2 KOOLHYDRATEN ................................................................................................................................. 3

2024-2025

Samenvatting voeding Diergeneeskunde; Universiteit Utrecht; sem. 1, jaar 2

• / 4

VOEDING Elise van Gool Pagina 2 van 32

1 INHOUD

• KOOLHYDRATEN ................................................................................................................................. 3

2.1 SOORTEN KOOLHYDRATEN ...............................................................................................................................3 2.2 MONOSACHARIDEN .......................................................................................................................................3 2.3 OLIGOSACHARIDEN .......................................................................................................................................4 2.4 POLYSACHARIDEN .........................................................................................................................................5 2.5 COMPLEXE KOOLHYDRATEN .............................................................................................................................6 2.6 STRUCTURELE VS. NIET-STRUCTURELE KOOLHYDRATEN ...........................................................................................7 2.7 MONOGASTRISCHE VS. HERKAUWER KOOLHYDRAAT VERTERING .................................................................................7

• EIWITTEN............................................................................................................................................ 8

3.1 EIWIT FUNCTIE ..............................................................................................................................................8 3.2 EIWIT VERTERING...........................................................................................................................................8 3.3 EIWIT FERMENTATIE ........................................................................................................................................9 3.4 EIWIT TURNOVER EN ENDOGENE EIWITVERLIEZEN ...................................................................................................9 3.5 REKENEN MET AMINOZUREN .......................................................................................................................... 10

• VETTEN............................................................................................................................................. 13

4.1 NAAMGEVING ............................................................................................................................................. 13 4.2 VETOPNAME .............................................................................................................................................. 14 4.3 ELONGATIE EN DESATURATIE .......................................................................................................................... 14 4.4 EICOSANOÏDEN .......................................................................................................................................... 15 4.5 RADICALEN ................................................................................................................................................ 15 4.6 REKENEN MET VETTEN ................................................................................................................................... 15

• VITAMINES & MINERALEN .................................................................................................................. 17

5.1 VITAMINES ................................................................................................................................................ 17 5.2 MINERALEN ............................................................................................................................................... 18 5.3 MINERALEN BALANS ..................................................................................................................................... 19 5.4 DEFICIËNTIES ............................................................................................................................................. 20

• ENERGIE ........................................................................................................................................... 22

6.1 ENERGIE VAN NUTRIËNTEN ............................................................................................................................. 22 6.2 NUTRIËNTENBALANS .................................................................................................................................... 22 6.3 VORMEN VAN ENERGIE .................................................................................................................................. 22 6.4 REKENEN MET ENERGIE (WERKCOLLEGE 2) ......................................................................................................... 23

• ADAPTATIES MAAG-DARM-KANAAL AAN VOEDING .............................................................................. 25

7.1 MONOGASTRISCH ....................................................................................................................................... 25 7.2 RUMINANTS (FOREGUT FERMENTER) ................................................................................................................. 26 7.3 VOGELS .................................................................................................................................................... 26

• SOORTEN VOEDING .......................................................................................................................... 27

8.1 SOORTEN GRANEN ...................................................................................................................................... 27 8.2 SOORTEN VEZELS ........................................................................................................................................ 27 8.3 SOORTEN VETBRONNEN ................................................................................................................................ 28 8.4 SOORTEN GRAS .......................................................................................................................................... 28

• ANALYSE METHODES ........................................................................................................................ 29

9.1 WEENDE/PROXIMALE ANALYSE ........................................................................................................................ 29 9.2 VAN SOEST ANALYSE .................................................................................................................................... 31 9.3 NSP PROTOCOL .......................................................................................................................................... 32 9.4 WERKELIJKE VERTEERBAARHEID VS. SCHIJNBARE VERTEERBAARHEID ......................................................................... 32

• / 4

VOEDING Elise van Gool Pagina 3 van 32

2 KOOLHYDRATEN

Koolhydraten zijn gehydrateerde (H) ketens van koolstofatomen (C). Chemisch gezien bevatten koolhydraten 40-45% van het element koolstof (C), 3-4% waterstof (H) en 44-49% zuurstof (O).

