BACTERILE ZIEKTEN HOND EN KAT

1

BACTERIËLE ZIEKTEN HOND EN KAT

HOOFDSTUK 1 - BACTERIËLE EN MYCOTISCHE AANDOENINGEN VAN DE HUID, SUBCUTIS

EN OPPERVLAKKIGE LYMFEKNOPEN

PYODERMIE – BELANGRIJKE ZIEKTE

Etiologie Pyodermie wordt ook wel etterige dermatitis genoemd. Het is een etterige ontsteking van de huid door bacteriën, maar het kan ook eventueel door schimmels veroorzaakt worden. Het komt zeer veel voor bij honden. Belangrijk is dat pyodermie bij honden en katten bijna altijd secundair is. Primaire bacteriële pyodermieën zijn zeer zeldzaam.

Voor het ontstaan van pyodermie heb je allereerst predisponerende factoren

nodig:

− Problemen met het immuunsysteem → immunosuppressie of overgevoeligheidsreacties, denk bijv. aan een voedselallergie, maar ook een atopie.− Ectoparasieten → bijv. vlooien, Demodex.− Huidplooien → bijv. Sharpei. Bacteriën houden van warme, vochtige omgeving + die plooien gaan ook nog tegen elkaar schuren waardoor je gemakkelijk irritatie krijgt.− Endocriene stoornissen → die problemen kunnen geven thv de huid bijv.hypothyroïdie − Omgevingsfactoren → warme vochtige zomermaanden.− Psychogeen → psychische problemen, denk bijv. aan overmatig likken of krabben wat een uitstekende ingangsbron is voor bacteriën die een ontsteking kunnen veroorzaken.Dus het allerbelangrijkste bij de pyodermie zijn de predisponerende factoren en hier ligt ook vaak de moeilijkheid om dat te gaan behandelen en diagnosticeren.

Bovenop de predisponerende factoren kunnen dan infectieuze agentia komen:

− Een van de belangrijkste infectieuze agentia, sowieso bij de hond, zijn Staphylococcen en dan in het bijzonder Stapylococcus pseudintermedius bij huidproblemen. Dit is een grampositieve bacterie (coccus = positief). Ze groeien vrij makkelijk op cultuur, waardoor bacteriologisch onderzoek prima gaat lukken voor het aantonen van een infectie. Het is obligaat symbiotisch (dier nodig om zich te kunnen vermeerderen) en is facultatief pathogeen (zeer veel honden zijn drager van de bacterie, vooral thv de muco-cutane overgangen denk bijv. thv de neus, perianaalstreek, genitaalstreek). Tot 90% van de honden is drager en het is pas wanneer er ergens predisponerende factoren zijn dat de bacterie aanleiding zal geven tot het ontstaan van pyodermie.− Er is daarnaast nog een hele reeks van gramnegatieve en grampositieve bacteriën die betrokken kunnen zijn.− Naast bacteriën kunnen ook nog wel eens gistinfecties voorkomen, met name de gist Malassezia pachydermatis → dit komt zeer vaak secundair voor bij een behandeling met antibiotica. Hierdoor wordt de micorbiota onderdrukt, waardoor gisten kunnen gaan vermeerderen en op die manier problemen kunnen gaan veroorzaken. 1 / 10

2

Klinische tekenen Pyodermie gaan we indelen op basis van de diepte van de huidlagen die zijn

aangetast:

− Oppervlakte pyodermie → stratum corneum − Oppervlakkige pyodermie → hierbij kan het oppervlakkig deel van de haarfollikel zijn aangetast en de epidermis.− Diepe pyodermie → hierbij zal ook de subcutis en haarfollikels aangetast zijn.

KLINISCHE TEKENEN BIJ OPPERVLAKTE PYODERMIE

Hierbij is enkel het stratum corneum aangetast → dit betekent ook dat de destructie van de haren waardoor je kale plekken ziet, niet wordt veroorzaakt door de infectie zelf, maar door mechanische verwijdering (krabben, bijten) van de hond zelf. Meestal wordt het klinisch gediagnosticeerd en klinisch behandeld. Er zijn een aantal vormen van oppervlakte

pyodermie die zeer frequent voorkomen:

Acute vochtige dermatitis, ook wel “hotspot” of pyotraumatische dermatitis genoemd. Dit betreft honden typisch in het voorjaar met een allergische reactie op bijv. pollen of door bijv. vlooien of bijv. otitis wat irritatie of jeuk veroorzaakt waardoor ze zichzelf gaan krabben/bijten. Hierdoor zal er snel (acuut = binnen een paar uur) een pijnlijke haarloze rode plek ontstaat dat meestal vochtig is (sereus vocht). Dus het haarverlies dat je ziet is te wijten aan de automutilatie. Het gaat aanleiding geven tot korstvorming en als je die korst dan gaat verwijderen dan krijg je typisch een letsel met een geel centrum en daarrond een erythemateuze zone.

Pyodermie van de huidplooien. Zoals net al gezegd zijn huidplooien een ideale omgeving voor bacteriën door de warme vochtige omgeving met wrijving. Het kan voorkomen bijv. thv de kop bij brachycephale rassen. Wat je ziet qua letsels is zeer gelijkaardig aan

wat je ziet bij hotspot: haarloze rode vochtige letsels

die meestal pijnlijk zijn en al dan niet jeuken. Vaak komen hotspot en pyodermie van de huidplooien ook samen voor.

