Begrippenlijst taal Nick Slippens

Begrippenlijst taalNick Slippens Begrip UitlegVoorbeeld Ambiguïteit Als je (delen van) zinnen, woorden of woordgroepen op verschillende manieren kunt uitleggen, terwijl de schrijver maar één betekenis bedoelt, spreken we van ambiguïteit. Dit is uiteraard onwenselijk. Ambiguïteit noemen we ook wel dubbelzinnigheid.

Mijn zoon is gelukkig getrouwd (Mijn zoon is getrouwd en daar ben ik blij om OF mijn zoon is getrouwd en het is een goed huwelijk).De foto van Floortje.(De foto die Floortje gemaakt heef OF de foto die van Floortje gemaakt is.Anneleen is die nacht goed bevallen).Aanwijzend voornaamwoord Voornaamwoord met een aanwijzend karakter, dat nadrukkelijker is dan de andere voornaamwoorden Je kunt letterlijk wijzen op dát schrif.Antecedent Naam voor het woord waarnaar een ander woord, meestal een betrekkelijk voornaamwoord, verwijst. Het verwijswoord komt meestal net na het antecedent.De leerkracht reed met grote snelheid naar zijn basisschool. Hij was te laat. De leerkracht is het antecedent van hij Antoniem Twee woorden worden antoniemen genoemd als ze een tegengestelde betekenis hebben.

dood - levend groot - klein antoniem - synoniem kaal - behaard ijverig - lui Asymmetrie Er is sprake van een inconsequentie. Dat kan een

inconsequentie zijn:

a. in getal: onderwerp en persoonsvorm verschillen qua

getal: ze zijn niet allebei enkelvoud of allebei meervoud,

• in het gebruik van voornaamwoordelijke aanduidingen,
• in zinsopbouw,
• in opsomming.
• Een delegatie van de supporters

vertrokken naar de Arena.

(VERTROK).

• De studenten klagen erover te

veel kopieën te krijgen en dat het huiswerk veel te veel is. (te veel kopieën en te veel huiswerk te krijgen).c/d. Hij had een wilskrachtige kin, staalblauwe ogen en een druppel aan zijn neus hangen. (en er hing een druppel aan zijn neus) In deze zin is 'had' in de eerste hoofdzin een zelfstandig werkwoord en in de tweede hoofdzin een hulpwerkwoord.Beeldspraak Beeldspraak is een taalvorm waarin een gedachte of een begrip in de vorm van een beeld tot uiting wordt gebracht.Het is figuurlijk taalgebruik, want de voorstelling die de schrijver bij de lezer oproept (het beeld), is niet het letterlijke wat de schrijver bedoelt (het object). De betekenis van 'ze is zo dom als een gans' is bijvoorbeeld 'ze is heel dom'.Er zijn verschillende soorten

beeldspraak: metafoor, metonymia,

personificatie, synesthesie, vergelijking.Beknopte bijzinBijzin zonder onderwerp. Belangrijk is dat het impliciete onderwerp van de bijzin hetzelfde is als dat van de hoofdzin (Na flink gedronken te hebben, reed de taxi voor. Dit is een foutieve beknopte zin).Zonder over de prijs na te denken, huurde Theo een assistent in.Betrekkelijk voornaamwoord Voornaamwoord dat een betrekkelijke bijzin inleidt.Zij is een directeur die punctualiteit ontzettend belangrijk vindt.Bijstelling Een bijzonder soort bijvoeglijke bepaling. Zijn te herkennen Mad science, een commerciële 1 / 2

