Bachelor scriptie - “Rolonduidelijkheid tussen onderwijsassistent...

Bachelor scriptie NTI Toegepaste psychologie “Rolonduidelijkheid tussen onderwijsassistenten, leerkrachtondersteuners en leerkrachten”

Student: Astrid Romp

Studentnummer: 972709040

Opleiding: HBO Bachelor toegepaste psychologie

Scriptie begeleider: Ilse Roebroek

Opdrachtgever: Mytylschool “de brug”

Datum:Schiedam, 22 mei 2025

Totaal aantal pagina’s: 81

Totaal aantal woorden: 35734

Aantal pagina’s excl. voorblad, voorwoord, en inhoudsopgave: 30

Aantal woorden samenvatting, inleiding tot literatuurlijst: 17085

1 1 / 4

Voorwoord

• oktober 2023 is mijn oudste zoon Enzo (22), totaal onverwacht, uit het leven gestapt na 9 jaar te

hebben geworsteld met depressie, lazen wij in zijn 2 afscheidsbrieven, het aarden op deze aarde was te zwaar voor hem. Dit heeft een golf van ontsteltenis teweeg gebracht waardoor ik, mijn andere 2 zonen, mijn ex-man en andere dierbare, in diepe rouw gedompeld zijn. Omdat ik deze studie mede ben begonnen, om een praktijk te openen voor jongeren die kampen met (ernstige) depressie (en/of suïcidale gedachten) te helpen toch (weer) gelukkig te kunnen zijn, is het van belang dat ik mijn studie afrond. Schijnbaar heb ik toch onbewust iets aangevoeld van Enzo waardoor ik voor 6 oktober 2023 al een missie kreeg, een plan voor het leven. Mijn lieve zoon Enzo kan ik niet meer helpen maar andere jeugd nog wel. Enzo, zijn dood mag niet voor niets zijn geweest. Ook mijn jongste zoon kampte met verslaving, depressie, suïcidale gedachte en zelfmutilatie. Hij ging per 1 mei 2024, 7 weken, in Yes we can clinics, om echt alleen maar met zichzelf bezig te zijn. Het gaat nu goed met hem en zit al ruim 8 maanden in herstel. Enzo zijn beide jongere broers hebben het er ook erg moeilijk mee. Wanneer ik deze scriptie afrond is het waarschijnlijk begin 2025. We zijn nu ruim 1,5 jaar verder in de rouw en gelukkig lijk ik uit de overleving en de verdoving te zijn. Mijzelf herpakken waar ik gebleven was ruim ander half jaar geleden. Het feit dat Enzo overleden is en dat ik dit de rest van mijn leven met mij meedraag betekend ook dat ik nog wat van mijn leven mag maken omdat Enzo altijd om mij heen is.Vandaar zet ik ook alles op alles om mijn studie af te ronden hoe moeilijk dit ook is.Ik moet Enzo nu ruim een jaar en 2 maanden missen, zijn eerste verjaardag (in de hemel, 1 augustus 2001) hebben we mee gemaakt zonder dat Enzo er fysiek bij was maar zijn energie was er wel degelijk wel. Hij heeft 22 jaar geleefd en daar moet ook bij worden stilgestaan. We hebben de kerstdagen en oud en nieuw nu voor de 2 de keer meegemaakt.Ik heb met veel tussenpozen de vragenlijsten en de interviews afgenomen. De zomervakantie heb ik rust genomen en wat aan deze scriptie gewerkt. Ik heb voor mijn studie 2 jaar uitstel gekregen en voor mijn registratie SKJ tot augustus 2025.Sinds oktober 2022 ben ik, fulltime, extern, werkzaam, als persoonlijk begeleider uit persoonsgebonden budget (PGB) voor een jeugdige, vrouwelijke, cliënte met Angelmansyndroom op Mytylschool de brug. Ik ben 6 jaar de begeleider. Angelman syndroom (AS) is een aandoening waarmee je wordt geboren. Door deze aandoening kunnen de hersenen zich niet goed ontwikkelen.Dit leidt tot een mentale beperking en problemen met leren, praten en bewegen. Ook zijn er vaak andere klachten, zoals epilepsie. Dit syndroom is vernoemd naar de Engelse arts Harry Angelman (Hersenstichting, 2023).Om een plekje te vinden in een bestaande hiërarchie op school ging dit niet zonder slag of stoot. In vogelvlucht kennis te maken met al het personeel was een interessante periode. Op een Mytylschool is er genoeg expertise aanwezig om een cliënte met Angelman syndroom intern te ondersteunen, begeleiden en verzorgen. De ouders wilde dat hun dochter extra begeleid zou worden in logopedische ondersteuning om haar vooruitgang in geletterdheid extra te stimuleren en haar gedrag te monitoren.Er zijn 2 afdelingsleiders waarvan er 1 met pensioen gaat. Ilse, zijn vervanging, zal mij in het proces van mijn onderzoek begeleiden.Vanaf februari 2023 ben ik me gaan voorbereiden, om van deze organisatie mijn onderzoeksbedrijf te maken. Dit ging ook niet simpel. Onderwerpen veranderde zo snel als dat er personeel kwam en ging.Door verzuim, pensionering of andere zaken. Gezichten verdwenen maar er kwamen ook weer nieuwe bij, een frisse wind door het bedrijf met de aanstelling van een nieuwe afdelingsleider. Vanaf het begin van het proces plan van aanpak opstellen heb ik verschillende personeelsleden benaderd over wat zij als probleem ervaren binnen de organisatie. Soms was het te persoonlijk, soms was het niet echt een probleem, om te onderzoeken, soms teveel regels omtrent Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG). Overheden, bedrijfsleven en verenigingen moeten voldoen aan de AVG. Door de AVG krijgen mensen meer privacy rechten. Organisaties moeten hun systemen en processen hierop inrichten (Rijksoverheid, 2023).

