...................................................................................................................................................................16

• / 7

...................................................................................................................................................................16 HOOFDSTUK 1 - Het onderwerp van het staats- en bestuursrecht....................................................16 1.1 De plaats van het staats- en bestuursrecht....................................................................................................16 1.2 Het basismateriaal van het staats- en bestuursrecht: overheidsbesluiten.......................................17 1.3 De noodzaak van bindende overheidsbesluiten..........................................................................................18 1.4 De aanvaardbaarheid van bindende overheidsbesluiten: rechtsstaat en democratie.................19 Hoofdstuk 2 – Historische ontwikkeling................................................................................................22 2.1 De opkomst van de soevereine staat................................................................................................................22 2.2 De klassiek-liberale rechtsstaat..........................................................................................................................23 2.3 Het legaliteitsbeginsel............................................................................................................................................24 2.4 Machtsverdeling........................................................................................................................................................25 2.5 Grondrechten.............................................................................................................................................................26 2.6 Rechterlijke controle...............................................................................................................................................27 2.7 De democratische rechtsstaat.............................................................................................................................30 Hoofdstuk 3 – Eisen van de rechtsstaat..................................................................................................32 3.1 Van binding aan het gewoonterecht naar binding aan de wet...............................................................32 3.2 Democratie en de soevereiniteit van de wetgever......................................................................................34 3.3 Binding van de wetgever aan het recht: De betekenis van de constitutie.........................................36 3.4 Binding van het bestuur aan de wet: De betekenis van de Algemene wet bestuursrecht...........37 Hoofdstuk 4 – Het legaliteitsbeginsel (verdieping, belangrijk tentamen !!)........................................39 4.1 Bevoegde overheidsinstanties............................................................................................................................39 4.2 De begrippen ambt (orgaan) en openbaar lichaam, ambtsdrager en ambtenaar..........................40 4.3 Bestuursorgaan in de zin van de Awb..............................................................................................................42 4.4 Bevoegdheden en instrumenten van de overheid.......................................................................................43 4.5 Inleiding: soorten bevoegdheden en instrumenten...................................................................................44 4.6 Algemeen verbindende voorschriften..............................................................................................................45 4.7 Beleidsregels..............................................................................................................................................................46 4.8 Beschikkingen............................................................................................................................................................47 4.9 Attributie, delegatie en mandaat........................................................................................................................48 4.10 De reikwijdte legaliteitsbeginsel.....................................................................................................................48 4.11 Begrenzing en normering van overheidsbevoegdheden.......................................................................49 Hoofdstuk 5 – Machtsverdeling..............................................................................................................51 5.1 Machtsverdeling en het model van Montesquieu........................................................................................51 5.2 Machtsverdeling in de oorspronkelijke Nederlandse opzet....................................................................52 5.3 Machtsverdeling en rechterlijke macht...........................................................................................................53 2 / 7

