15 februari 2023 - 
 Leereenheid 1 - Inleiding overeenkomstenrec...

Bas Dammers 15 februari 2023 Zelftoetsen Overeenkomstenrecht 
 Leereenheid 1 - Inleiding overeenkomstenrecht


1. Beantwoord de volgende vragen:


• Wat is het verband en wat zijn de verschillen tussen de rechtsbegrippen

rechtshandeling, overeenkomst en verbintenis?
 Een rechtshandeling is een handeling met een beoogd rechtsgevolg. Een rechtshandeling vereist een op een rechtsgevolg gerichte wil die zich door een verklaring heeft geopenbaard (art. 3:33 BW). Een overeenkomst is een meerzijdige rechtshandeling die tot stand is gekomen door de overeenstemmende en onderling afhankelijke wilsverklaringen van twee of meer partijen, gericht op het teweegbrengen van een rechtsgevolg t.b.v. een der partijen en ten laste van de andere partij of ten behoeve en ten laste van beide partijen over en weer. Kenmerkend voor de overeenkomst is dus dat een overeenkomst tot stand komt door samenwerking van twee of meer personen, de wilsverklaringen van beide partijen erop zijn gericht rechtsgevolgen tot stand te brengen en elk rechtsgevolg teweeg wordt gebracht ten behoeve van de ene partij en ten laste van de andere partij.Het rechtsbegrip overeenkomst is dus een specialis van het rechtsbegrip rechtshandeling. Een verbintenis is een vermogensrechtelijke betrekking tussen twee of meer personen, waarin de een tegenover de ander aanspraak kan maken op een bepaalde prestatie. De begrippen rechtshandeling/ overeenkomst en verbintenis staan dus tot elkaar in verhouding als oorzaak tot gevolg. De overeenkomst is de belangrijkste bron van verbintenissen.


• Wat is het verschil tussen een eenzijdige en een meerzijdige rechtshandeling?


Bij een eenzijdige rechtshandeling komt de rechtshandeling tot stand door de wilsverklaring van een persoon. Bij de meerzijdige rechtshandeling is voor de realisatie van de rechtshandeling de wilsverklaring van twee of meer personen vereist. Door aanvaarding van een aanbod (eenzijdig gerichte rechtshandelingen) komt een overeenkomst (meerzijdige rechtshandeling) tot stand.


• Wat zijn de rechtsgevolgen van het onderscheid tussen gerichte en ongerichte

eenzijdige rechtshandelingen?
 De wet verbindt aan dit onderscheid in de art. 3:32 lid 2 en 3:34 lid 2 BW consequenties m.b.t. de nietigheid en vernietigbaarheid van rechtshandelingen. Een ander gevolg van het onderscheid is dat in het geval van een gerichte eenzijdige rechtshandeling de wederpartij van de handelende persoon een beroep kan doen op art. 3:35 BW. Bij een ongerichte eenzijdige rechtshandeling dient de

wederpartij zich op art. 3:36 BW te beroepen.


• Voor de totstandkoming van een overeenkomst zijn twee of meer wilsverklaringen

vereist. Afdeling 6.5.2 heeft als opschrift: het totstandkomen van overeenkomsten.Waarom staat toch titel 3.2 centraal bij de bespreking van de wilsovereenstemming

ZELFTOETSEN1 1 / 4

als ontstaansvereiste voor een overeenkomst?
 Het BW heeft als uitgangspunt dat leerstukken zo veel mogelijk daar worden behandeld, waar zij qua betekenis thuishoren en is dus van algemeen naar bijzonder opgebouwd (gelaagde structuur). Een overeenkomst vormt als meerzijdige rechtshandeling een species van het genus rechtshandeling.Onderwerpen die voor alle vermogensrechtelijke rechtshandelingen van belang zijn, worden geregeld in titel 3.2 (o.a. 3:33, 3:34 en 3:35 BW). Titel 6.5 bevat voor de totstandkoming van overeenkomsten slechts aanvullende/afwijkende regels. 
 


• Op welke van de hieronder vermelde rechtsbegrippen is de gelaagde structuur het

meest van toepassing?


A. De rechtshandeling (art. 3:33 BW)


B. De wederkerige overeenkomst (art. 6:261 lid 1 BW)


C. De koopovereenkomst (art. 7:1 BW)


D. De consumentenkoop (art. 7:5 BW)


Het BW heeft een gelaagde structuur (algemeen naar bijzonder). Aangezien de consumentenkoop een species is van de koopovereenkomst en de koopovereenkomst op haar beurt een species is van de wederkerige overeenkomst, wat weer een species is van de obligatoire overeenkomst, en elke overeenkomst per definitie een meerzijdige rechtshandeling is, manifesteert de gelaagde structuur zich het meest bij alternatief D.
 