Begrippenlijst taalNick Slippens aan het feit dat ze door een komma gescheiden worden van het woord waar ze bij horen. Je kunt een bijstelling weglaten en de zijn blijf nog intact.organisatie, biedt een naschoolse cursus aan voor kinderen.Bijvoeglijke bepaling Zegt iets over een zelfstandig naamwoord.Bijvoeglijk naamwoord Kan voor een zelfstandig naamwoord geplaats worden en geef daar informatie over Een hoge straf. Een instabiele trap Bijwoord Een woord dat niet bij een zelfstandig naamwoord hoort, maar iets zegt over een bijvoeglijk naamwoord, een telwoord, een werkwoord of soms een hele zin Er zijn bijwoorden van tijd, plaats, richting, hoeveelheid, hoedanigheid, etc.Een zeer grote auto. Hij had wel duizen euro schuld. Zij incasseert veel. Helaas is zijn bureau failliet gegaan.Bijzin Een bijzin is een afhankelijke zin; de bijzin heef een hoofdzin nodig om betekenis te krijgen.De bijzin kan een onderdeel van een zin zijn.De bijzin kan een zinsdeel zijn in een zin.De bijzin kan de functie als lijdend voorwerp vervullen.De jongen blijf thuis, omdat hij ziek is.Stan weet niet dat zijn buurmeisje jarig is.Ik denk dat hij het weet.Citaat Letterlijke aanhaling van een eerder geschreven tekst.Contaminatie Een onnauwkeurige formulering, die ontstaat wanneer twee zegswijzen door elkaar gebruikt worden.Volgens mijn mening (volgens mij OF naar mijn mening).Die printer kost duur (kost veel OF is duur).CromaconstructieAls een zin begint met een voorwaardelijke bijzin met 'als', kan de hoofdzin met of zonder 'dan' geconstrueerd worden.Als de persoonsvorm in de voorwaardelijke zin vooropstaat, krijgen we inversie en is 'dan' aan het begin van de volgende hoofdzin normaal.Hou je van vlees, (dan)braad je in Croma.Als je je ziek voelt, (dan)moet je thuis blijven.Cynisme Dit is wrede, krenkende spot; harde, verbitterde ironie, gebaseerd op wantrouwen en gerede twijfel aan het goede in de mens. Vaak wordt cynisme gebruikt als een vorm van zelfverdediging om teleurstelling of andere gevoelens te verbergen.

Wat is het leven toch mooi en fijn!Mensen bij de EO die Jezus hebben gevonden, vertonen dat manische en kunstmatige blije. Ik ben zo blij dat ik zo blij ben, hiep hiep hoera.Buikpijn krijg je ervan. En die buikpijn komt van de leugens.

• Denk je nou werkelijk dat er iets

goeds uit zijn handen komt?Directe rede De directe rede is de letterlijke weergave van iemands woorden (citaat).

Toen zei ze tegen me: “Ik wil je

nooit meer zien.” Dysfemisme Een dysfemisme is een stijlfiguur waarbij iets platter en grover wordt gezegd dan gebruikelijk is. Het is het tegenovergestelde van een eufemisme.

• Zo'n roddelverhaal kan heel de

familie in de stront doen belanden.

• De taboe op 'scheten laten' moet

doorbroken worden.Ellips Een onvolledige zin (ellips) is een zin waarin onderwerp en/of persoonsvorm zijn weggelaten. Het is geen beknopte bijzin, zin in de gebiedende wijs of een samengetrokken zin.Een ellips kan functioneel zijn en wordt wel gebruikt als stijlfiguur.Oost, West, thuis best.

Dit moet zijn: Of je nu in oost of

west woont, thuis is het het best.Eufemisme Een eufemisme is een verzachtende omschrijving van iets onaangenaams of aanstotelijks. Een term of uitdrukking die in een bepaalde situatie kwetsend kan zijn of minder aangenaam om te horen, wordt vervangen door een term of uitdrukking die minder hard aankomt doordat hij vager is.Eufemismen worden vaak gebruikt voor 'dood', 'ziekten' en 'taboes'.

• 'krapte op de arbeidsmarkt' in

plaats van ‘werkloosheid’

• 'beleidsombuigingen' in plaats

van ‘bezuinigingen’

• 'de gevreesde ziekte' in plaats

van ‘kanker’

• 'magere hein' in plaats van ‘de

dood’ Geslacht Zelfstandige naamwoorden hebben een woordgeslacht: Vaak zijn bedrijven en organisaties

• / 2