2 2 / 4

Begin 2025 verhuisde de school naar een nieuwe locatie in Rotterdam. Stichting BOOR, mytylschool de Brug, Tyltylschool Rotterdam en Rijndam Revalidatie werken samen in een unieke nieuwbouwlocatie in Rotterdam Schiebroek: het Rotterdams Onderwijs- en Revalidatiecentrum (het ROeR). In het ROeR bundelen zij hun krachten, om ook in de toekomst het beste te blijven bieden op het gebied van onderwijs en revalidatie.Ik ben dankbaar dat ik op deze manier met iedereen heb kennisgemaakt en zo een groot gedeelte van de organisatie inhoudelijk heb leren kennen. Het moest “even” tussen neus en lippen door omdat ik ook in- en buiten de klas mijn client moet ondersteunen, begeleiden en verzorgen. Gelukkig heb ik een goede samenwerking beleeft en ervaar ik dit nog steeds met de leerkrachten en onderwijsassistenten waar ik dagelijks mee samenwerk.Met duidelijkheid over verwachtingen wordt er een dagelijkse planning gemaakt waar mijn hulp gevraagd wordt zodat ik in niemands vaarwater terecht kom.Ik ben de ouders van mijn cliënte dankbaar, dat zij mij het vertrouwen hebben gegeven om hun dochter ook weer bij te staan op deze nieuwe school. Mijn cliënte zat eerst op regulier onderwijs vanaf dat zij 4 jaar jong is. Ik ben haar begeleider sinds zij in groep 5 zit. Nu naar de overgang in het Voorgezet Speciaal Onderwijs (VSO) mag ik weer haar begeleider zijn. Het 6 de jaar gaan we in, we kunnen met elkaar lezen en schrijven. De ouders weten dat dit bedrijf mijn onderzoeksbedrijf is en snappen dat ik hier ook wat tijd voor beschikbaar maak. De tijd dat ik mijn client niet begeleid is de tijd die ik kan investeren. Door transparantie is er wederzijds begrip.Sinds augustus 2023 heb ik eindelijk een goede onderzoeksvraag gevonden en met behulp van mijn scriptiecoach Yvette Vermeer ben ik het plan van aanpak gaan vormgeven. Door het overlijden van Enzo heb ik soms niet het mentale vermogen om geconcentreerd bezig te zijn met de studie (reptielenbrein). Ook al wil ik graag de draad weer van mijn leven en studie oppakken toch laat de rouw dit soms niet toe. In de bijlage stuur ik de rouwkaart van Enzo.Denk je aan zelfdoding? ... We zijn er voor je. Je kunt met ons geheel anoniem bellen. Bel gratis 0800- 0113 Chat met ons.