 Leereenheid 2 - Wil, verklaring, vertrouwen


• Is een overeenkomst bij het ontbreken van wilsovereenstemming tussen partijen

steeds nietig?
 Ingevolge art. 3:33 BW zijn meerzijdige en eenzijdige gerichte rechtshandelingen nietig wanneer de verklaring niet overeenstemt met de wil van de declarant. Echter, als de oorzaak van de discrepantie door een geestesstoornis wordt veroorzaakt, is de overeenkomst geldig maar aantastbaar (art. 3:34 lid

• BW). Ook als de wederpartij een beroep kan doen op het gerechtvaardigd vertrouwen komt er een

overeenkomst tot stand, hoewel er geen wilsovereenstemming is (art. 3:35 BW). Het beschermt degene die te goeder trouw op de tot hem gerichte verklaring is afgegaan. 
 


• Mevrouw B is sinds enkele jaren opgenomen in een verpleeghuis wegens dementie.

Ze heeft soms heldere momenten. Tijdens een bezoek koopt antiquair A de klok van B voor 3500 euro. A meent hiermee een voordelige koop te hebben gedaan, hij schat de waarde op 6000 euro. Is er tussen A en B een geldige koopovereenkomst tot stand gekomen?
 De overeenkomst is geldig, maar vernietigbaar. In afwijking van art. 3:33 BW bepaalt art. 3:34 lid 2 BW dat door een geestelijk gestoorde verrichte rechtshandeling die tot een bepaalde persoon is gericht, vernietigbaar is. Conclusie: de overeenkomst is geldig, maar vernietigbaar ex art. 3:34 BW.
 Later heeft B spijt van de verkoop. Kan ze van de overeenkomst af ?
 Degene die zich beroept op een geestelijke stoornis, zal dit moeten aantonen. Aantoonbare dementie

ZELFTOETSEN2 2 / 4

is daarvoor niet zonder meer voldoende. Niet uitgesloten is dat B op het moment van sluiten een helder moment had. Ze zal moeten bewijzen dat de dementie een redelijke waardering van de bij de overeenkomst betrokken belangen belette of dat de verklaring onder invloed van die dementie is gedaan (art. 3:34 eerste lid eerste zin BW). Vanwege de lastige bewijspositie is een wettelijk vermoeden opgenomen (nadeligheid, art. 3:34 eerste lid tweede zin BW). Gezien het grote verschil tussen koopprijs en marktwaarde (2500 euro) lijkt het niet moeilijk het nadeel te bewijzen. Een gerechtvaardigd beroep door A op art. 3:35 BW kan het beroep van B op art. 3:34 BW blokkeren.Dit vereist dat A te goeder trouw is (gerechtvaardigd vertrouwen). In casu is A niet te goeder trouw: hij weet dat B in het verpleeghuis woont en de koopsom ver beneden de marktwaarde ligt. A had moeten onderzoeken of B de overeenkomst werkelijk wilde (art. 3:11 BW). Conclusie: B kan de overeenkomst met succes vernietigen op grond van geestelijke stoornis (art. 3:34 lid 2 BW). 
 


• C, een beroepschauffeur, verkeert in de veronderstelling dat hij na een rit van

Zagreb naar Keulen hier zou worden opgehaald door iemand van de zaak. Bij aankomst blijkt dit niet zo te zijn. Als hij terugkomt bij het bedrijf zegt hij: ‘Je bekijkt het maar, mij zie je hier niet meer terug.’ Hoe moet deze verklaring juridisch worden gekwalificeerd?
 Als een opzegging van een arbeidsovereenkomst.
 Nadat de werkgever C na twee dagen vergeefs heeft gevraagd of hij bij zijn verklaring blijft en uiteindelijk, na geen antwoord te hebben gekregen, de verklaring heeft geaccepteerd, wil C op zijn verklaring terugkomen. Kan C zijn verklaring intrekken?
 C kan zijn verklaring niet meer intrekken, nu de verklaring de werkgever al heeft bereikt. Intrekking kan alleen indien de verklaring daartoe de werkgever eerder dan of gelijktijdig met de ingetrokken

verklaring bereikt (art. 3:37 lid 5 BW).


