Anders vasthouden, 9 sleutels voor het werken vanuit de

• / 3

Anders vasthouden, 9 sleutels voor het werken vanuit de bedoeling Wouter Hart Keer op keer gaat het om kleine signalen die mensen leren niet te gaan staan voor hun verantwoordelijkheid om werkelijke oplossingen te vinden. Signalen die voortkomen uit een behoefte aan zekerheid maar op den duur leiden tot een cultuur van volgzaamheid.Vasthouden gaat over sturing zonder het probleem van de ander af te pakken en de ander daarmee te ontslaan van het nemen van verantwoordelijkheid. Naast de ander gaan staan en te zien wat betekenisvol is in diens leven.Deel I ‘geladen bedoeling’ levert 3 sleutels hoe organisaties beter kunnen aansluiten bij waar het in de praktijk over gaat.Deel II ‘wakkere leefwereld’ geeft antwoord op hoe je professionals een actieve rol kan geven. Soms zelfsturend team, in ieder geval eigenaarschap ‘lager’ leggen.Deel III ‘ondersteunende dynamiek’ gaat over het versterken van een organisatie die de werkelijke vraag als startpunt neemt voor de opgave.Hoe zou de besturing eruitzien als het nemen van professionele verantwoordelijkheid de enige mogelijke uitkomst is?Hoeveel ruimte is er nodig en hoe bepaal je de ruimte? Hoe geef je sturing aan die ruimte? Zitten de mensen in de praktijk van alledag wel te wachten op verantwoordelijkheid en hoe zit het dan met willekeur als de oplossing wordt bepaald door de professional? Hoe ga je om met wet- en regelgeving en met een buitenwereld die vaak nog erg gericht is op de aantoonbaarheid, de aantallen en het uitsluiten van de risico’s?

1.1 e

sleutel: De werkelijke opgave in ’t licht blz. 23

De bedoeling van een organisatie ligt niet in het uitvoeren van het primaire proces, niet in het aanbod van dat onderwijs of de levering van die zorg. Maar in iets wat daar nog achter ligt: het gaat om de betekenis van die zorg of dat onderwijs in het leven van die ander!Belangrijke vraag: verken in de organisatie wat we als bedoeling ervaren! En of dat wat je als medewerker als taakopvatting ziet ook werkelijk aansluit bij wat er in de praktijk nodig is.Voorbeeld: Adam Foss (Amerikaanse Officier van Justitie) laat in een TED-talk zien hoe de huidige werkwijze in het Amerikaanse rechtssysteem proces creëert wat het tegen wil gaan. De samenleving wordt er onveiliger door en het kost ongelooflijk veel geld, aldus Foss. Hij houdt zich bewust bezig met kansarme jongeren. Hij schetst hoe deze – meestal gekleurde – jongeren in rijen bij de rechtbank worden opgesteld en stuk voor stuk hun strafeis te horen krijgen, passend bij het feit dat ze hebben gepleegd. En als je inderdaad vanuit het strafrecht kijkt – waar al deze aanklagers in zijn geschoold –dan is daar geen speld tussen te krijgen is de zaak goed afgedaan.Foss geeft in de rechtszaal bewust de context weer waarbinnen een strafbaar feit is gepleegd.Jongen die 30 laptops steelt. om zijn opleiding te betalen. Jongen is zo bang voor oudere leerlingen op school, sluit zich aan bij een jeugdbende, krijgt zo een pistool enz. Naast het strafbare feit dat 2 / 3

Niet de vraag maar het vraagstuk: dat bevat veel meer ingrediënten!

Bij het vinden van een professioneel antwoord op een voorliggend vraagstuk zal de professional moeten ‘aansluiten bij’ de werkelijke situatie en tegelijkertijd moeten ‘bijdragen aan’ de grotere opgave.Iedere organisatie heeft veel opleidingen klaarliggen. Samen vormen zij de basis voor wat we ‘het primaire proces’ noemen. ‘Het aanbod’, ‘de taak’, ‘de werkwijze’: de uitvoerders van het ‘spel’. Het spelen van het spel wordt dan de ‘bedoeling’. Natuurlijk moet het primair proces goed ingericht zijn. Goede afspraken, ordening aanbrengen. Het risico: gevangen in het spel en dan gaat ’t mis. Alle cijfers kloppen, accountantsverklaring…..maar de klant is uit beeld.Essentie 1 e

sleutel: maken van de slag van ‘uitvoeren van het spel’ naar het ‘werken

vanuit de bedoeling’. Rol professional verschuift 3 patronen in het spel die werken vanuit

de bedoeling in de weg kunnen staan:

1.‘geheel’ voorbij het ‘deel’ 2.‘betekenis’ voorbij ‘handeling’ 3.‘waardepuzzel’ voorbij de ‘vorm’ Ad 1. Concreet betekent dit dat je het deelperspectief altijd vanuit het geheel moet blijven zien. Dat je als professional ziet dat ‘jouw’ bedoeling wellicht slechts een puzzelstukje is van een grotere puzzel.

ad 2. Kan bedoeling belemmeren: is dat wat je doet belangrijker kan worden dan

waarvoor je er bent. Voorbeeld: Stadsreiniging (de stad schoonmaken) maakt afspraken met de gemeente over hun activiteiten. Als het gesprek zich verlegt naar ‘de schone stad’ dan geeft dat nieuwe mogelijkheden. Schoonmaakbedrijf kan partner worden en expertise opbouwen in mobiliseren wijkteams of voorkomen van rommel of technische opleiding ontwikkelen. Ieder middel is nodig en is gepleegd, ligt er een hulpvraag onder. Foss weet dat goed voor het voetlicht te krijgen. De rechter geeft de jongen een taakstraf, hij moet een essay schrijven over het effect van zijn handelen op zijn eigen leven en de gemeenschap en hij krijgt een financieel hulpplan. Hij is niet als crimineel bestempeld. Zes jaar later werd de officier omarmd op een congres door de ‘jongen’, ondertussen was hij manager in een grote organisatie. Wat is beter voor de samenleving? Een veroordeelde crimineel of een werkende burger?Voorbeeld: bij het UWV verwoorden ze de waaromvraag van hun werk als: ‘mensen zijn op hun best als ze met werk kunnen deelnemen aan de maatschappij. De maatschappij functioneert het best als zo veel mogelijk mensen er met werk aan deelnemen’. Een prachtige verwoording van de bedoeling, maar dat moet in de praktijk dan niet verworden tot ‘zo snel mogelijk aan het werk helpen’. Zo was er een timmerman die in de WW zat en samen met een medewerker van het UWV zag dat er weinig perspectief was in zijn vak.Er was wel veel vraag naar loodgieters en de man besloot zich om te gaan scholen tot loodgieter. Hij zou de kosten daarvan zelf betalen. Een mooie uitkomst, behalve dat de medewerker van het UWV er een stokje voor ‘moest’ steken. Door het volgen van de opleiding ‘was de cliënt niet volledig beschikbaar voor de arbeidsmarkt’ en dat

• / 3