A-1 BESPREKING INLEIDING RECHTSTAATSRECHT

A-1 BESPREKING INLEIDING RECHT/STAATSRECHT

1.1 Het recht

Recht: is het geheel van regels dat op een bepaald moment in een samenleving

geldt.Sommige van die regels worden opgelegd door de overheid. Deze regels vormen bij elkaar ‘juridisch recht’.Burgers leggen zichzelf echter ook regels op, bijvoorbeeld opstaan voor ouderen in de bus. Deze regels zijn onderdeel van ‘moreel’ recht.Het recht heeft in deze definitie een ordenende taak. Het zorg ervoor dat mensen

weten waar ze aan toe zijn: het maakt duidelijk wat voor rechten en plichten de

burgers hebben en wat ze van elkaar en van de overheid mogen verwachten.Hierdoor heeft het recht ook de rol van scheidsrechter: als burger en overheid of burgers onderling een verschil van mening hebben, biedt het recht in veel gevallen een oplossing.Iedereen in Nederland is aan deze wettelijke regel (uit het Wetboek van Strafrecht) gebonden en als iemand die overtreedt, velt de rechter daarover een oordeel. Deze regel wordt dan ook een ‘rechtsregel’ genoemd.

Kenmerken voor rechtsregels zijn:

•Worden gemaakt door de overheid •Algemeen geldend zijn; •Door de rechter worden gehandhaafd.De wet is de belangrijkste rechtsbron, want een groot deel van het recht vinden we in de wet.De verzameling van alle rechtelijke uitspraken wordt “jurisprudentie” genoemd. In de jurisprudentie is te vinden hoe rechters in de loop van de jaren de wet hebben uitgelegd.De derde rechtsbron wordt gevormd in het internationale recht. Het internationale recht regelt de relaties tussen onafhankelijke landen.Ten slotte noemen we als vierde rechtsbron ‘de gewoonte’. Soms kan een gewoonte die door veel mensen als ‘recht’ wordt ervaren en die dus ingeburgerd is daarmee een bron van recht zijn geworden. Denk bijvoorbeeld aan het handjeklap op de veemarkt.

1.2. indeling van het recht

Het staatsrecht regelt de organisatie van en de verhoudingen tussen de verschillende overheidsorganen en bepaald de positie van de burger in de staat. In het staatsrecht gaat het bijvoorbeeld over de verhouding tussen de Tweede Kamer en de minister, over de positie van ons staatshoofd en over het kiesrecht van de burgers.De fundamenten van het staatsrecht staan in de grondwet.

1 1 / 4

Bestuursrecht: ‘Besturen’ is het ordenen van de samenleving. Dit is een typische overheidstaak die bijvoorbeeld bestaat uit het verstrekken van uitkeringen, opleggen van belastingaanslagen, aanstellen van politie, aanleggen van wegen, bouwen van scholen. Het bestuursrecht beschrijft dus de bestuurlijke taak van de overheid. In het bestuursrecht vinden we de regels waaraan de overheid zich moet houden als zij het land bestuurt.Het staatsrecht geeft een ‘organisatieplaatje’ van de overheid: het regelt de verhoudingen tussen de verschillende organen van de overheid. Het bestuursrecht beschrijft hoe de overheid om moet gaan met haar burgers als zij het land bestuurt.Burgerlijk recht: In het burgerlijk recht worden de rechtsrelaties tussen burgers onderling geregeld. Het gaat hier in veel gevallen om zaken die ons allemaal dagelijks raken, zoals wonen, werken, goederen kopen, trouwen en scheiden.Kenmerkend voor het burgerlijk recht is dat de burgers zelf verantwoordelijk zijn, ook als een van de partijen zich niet aan de regels houdt.Strafrecht: Het strafrecht geeft de overheid het recht om straf op te leggen aan personen die bepaalde gedragingen verrichten.

Rechtsgebieden:

•Staatsrecht •Bestuursrecht •Burgerlijk recht •Strafrecht Heeft de overheid geen gezagspositie, bijvoorbeeld in zaken tussen burgers onderling, dan spreken we van privaatrecht. Zo valt de koop van een auto onder het privaatrecht en de afgifte van een rijbewijs onder het publieksrecht.Tot het publiekrecht behoren alle rechtsgebieden waarin de overheid vanuit een gezagspositie handelt ten opzichte van de burgers. Zo heeft de overheid in het strafrecht de taak strafbare feiten en mogelijke daders op te sporen en te vervolgen.Het strafrecht behoort dus tot het publiekrecht.In het publiekrecht handelt de overheid zoals gezegd vanuit een gezagspositie.Privaatrecht Burgerlijk recht Recht Strafrecht Publiekrecht Staatsrecht Bestuursrecht Een derde indeling van het recht maakt onderscheid tussen materieel en formeel recht. Het verschil tussen deze twee soorten recht maken we duidelijk aan de hand van twee wetsartikelen uit het strafrecht.Artikel 287 Wetboek van Strafrecht stelt een straf op het opzettelijk doden van een ander (doodslag).

