Aardrijkskunde Thema Systeem aarde

Aardrijkskunde Thema ‘Systeem aarde’ Breedteligging en temperatuur De zon is een ‘kachel’ die de aarde verwarmt. Maar de zon geeft niet overal op aarde evenveel warmte af. De breedteligging van een plaats is van grote invloed op de temperatuur. Op hoge breedte , dus in de poolstreken, is het koud. Op lage breedte , dus in de tropen, is het warm.Die temperatuurverschillen hebben te maken met de hoogte van de zon.● De aarde is een bol. De zonnestralen vallen in de poolstreken daardoor schuin op het aardoppervlak.Schuine zonnestralen geven minder warmte dan loodrechte. Dat komt doordat ze een groter oppervlak moeten verwarmen dan loodrechte stralen.■ In de tropen staat de zon midden op de dag heel hoog. De zonnestralen vallen dan bijna loodrecht op het aardoppervlak. De schaduwen zijn kort. Loodrechte zonnestralen geven veel warmte. Ze moeten maar een klein oppervlak verwarmen.● Er is nog een oorzaak waardoor rechte stralen meer warmte afgeven dan schuine. In de lucht bevinden zich wolken en stofdeeltjes. Een deel van de zonnestralen botst daar tegenaan en kaatst terug het heelal in. Schuine stralen moeten een langere weg afleggen door de dampkring dan rechte.Ze komen dus meer wolken en stofdeeltjes tegen om tegenaan te botsen.Luchtstreken en isothermen ► Isothermen zijn lijnen die plaatsen met een gelijke temperatuur met elkaar verbinden (iso = gelijk, thermos = warmte). Met isothermen kun je luchtstreken begrenzen.Dit noem je de thermische begrenzing. De thermische begrenzing is preciezer dan de wiskundige begrenzing

(B39) met breedtecirkels . De vraag is: welke isothermen

kies je als grens?● De grens voor de tropen vind je door te kijken naar de plantengroei. Een kenmerkende boom in de tropen is de kokospalm. Die groeit alleen maar in gebieden waar het zelfs in de winter niet kouder wordt dan 18 °C. De isotherm van 18 °C in de koudste maand is dus de palmgrens en tegelijk de grens van de tropen.● Bij de grens van de poolstreken kijk je ook naar de plantengroei. Kenmerkend is dat daar geen bomen groeien.Naaldbomen en berken kunnen alleen groeien als het ’s zomers gemiddeld minstens 10 °C is. Daarom neem je als grens voor de poolstreken de 10 °C- isotherm van de warmste maand. Dat is de boomgrens : de lijn waarboven het te koud is voor boomgroei. 1 / 2

Temperatuur boven land en boven zee ► Het aardoppervlak bestaat voor 29% uit land en voor 71% uit water. De stralen van de zon vallen dus of op land of op water. Dat verschil is heel belangrijk voor de temperatuur . De opwarming en afkoeling van land gaan namelijk anders dan die van water.● Je kunt het verschil merken als je op een zomerse dag over het strand loopt. Het zand is soms zo heet dat het pijn aan je voeten doet. Het is veel warmer dan het koele zeewater. ’s Avonds is dat heel anders. Het zand is flink afgekoeld, maar de temperatuur van het zeewater is niet veranderd. Het is nog net zo lekker als ’s middags. Voor je gevoel is het zelfs warmer dan overdag. Van dit ‘strandvoorbeeld’ kun je twee dingen leren.1) Land wordt warmer dan water, maar ook kouder.2) Land wordt sneller warm en sneller koud dan water.● Dat verschil in opwarming en afkoeling heeft ook gevolgen voor de temperatuur van de lucht erboven.■ Boven zee zal de luchttemperatuur nooit erg hoog en ook nooit erg laag zijn. De zee heeft dan ook een matigende invloed op de temperatuur.■ Boven land kan de lucht erg warm maar ook erg koud worden. De temperatuur kan ook heel snel wisselen.Aanlandige en aflandige winden ► De windrichting heeft veel invloed op de temperatuur. In de Nederlandse winter brengt een oostenwind vorst en een westenwind dooi. ’s Zomers zorgt de oostenwind in Nederland voor warmte en de westenwind voor afkoeling.● Dat heeft te maken met de herkomst van de lucht.De oostenwind is afkomstig van het vasteland van Europa, het is een landwind . De westenwind komt van de Atlantische Oceaan, het is een zeewind . Zeewinden noem je aanlandige winden , landwinden noem je aflandige winden . Een aanlandige wind heeft in de zomer een ander effect op de temperatuur dan in de winter. Hoe dat komt, zie je in het figuur. Ook een landwind werkt ’s zomers anders dan ’s winters.■ Bij een aanlandige wind wordt het in de zomer minder warm (verkoeling) en in de winter minder koud (dooi).■ Bij een aflandige wind wordt het in de zomer warmer en in de winter kouder (vorst).

• / 2