De functies van koolhydraten kunnen worden onderverdeeld in:

• Energiebron – denk aan glucose en de opgeslagen vorm, glycogeen. Dieren slaan

nauwelijks koolhydraten op voor energie, alleen een kleine voorraad glycogeen.

• Synthese – vanuit koolhydraten kunnen vetzuren en eiwitten worden gesynthetiseerd
• Vezels –
• Oplosbare vezels – hebben een hoge waterbindende capaciteit en vormen een

gelachtige substantie; Handig om diarree te verminderen door de ontlasting te verdikken.

• Niet-oplosbare vezels – stimuleren darmmotiliteit en zijn dus nuttig bij

constipatie; in rauw-vleesdiëten (BARF) kan een tekort aan vezels constipatie veroorzaken, om dit te verhelpen kan je dan onoplosbare vezels toedienen.

2.1 SOORTEN KOOLHYDRATEN

Suikers Monosachariden Trioses Tetroses Pentoses Hexoses Heptoses Niet-suikers Oligosachariden Disachariden Trisachariden Tetrasachariden Polysachariden Homoglycanen Zetmeel Glycogeen Dextrine Cellulose Fructanen Heteroglycanen Pectic substances Hemicellulose Gums Complexe koolhydraten Glycolipiden Glycoproteïnes

2.2 MONOSACHARIDEN

2.2.1 Triosen

Triosen zijn koolhydraten met 3 koolstofatomen; belangrijk in de glycolyse (afbraak van glucose). Voorbeelden zijn dihydroxyacetonfosfaat en glyceraldehyde-3-fosfaat ------->

2.2.2 Tetrosen

Tetrosen zijn koolhydraten met 4 koolstofatomen; tussenproducten in de pentosefosfaatpad

(PPP).

• / 4

VOEDING Elise van Gool Pagina 4 van 32

2.2.3 Pentosen

Pentosen zijn eenvoudige koolhydraten met 5 koolstofatomen. Bekende pentosen zijn: arabinose, xylose, ribose, xylulose en ribulose.• Arabinose is een bouwsteen van hemicellulose en komt voor in Arabische gom, die wordt gebruikt als verdikkingsmiddel en stabilisator in voeding, cosmetica, verf en lijm.

• Xylose vormt de hoofdketen van hemicellulose in grassen.

• Ribose is een essentieel onderdeel van RNA, vitamines en co-enzymen.

• Xylulose en ribulose zijn fosfaatderivaten en tussenproducten in het PPP

2.2.4 Hexosen

Hexosen zijn eenvoudige koolhydraten met 6 koolstofatomen. Bekende hexosen zijn glucose, fructose, mannose en galactose.

• Glucose: Belangrijk in planten, fruit, honing, bloed en andere

lichaamsvloeistoffen; vormt een bestanddeel van veel oligo- en polysachariden.• Fructose: Geeft honing zijn zoete smaak; komt voor in groene bladeren, fruit en honing.

• Mannose: Wordt gevonden in gist, schimmels en bacteriën.

• Galactose: Vormt samen met glucose het disacharide genaamd lactose

(melksuiker).

2.2.5 Heptosen

Heptosen zijn koolhydraten met 7 koolstofatomen; betrokken bij de biosynthese van lipide A (een component van bacteriële membranen).

2.3 OLIGOSACHARIDEN

2.3.1 Disachariden

Disachariden zijn koolhydraten opgebouwd uit twee monosachariden.• Sacharose/sucrose (suiker): Bestaat uit één glucose- en één fructosemolecuul; komt voor in hoge concentraties in suikerriet, suikerbieten en veel fruit.

• Lactose (melksuiker): Geproduceerd in de melkklier; bestaat uit één glucose- en één galactosemolecuul.

• Maltose (moutsuiker): Ontstaat bij de afbraak van zetmeel en glycogeen; opgebouwd uit twee glucosemoleculen. Mout (gerstezaden na gecontroleerde kieming en droging) wordt gebruikt bij bierproductie.

• Cellobiose: Is de basisbouwsteen van cellulose, bestaande uit twee

glucosemoleculen verbonden via een beta(1,4)-binding. Komt niet voor als vrij suiker in de natuur.

• / 4