2 2 / 4

Artikel 52 Wetboek van Strafvordering geeft opsporingsambtenaren de bevoegdheid een verdachte staande te houden om hem naar zijn naam en adres te vragen. Beide wetsartikelen komen uit het strafrecht, maar ze zijn totaal verschillend. Het ene artikel geeft een strafbaarstelling: het andere artikel beschrijft een handhavingsregel.Het materieel recht beschrijft normen voor mensen en instellingen, Het formeel recht wordt pas van belang als de inhoudelijke normen van het materieel echt ter discussie staan. Het formeel recht geeft namelijk antwoord op de vraag welke procedures er dan gelden. Juridisch gezegd: het formeel recht beschrijft hoe het materieel recht wordt gehandhaafd. Wat mag de politie doen? Wat is de rol van de officier van justitie? Wie beslist of er reen rechtszaak komt? Welke rechten heeft de verdachte? Hoe lang kan de verdachte zijn vrijheid worden ontnomen? Op al deze vragen geeft het formeel recht antwoord. Formeel recht wordt ook wel ‘procesrecht’ of ‘procedureel recht’ genoemd.De wettelijke regels die in een bepaald land zijn opgesteld, behoren tot het nationaal recht. Dit nationaal recht kan door omstandigheden ook buiten de landsgrenzen van toepassing zijn, bijvoorbeeld doordat burgers in het buiteland misdrijven plegen. Het internationaal recht regelt de verhoudingen tussen verschillende staten. Deze rechtsrelaties worden vastgelegd in verdragen.

1.3. Nederland, een democratie

Aan de hand van drie kenmerken van onze democratie laten we zien hoe de

democratie in ons land werkt. Die kenmerken zijn:

•Een gekozen volksvertegenwoordiging, •Respect voor de grondrechten •Scheiding van de overheidstaken.Ook al is Nederland een democratie, we kunnen onmogelijk met alle burgers over alles meepraten. Daar is onvoldoende tijd voor en het zou ook niet werken. Daarom kiezen de meerderjarige burgers van het land een volksvertegenwoordiging aan wie ze hun invloed op het landsbestuur overdragen.Om ervoor te zorgen dat de volksvertegenwoordiging echt namens ons optreden, worden er om de vier jaar verkiezingen gehouden.Onze democratie wordt een indirecte democratie genoemd. In een indirecte democratie loopt de inspraak van de burgers via de gekozen volksvertegenwoordiging. In een directe democratie praten alle burgers mee met de overheid. Directe democratieën komen nauwelijks voor.Het tweede kenmerk van een democratie is dat de overheid rekening houdt met de grondrechten van haar burgers. Grondrechten zijn basisrechten van alle burgers van een land. Omdat grondrechten zozeer bij ons mens-zijn horen, worden ze ook wel mensenrechten genoemd.Het allereerste grondrecht is het zogenaamde gelijkheidsbeginsel. Dit gelijkheidsbeginsel houdt in dat burgers in ons land in gelijke gevallen op een gelijke manier moeten worden behandeld.

3 3 / 4

Als in een organisatie alle macht bij een persoon rust, is dat meestal niet zo goed voor de democratie. De kans is immers groot dat deze ‘almachtige’ persoon onvoldoende ruimte laat voor inspraak of misbruik maakt van zijn positie.Montesquieu kwam met een nieuw idee over de organisatie van de overheid: de leer van de scheiding der machten. Later werd hieraan de term ‘trias politica’ verbonden. Montesquieu beschreef eerst de drie taken (‘machten’) van de rechtsprekende taak (oplossingen geven voor conflicten). Als deze verschillende taken goed uit elkaar worden gehouden en door verschillende overheidsorganen worden uitgevoerd, ontstaat er een evenwichtig landsbestuur waarin niet een overheidsorgaan alle macht in handen heeft, maar verschillende organen de overheidsmacht delen. Men spreek daarom ook wel van de ‘verdeling van de macht’.De kans op machtsmisbruik en willekeur is namelijk veel kleiner omdat geen enkel staatsorgaan echt ‘de baas’ is.De basisregels van onze democratie zijn vastgelegd in de Grondwet. De Grondwet is de belangrijkste wet van ons land.

1.4. De volksvertegenwoordiging

Politiek bedrijven wil zeggen: bedenken hoe de samenleving er volgens jou uit zou moeten zien en aangeven hoe dat kan worden bereikt. De leden van een politieke partij hebben ongeveer dezelfde opvattingen over de samenleving en over de rol van de overheid daarin. Ze proberen als politieke partij zoveel mogelijk invloed te krijgen in het landsbestuur zodat de plannen die zij met de samenleving hebben uitgevoerd kunnen worden.In ons land zijn vanouds drie grote politieke stromingen: een socialistische een liberale en een christendemocratische stroming. De socialistische stroming wil een sterke overheid die veel grip heeft op de samenleving. De overheid moet vooral de zwakkeren beschermen en zorgen voor goed onderwijs, goede gezondheidszorg, een goed milieu. Tegenover de socialisten staan de liberalen. Zij pleiten voor een bescheiden overheid die vooral kerntaken uitvoertuig, zoals het zorgen voor veiligheid, defensie. De christendemocratie is ons land neemt de bijbel en de christelijke traditie als basis voor haar visie op de samenleving.Enige tijd voor de verkiezingen maakt iedere politieke partij een verkiezingsprogramma. Als het verkiezingsprogramma klaar is, vraagt de partij een aantal leden om zich kandidaat te stellen voor de verkiezingen.Het opstellen van de kandidatenlijst is vaak een lastige klus. De partij wil immers aantrekkelijk zijn voor ‘iedereen’ en dus moeten er kandidaten gezocht worden waar veel mensen zich in herkennen. De eerste kandidaat op de lijst wordt de ‘lijsttrekker’ genoemd.Bijna iedere Nederlander van 18 jaar of ouder heeft het recht om mee te doen aan de verkiezingen. Dit recht om te kiezen wordt ‘actief kiesrecht’ oftewel ‘stemrecht’ genoemd.

• / 4