Gesteld dat C zijn verklaring niet meer met succes kan intrekken. Kan C de gevolgen van zijn verklaring op andere wijze ongedaan maken?
 C kan zich op art. 3:33 BW beroepen, stellende dat er geen opzeggingsverklaring tot stand is gekomen, nu zijn wil niet gericht was op het beëindigen van de arbeidsovereenkomst dan wel op art.3:34 BW (geestelijke stoornis) de opzegging vernietigen. Zijn werkgever kan zich beroepen op het gerechtvaardigd vertrouwen (art. 3:35 BW). In o.a. Westhoff-Spronsen oordeelde de HR dat in zo’n geval de werkgever een onderzoeksplicht heeft. Naarmate de verklaring voor de handelende nadeliger is, zal eerder een onderzoeksplicht worden aangenomen. Maar, C kan de draagwijdte van zijn verklaringen/gedragingen overzien en hem is enige tijd gelaten op zijn verklaring terug te komen. Ook als aan alle eisen van art. 3:35 BW is voldaan, kan een beroep daarop in strijd komen met de redelijkheid en billijkheid, aldus de HR in Westhoff-Spronsen en Mohammed Ben Amran- Silversteyn. Nadeel voor de chauffeur is daarbij een belangrijk gezichtspunt, terwijl er geen nadeel blijkt voor de werkgever. Conclusie: C kan zijn opzegging ongedaan maken, een beroep van de

werkgever op art. 3:35 BW is in strijd met de redelijkheid en billijkheid.


• Het aanbod wordt gekwalificeerd als een onzelfstandige rechtshandeling. Wat

ZELFTOETSEN3 3 / 4

wordt daarmee bedoeld?
 Het aanbod is een rechtshandeling omdat de handeling is gericht op een rechtsgevolg (totstandkoming overeenkomst). Het aanbod is een onzelfstandige rechtshandeling omdat het beoogde rechtsgevolg door het aanbod niet kan worden gerealiseerd, daarvoor is een aanvaarding verreist. Pas door aanvaarding komt een meerzijdige rechtshandeling tot stand (art. 6:217 lid 1 BW).
 Het afbreken van onderhandelingen kan soms resulteren in een schadevergoedingsplicht voor de afbrekende partij. Wat is de rechtsgrond van deze verbintenis?
 Dit leerstuk wordt beheerst door het ongeschreven recht. De heersende leer is dat deze schadevergoedingsverplichting uit de redelijkheid en billijkheid voortvloeit. Voor een schadevergoeding in de tweede fase (Plas-Valburg) komen ook ongerechtvaardigde verrijking en onrechtmatige daad in aanmerking.
 


• Consument C (arts) is op zoek naar een tweedehands camper. Op 4 december leest

hij een advertentie in de krant, waarin door V een camper voor 22k te koop wordt aangeboden. Hij belt direct op en spreekt af dat hij die dag de caravan komt bekijken.Als C de caravan ziet, aarzelt hij of hij het zal kopen. V bemerkt de aarzeling en is bereid zijn aanbod te handhaven en geeft C tot 7 december 9.00u de tijd het aanbod te aanvaarden. Kort daarna meldt zich bij V een potentiële koper die de vraagprijs direct wil voldoen. V overweegt om zijn aanbod aan C te herroepen of in te trekken.Kan V zijn aanbod aan C met succes herroepen dan wel intrekken. Zo nee, waarom niet? Zo ja, op grond waarvan en tot welk moment?
 In beginsel heeft de aanbieder de bevoegdheid het aanbod te herroepen (art. 6:219 lid 1 BW). In casu houdt echter het aanbod van V een termijn voor aanvaarding in en kan daarom niet voor het verstrijken van deze termijn worden herroepen. De intrekking (art. 3:37 lid 3 BW) verhindert dat een verzonden verklaring rechtsgevolg teweegbrengt. De intrekking moet die persoon eerder dan of gelijktijdig met de ingetrokken verklaring bereiken (art. 3:37 lid 5 BW). Conclusie: de verklaring heeft C direct bereikt (mondeling aanbod bij bezichtiging) zodat van intrekking nooit sprake kan zijn.
 Gesteld dat V het aanbod van C niet wil herroepen dan wel intrekken. Op 5 december besluit C dat hij de caravan wil kopen. Het lukt hem niet V telefonisch te bereiken. Hij vraagt zijn secretaresse of zij een brief naar V wil sturen dat hij diens aanbod aanvaardt. De brief bereikt V op woensdagmorgen, maar in de brief heeft de secretaresse van C per vergissing vermeld dat C de caravan wil kopen voor 21k. Is er tussen C en V een overeenkomst tot stand gekomen?
 Nee, op grond van art. 3:37 lid 4 BW geldt het ter kennis van verkoper V gekomene als verklaring van C. C heeft zijn secretaresse verzocht de verklaring over te brengen de wijze van overbrenging was niet door V bepaald. Aangezien V de camper heeft aangeboden voor 22k, moet men constateren dat op het moment waarop genoemde brief V bereikt, de verklaringen van beide partijen niet overeenstemmen. Omdat de aanvaarding duidelijk afwijkt van het aanbod, geldt deze verklaring als een nieuw aanbod en een verwerping van het oorspronkelijke aanbod (art. 6:225 lid 1 BW).ZELFTOETSEN4

• / 4