1.1Ervaringen centraal

Hoofdstuk 1 1.1Ervaringen centraal Leren is vanuit verschillende perspectieven te beschouwen. Je kunt leren bekijken als een onbewust proces of juist een bewuste activiteit. Ook kan leren worden beschouwd als vooral een cognitief proces, of een proces waarin emoties ook een rol spelen. Een psychologisch perspectief op eren geeft ander beeld dan een sociologisch perspectief. Die benaderingen staan niet tegenover elkaar, maar vullen elkaar aan.De opvatting is de laatste decennia sterk veranderd. Aanvankelijk was leren synoniem aan leren op school. Vanaf de jaren zeventig kwam er meer aandacht voor permanente educatie (een leven lang leren).Dat beeld is tegenwoordig algemeen aanvaard. Naast bijscholing betekent het ook leren door ervaring. Dat laatste is een relatief nieuw idee. Belangrijkste inspirators van het idee waren de Amerikaanse filosoof John Dewey en de Braziliaanse pedagoog. De laatste ontwikkelde een nieuwe methode in de sloppenwijken van Brazilië voor alfabetisering. Daaruit kwam naar voren dat leren pas effectief is als de eigen ervaring van de lerende een rol speelt bij het leren.Constructivistische opvatting De essentie van de constuctivistische opvatting over leren kan als volgt worden weergegeven: •Leren is een proces van kennisconstructie: je verleent betekenis aan individuele of collectieve ervaringen en construeert op die manier kennisconstructie •Leren als kenniswerving is een actief proces en daarin neem je gaandeweg steeds meer eigen verantwoordelijkheid •Leren is het voortbouwen op aanwezige kennisconstructie •Leren is een sociaal proces. Het gebeurt samen en in interactie met anderen •Leren is situatie- en contextgebonden De eigen ervaring en al aanwezige kennis nemen dus een belangrijke plaats in bij deze opvatting.

1.2Kennis construeren Leren van ervaringen betekent ook leren van kennis die je – soms ongemerkt – al met je meedraagt.Die kennis is niet per se feitelijke kennis, maar kan gekleurd zijn door eigen persoonlijke waarden en opvattingen.Kennis waarvan je in je opleiding gebruikt maakt is onder te verdelen in 4 categorieën: •kennis uit formele bronnen. Dit is kennis die je vindt in literatuur. Dat is kennis vervat in theorieën, modellen, methoden, methodieken en technieken.•Kennis uit informele bronnen. Dat is kennis die is verworven via media, collega's of van horen zeggen.•Kennis uit eigen ervaringen.•Verborgen kennis (tacit knowledge). Niemand is zonder kennis. Het repertoire dat een sociale professional tot zijn beschikking heeft is vaak vele malen groter dan hij zelf beseft.Wat we vaak vergeten is dat we onbewust al veel kennis bezitten. Ook intuïtie is verborgen kennis.Het is belangrijk gebruik te maken van al deze bronnen van kennis.

1.3Cyclisch leren David Kolb, een Amerikaanse pedagoog en filosoof, heeft meer inzicht verschaft in het proces van leren van ervaringen. Kolb onderscheidt twee dimensies in leren, namelijk leren uit theorie (abstract leren) versus leren uit de praktijk (concreet leren) en actief leren (doen) versus reflectief leren (beschouwen). Kolb heeft die twee dimensies in een assenstelsel geplaatst. 1 / 2

Kol ontdekte dat de manier waarop mensen leren varieert. Er zijn volgens hem vier verschillende types te onderscheiden die ieder hun zwaartepunt op een ander kwadrant hebben liggen. Hij kwam

tot de volgende indeling:

•divergeerder of bezinner (een leerstijl tussen concreet en reflectief leren). Genereert snel nieuwe ideeën. Is gericht op mensen en menselijke processen en bekijkt een probleem van alle kanten.•Assimilator of denker (een leerstijl tussen reflectief en abstract leren). Blinkt uit in het integreren van uiteenlopende observaties. Is gericht op waarnemen, beredeneren en denken.•Convergeerder of beslisser (een leerstijl tussen abstract en actief leren). Toont zijn kwaliteiten in situaties waar één antwoord of oplossing nodig is om een kwestie op te lossen.Is gericht op ideeën, modellen, begrippen, structuren.•Accomodator of doener (een leerstijl tussen actief leren en concreet leren). Is goed in het zich aanpassen aan de situatie. Een doener is gericht op acties en op het maken van doelen en een eigen programma.Kolb heeft een test gemaakt waarmee mensen kunnen nagaan wat hun voorkeursstijl is. Dat betekent niet dat mensen niet kunnen veranderen. Factoren als leeftijd, werkplek en gezin zijn ook van invloed op iemands rol. De test is vooral bedoeld om iemands ontwikkelingspunten te ontdekken.Kolbs model kan ook gezien worden als een model voor het proces van leren van ervaringen. Dat

model bestaat uit vier stappen:

•Opdoen van ervaringen •Waarnemen van opgedane ervaringen en daarover reflecteren •Verwerken van die leerervaring en omvormen tot abstracte begrippen •Experimenteren met nieuw gedrag.

1.4Leren om te ontwikkelen Bij competentiegericht keren gaat het om leren dat leidt tot groei, ontwikkeling en verandering.Lingsma en Scholten spreken over transformationeel leren en onderscheiden daarbij drie niveaus: doen, leren en willen. Die drie niveaus staan met elkaar in verbinding door middel van lussen, ook wel loops genoemd.. Er zijn drie loops: single-loops, double-loops en triple-loops.Bij singe-loop leren handel je, evalueer je vervolgens, ontvangt feedback en stelt je handelen al dan niet bij. Dit is vooral handig bij eenvoudige handelingen. Bij double-loop leren ga je op zoek naar een passende oplossing voor een actueel probleem. Het is gericht op het helder krijgen en herkaderen van de onderliggende patronen van denken, voelen, willen en handelen. Bij een triple- loop ga je nog een stap verder. Je gaat op zoek naar de onderliggende waarden door je af te vragen of je in ethisch opzicht goed bezig bent. Dit is vooral nodig voor acties waarbij een moreel standpunt moet worden ingenomen, bijvoorbeeld een keuze bij de uithuisplaatsing van kinderen.In leren zit een handelingsaspect (handelen, ervaren), een emotioneel aspect (voelen), een cognitief aspect (voelen) en een motivationeel aspect (willen). Lange tijd heeft het cognitieve aspect centraal gestaan. Betrek je de andere aspecten er ook bij, dan kom je tot een andere manier van leren. Die manier wordt ook wel presencing genoemd. Om zo te werken zijn er drie zaken nodig, een onbevooroordeeld denken, een liefdevolle houding en ruimte voor welk antwoord dan ook.

• / 2