5.4 Machtsverdeling en de verhouding tussen regering en Staten-Generaal..........................................53 5.5 Zelfstandige besluitvormende bevoegdheden van de Staten-Generaal.............................................54 5.6 Bevoegdheid tot wetgeving; wetgevingsprocedure; rechten van amendement en initiatief....54 Hoofdstuk 6 – Grondrechten..................................................................................................................56 6.1 De ontwikkeling van de grondrechten.............................................................................................................56 6.2 Het rechtsstatelijk waarborgkarakter grondrechten.................................................................................57 6.3 Categorieën grondrechten....................................................................................................................................58 6.4 Reikwijdte klassieke grondrechten; redelijke uitleg grondrechten.....................................................59 6.5 Het grondwettelijke beperkingssysteem........................................................................................................60 6.6 Beperkingen internationale en EU-mensenrechten; vergelijking met het grondwettelijke beperkingssysteem.........................................................................................................................................................60 6.7 Het onderscheid tussen klassieke en sociale grondrechten; de sociale dimensie van grondrechten; positieve verplichtingen.................................................................................................................61 6.8 Horizontale werking van grondrechten..........................................................................................................62 Hoofdstuk 7 – Rechterlijke controle.......................................................................................................63 7.1 Ontwikkeling rechtsbescherming tegen bestuursoptreden....................................................................63 7.2 Ontwikkeling stelsel rechtsbescherming........................................................................................................64 7.3 Ontwikkeling inhoud rechterlijke toetsing....................................................................................................65 7.4 De Raad voor de rechtspraak...............................................................................................................................66 7.5 Het stelsel van rechtsbescherming volgens de Algemene wet bestuursrecht.................................67 7.6 De procedure bij en de beoordeling door de bestuursrechter...............................................................67 7.7 De ombudsman..........................................................................................................................................................68 7.8 Overzicht systeem rechtsbescherming............................................................................................................68 7.9 De contra-legemjurisprudentie..........................................................................................................................68 7.10 De rechter als wetgever-plaatsvervanger; algemene tendensen.......................................................69 7.11 De betekenis van het internationale recht...................................................................................................70 7.12 Het toetsingsverbod..............................................................................................................................................72 .................................................................................................................................................................................................72 7.13 Toetsing van de wet aan nationale fundamentele rechtsbeginselen................................................73 Hoofdstuk 8 – Eisen van de democratie.................................................................................................74 8.1 Gerichtheid en eisen van de democratie.........................................................................................................74 .................................................................................................................................................................................................74 8.2 Actief kiesrecht..........................................................................................................................................................75 8.3 Passief kiesrecht.......................................................................................................................................................75 8.4 Streven naar machtsverwerving legitiem.......................................................................................................75 8.5 (Politieke) grondrechten.......................................................................................................................................76 8.6 Meerderheidsregel...................................................................................................................................................77 3 / 7

8.7 Rechten van minderheden....................................................................................................................................77 Hoofdstuk 9 – Regeringsvormen............................................................................................................78 9.1 Presidentieel stelsel.................................................................................................................................................78 9.2 Parlementair stelsel.................................................................................................................................................79 9.3 Conventioneel stelsel..............................................................................................................................................79 Hoofdstuk 10 – Het Nederlandse parlementaire stelsel........................................................................81 10.1 Regering.....................................................................................................................................................................81 10.2 Parlement..................................................................................................................................................................81 10.3 Ministeriële verantwoordelijkheid.................................................................................................................82 Hoofdstuk 11 – Kritiek Nederlandse stelsel...........................................................................................84 11.1 Van dualistische naar monistische verhoudingen..........................................................................84 11.2 Functioneren ministeriële verantwoordelijkheid....................................................................................84 Hoofdstuk 12 – Participatie.....................................................................................................................86 12.1 Participatie in soorten en maten.....................................................................................................................86 12.2 Adviescommissies.................................................................................................................................................87 12.3 (Functionele) decentralisatie............................................................................................................................87 12.4 Directe democratie: referendum en volksinitiatief..................................................................................88 12.5 Deliberatieve democratie: het burgerforum...............................................................................................90 Hoofdstuk 13 – Decentralisatie...............................................................................................................91 13.1 Verschijningsvormen decentralisatie............................................................................................................91 13.2 Territoriale en functionele decentralisatie..................................................................................................91 13.3 Autonomie en medebewind...............................................................................................................................92 13.4 Inrichting, samenstelling en bevoegdheden van decentrale ambten................................................92 13.5 Provincies en gemeenten....................................................................................................................................93 13.6 Waterschappen.......................................................................................................................................................93 13.7 Grondrechten..........................................................................................................................................................93 13.8 Ontwikkelingen in de bestuurlijke organisatie..........................................................................................94 Hoofdstuk 14 – De internationale dimensie...........................................................................................95 14.1 Monisme en dualisme..........................................................................................................................................95 14.2 Democratische controle op de totstandkoming van internationaal recht......................................95 14.3 Rechterlijke controle op naleving van internationaal recht.................................................................97 14.4 De Europese Unie...................................................................................................................................................97 14.5 Machtsverdeling en democratie.......................................................................................................................98 14.6 Grondrechten..........................................................................................................................................................98 14.7 Europese uitdagingen..........................................................................................................................................98 ..............................................................................................................................................................................................100 4 / 7