KLINISCHE TEKENEN BIJ OPPERVLAKKIGE PYODERMIE

Een iets diepere pyodermie is de oppervlakkige pyodermie. Hierbij kan de gehele

epidermis zijn aangetast. Ook hier zijn verschillende vormen van:

Impetigo kan je een beetje vergelijken met jeugdpuisjes bij mensen. Het is een huidaandoening die voorkomt bij jonge hondjes (6 weken – 1 jaar) en ook weer altijd secundair is aan bijv. parasieten, voeding of hygiëne. In de regel gaat het 2 / 10

3

hierbij om letsels (blaasjes die met etter of vocht gevuld zijn) die voorkomen thv de buik en liesstreek. De blaasjes kunnen worden opengekrabd waardoor je korstvorming krijgt (collarettes), wat heel kenmerkend is voor impetigo. Het is een onschuldige en zelflimiterende aandoening.

Oppervlakkige folliculitis is een andere belangrijke vorm van oppervlakkige pyodermie en de meest voorkomende vorm van pyodermie die voorkomt bij de hond. Hierbij wordt het oppervlakkig deel van de haarfollikels en de epidermis aangetast. In eerste instantie geeft dit aanleiding tot een ontstekingsreactie, die begint met de vorming van papulae (harde knobbeltjes) wat gepaard gaat met zeer veel jeuk en vervolgens krijg je daar ettervorming en dus vorming van pustulae.Deze kunnen gaan openbreken, waardoor je uitgebreide korstvorming krijgt + haarverlies. Haarverlies kan in meer of mindere mate aanwezig zijn, want we zitten hier nog wel bij het oppervlakkige deel van de haarfollikels dat wordt aangetast dus het hoeft niet perse voor te komen.

KLINISCHE TEKENEN BIJ DIEPE PYODERMIE

Bij diepe pyodermie zijn naast de oppervlakkige delen ook de diepe delen van de haarfollikels aangetast (diepe folliculitis), waarbij de infectie uiteindelijk de haarfollikels kan gaan vernietigen. Hierdoor kan de infectie en de ontstekingsreactie zich gaan uitbreiden naar de diepere huidlagen tot de dermis. Men spreekt in dat geval van furunculose.

Een typisch voorbeeld van een diepe pyodermie is een callus pyodermie. Dit betekent dat er thv de huid thv drukpunten (bijv. thv de hak of het sternum) een diepe pyodermie ontstaat. Je kan het vergelijken met doorligwonden bij de mens. Vaak is dit moeilijk te behandelen.

3 / 10

4

Een andere vorm die regelmatig voorkomt is de pododermatitis, ook wel interdigitale pyodermie genoemd. Hier is er een ontsteking thv de huid van de tenen. Vaak is het discreet (zie je niet goed). Het leidt tot pijn en jeuk thv de poten en kan aanleiding geven tot zeer diepe infecties waarbij ook beenderige weefsels kunnen worden aangetast waardoor het dier tenen kan verliezen.

Hier zie je zeer veel van de letsels die je terugvindt bij een diepe pyodermie. Dit kunnen alle mogelijke

ontstekingsprocessen van de huid zijn: pustules (met etter

gevulde processen), korstvorming, fistelvorming, bloedingen (haemorhagische bullae), ulceraties, algemeen ziek zijn. het is dus een veel ernstigere vorm dan de oppervlakte en oppervlakkige pyodermie.

Een bijzondere vorm die toch vrij veel voorkomt is Duitse Herder pyodermie. Deze vorm van een diepe pyodermie komt niet enkel voor bij raszuivere Duitse Herders, maar ook bij kruisingen. Het is idiopathisch, dus we weten niet waarom het ontstaat. Er zal wel zeker een genetische component aanwezig zijn. De aandoening wordt gekenmerkt door het ontstaan veen diepe pyodermie die zeer vaak voorkomt thv de achterpoten bij jonge honden – honden van middelbare leeftijd (4 – 5 jaar). Je ziet weer veel bloedingen, alopecie, pustulae, ulceraties. Is een zeer pijnlijk proces. Als je het onder controle krijgt, is het prognostisch niet heel gunstig want vaak keert het weer terug.

We hebben net bij hotspot gezien dat honden zich overvloedig kunnen gaan likken en bijten. Als dit chronisch wordt, dan kan een likgranuloom ontstaan. Dit is in tegenstelling tot de hotspot een diepe pyodermie. Het heeft een langdurige en moeilijke behandeling.

Diagnose De diagnose van pyodermie is vaak een klinische diagnose, dus een hond met de typische letsels. Zeer belangrijk is dat je gaat proberen inzicht te krijgen waarom de hond de pyodermie heeft ontwikkeld (dus wat zijn de predisponerende factoren geweest).

Bacteriologische diagnose kan gesteld worden uit microscopisch onderzoek en/of bacteriologisch onderzoek. Je kan een cytologie preparaat gaan maken. Bij moeilijke gevallen kan je eventueel histologisch onderzoek te gaan uitvoeren. Zeker bij diepe pyodermie is het aan te raden om ook bacteriologisch onderzoek te gaan doen.− Cytologisch onderzoek bestaat uit microscopisch onderzoek van bij voorkeur de inhoud van een gesloten proces → bijv. een gesloten pustule waar je wat materiaal uit gaat halen of materiaal diep onder de korsten vandaan halen indien je geen gesloten proces hebt. Je gaat dit op een dekglaasje aanbrengen en dan kleuren met een snelle bloedkleuring of een 4 / 10