3 3 / 4

Samenvatting Inleiding, uit de notitie van 2020 blijkt dat Mytylschool de Brug zich richt op de inzet van onderwijsassistenten en lerarenondersteuners. Door veel personeelsuitval tijdens de coronapandemie moesten zij zorgtaken overnemen, waardoor hun onderwijsondersteunende rol beperkt werd. Met de komst van zorgassistenten in schooljaar 2020-2021 kregen zij meer tijd voor onderwijsondersteunende activiteiten. Uit observaties en gesprekken blijkt echter dat er een gebrek is aan rolduidelijkheid, wat leidt tot verschillen in verwachtingen en toebedeelde taken in klassen tussen 15 leerkrachten en 15 onderwijsassistenten en lerarenondersteuners.De literatuur bij deelvraag 1: Wat zijn volgens de literatuur de onduidelijkheden in de rollen van onderwijsassistenten en lerarenondersteuners in het onderwijs? De literatuur indiceert aanzienlijke onduidelijkheden in de rollen van onderwijsassistenten en lerarenondersteuners, veroorzaakt door een gebrek aan formele taakomschrijvingen, conflicterende verwachtingen, en onvoldoende training.Rollen worden vaak ad-hoc ingevuld, afhankelijk van de dagelijkse behoeften van leerkrachten of schoolleiders. Dit leidt tot inconsistente taakverdeling en verhoogde werkdruk. Onderwijsassistenten en lerarenondersteuners worden ingezet voor uiteenlopende taken, van administratieve ondersteuning tot pedagogische begeleiding, vaak zonder duidelijke richtlijnen of adequate voorbereiding. Daarnaast zijn er discrepanties in verwachtingen. Leerkrachten zien assistenten als pedagogische ondersteuning, terwijl schoolleiders de nadruk leggen op administratieve taken. Ouders verwachten vaak persoonlijke begeleiding, vooral in het speciaal onderwijs. Deze tegenstrijdige eisen creëren spanningen en belemmeren effectieve samenwerking. Ook is er een gebrek aan training en professionele ontwikkeling, wat assistenten onzeker maakt en hun effectiviteit vermindert, vooral bij complexe onderwijssituaties.De literatuur bij deelvraag 2: Wat zijn effectieve interventies om samenwerking tussen leerkracht en onderwijsassistent / lerarenondersteuners te bevorderen waardoor rolduidelijkheid wordt bevorderd zodat ook stress gereduceerd wordt en dit een positief effect heeft op het schoolsucces van de kinderen? De literatuur geeft inzichten welke interventies effectief zijn om de samenwerking tussen leerkrachten en onderwijsassistenten en lerarenondersteuners te verbeteren, wat cruciaal voor goed onderwijs en het reduceren van stress binnen teams. Mogelijke oplossingen voor rolverduidelijking zijn heldere taak- en rolomschrijvingen ter voorkoming van rolonduidelijkheid en conflicten. Regelmatige feedbacksessies helpen verwachtingen af te stemmen en bevorderen gedeelde verantwoordelijkheid.Dit vergroot voorspelbaarheid en verlaagt stress. Trainingen in communicatie, conflictmanagement en pedagogiek versterken de competenties van onderwijsassistenten vergroot professionele ontwikkeling.Co-teaching, waarbij leerkrachten en assistenten gelijkwaardig samenwerken, verbetert de samenwerking en leerresultaten. Regelmatige strategische vergaderingen met vaste agenda’s en ruimte voor open discussies bevorderen communicatie en psychologische veiligheid. Methoden zoals parallel teaching en station teaching verbeteren de samenwerking, verlagen de werkdruk en verhogen leerling betrokkenheid. Investeringen in deze interventies dragen bij aan stressreductie, werktevredenheid en betere leerprestaties, wat de samenwerking en dynamiek binnen teams structureel verbetert.Methoden, zullen via een zelf opgestelde vragenlijst de oorzaak onderzoeken waarom de samenwerking nu niet goed verloopt. De vragenlijst is door 30 respondenten ingevuld waaronder 15 leerkrachten en 8 onderwijsassistenten en 7 lerarenondersteuners. Via semi gestructureerde interviews werd onderzocht, of er belemmerende en bevorderende factoren een rol spelen bij de rolonduidelijkheid en wat er gedaan kan worden om juist rolduidelijkheid te bevorderen.10 respondenten waaronder 5 leerkrachten en 3 onderwijsassistenten, 2 lerarenondersteuners hebben meegedaan aan de semigestructureerde interviews.Uit de resultaten van het praktijkonderzoek komt naar voren dat, gebrek aan formeel overleg leidt tot misverstanden, inefficiënties, en spanningen. leerkrachten, onderwijsassistenten en

• / 4