Conversatieanalyse: afkorting c.a.; een onderzoeksrichting op het gebied van de

Gespreksanalyse Hoofdstuk 1

1.1 Inleiding  Conversatieanalyse: afkorting c.a.; een onderzoeksrichting op het gebied van de interactieanalyse. De conversatieanalyse onderzoekt de principes van gespreksorganisatie waarmee de deelnemers aan een gesprek betekenis geven aan wat ze zeggen en doen

De nadruk in de conversatieanalyse ligt op de analyse van taalgebruik in informele gesprekken.Door stapsgewijs van een meer lokaal niveau van de gespreksorganisatie (beurtwisseling, taaluitingen als reeksen van handelingen) naar de meer globale niveaus (thematisch verloop en overall-structurering) toe te werken, geeft het boek inzicht in de principes waarmee de leden van een cultuur communiceren in gesprekken.

De resultaten van conversatieanalytisch onderzoek hebben veel invloed in de taal- en tekstwetenschap en in de sociale wetenschappen.

 Invloed van conversatieanalytisch onderzoek in de taalwetenschap:

Vooral van belang voor de theorievorming in de pragmatiek, de interactionele sociolinguïstiek, de meer tekstwetenschappelijke discourseanalyse en de toegepaste taalwetenschap (interculturele communicatie).

 Interactionele linguïstiek: onderzoek naar de wisselwerking tussen conversatie en grammatica

 Invloed van conversatieanalytisch onderzoek in de sociologie:

De conversatieanalyse is in de sociologie niet alleen een centrale stroming binnen de etnomethodologie, maar ze levert ook het analytische kader voor onderzoek naar interactie in werksettings, de media, de interactie tussen mens-machine of de alledaagse wetenschappelijke praktijk. De conversatieanalyse speelt daarnaast een grensverleggende rol in de antropologie, de discursieve psychologie en communicatiestudies.

 Etnomethodologie: houdt zich bezig met empirisch waarneembare interacties tussen individuen. Is de sociologie van de methoden die de leden van een cultuur gebruiken om hun sociale werkelijkheid tot stand te brengen en in stand te houden. De etnomethodologie kijkt vooral naar micro-interacties in alledaagse situaties

De conversatieanalyse is een door en door interactionele benadering van gesprekken. In tegenstelling tot een meer psychologische invalshoek waarbij gespreksgegevens uiteindelijk herleid worden tot cognitieve processen of de persoonlijkheid en de motieven van de betrokkenen, probeert de conversatieanalyse een beschrijving te geven van de methoden die competente leden van een cultuur gebruiken om te communiceren.

 Theorievorming conversatieanalyse: betreft het proces van structurering en

zingeving van sociale situaties in en met behulp van talige interactie

• / 2

1.2 De sociologische oorsprong van de conversatieanalyse Er zijn meerdere soorten interactieanalyse. De conversatieanalyse is er daar maar één van. De conversatieanalyse is wel één van de meest invloedrijke benaderingen. De belangrijkste resultaten van conversatieanalytisch onderzoek hebben bovendien een verhoudingsgewijs lange levensduur; dat zegt waarschijnlijk iets over de adequaatheid van de theorie.

 Discourseanalyse: een overkoepelende benaming voor een aantal manieren om

gesprekken (discoursen) te onderzoeken. Mondelinge, schriftelijke en andere taaluitingen worden onderzocht op hun politieke lading. Er zijn verschillende interpretaties van wat als een gesprek (discours) wordt gezien. In de sociale wetenschappen wordt naast de vorm ook de inhoud van teksten onderzocht. Heeft een meer taalfilosofische oorsprong

Een centraal idee in het etnomethodologische onderzoek is dat sociale structuren in interacties zelf tot stand worden gebracht en gehandhaafd worden. De handelingen en de interacties van de leden van een cultuur zijn het resultaat van een situatiegebonden methodologie. Etnomethodologen zien sociale orde niet als een product van regels die onafhankelijk zijn van de interacties waarin die orde geconstitueerd wordt. De leden van een cultuur benaderen sociale situaties veeleer als zichzelf uitleggende constellaties. Door iets op een bepaalde manier te doen, laat iemand niet alleen zien volgens welke regels en normen hij/ zij te werk gaat; iemand geeft zo tegelijk aan dat dit de principes zijn waarmee zijn of haar handelingen interpreteerbaar gemaakt kunnen worden.

 Constellaties: geheel van omstandigheden

De grondlegger van de conversatieanalyse is de Amerikaanse socioloog Harvey Sacks.Samen met Schegoff en Jefferson en Pomerantz ontwikkelde Sacks een vorm van etnomethodologisch onderzoek die probeert de principes te beschrijven waarmee de deelnemers aan een gesprek betekenis geven aan wat ze zeggen en doen. Heeft uiteindelijk geresulteerd in een methodologie en een verzameling van inzichten en resultaten die samenvattend als conversatieanalyse aangeduid worden.

In de conversatieanalyse is het etnomethodologische idee dat mensen sociale structuren in hun interacties tot stand brengen en reproduceren, uitgewerkt door alledaagse, informele gesprekken te onderzoeken. Onderzoek werd uitgevoerd op verschillende manieren: audio-opnames van gesprekken, die opnames werden woord voor woord uitgeschreven, inclusief details en afwijkingen. Het maken van opnamen en het transcriberen daarvan en de ontwikkeling van een primair datagestuurde analyse zijn nog steeds onderscheidende kenmerken van conversatieanalytisch onderzoek.

Sacks’ onderzoek was ook baanbrekend omdat hij probeerde om zo ‘echt’ en natuurlijk mogelijk materiaal te bemachtigen. Hij deed geen experimenten. De onderzoeker maakt opnames van natuurlijk voorkomende sociale gebeurtenissen  de interacties zouden ook voorgevallen zijn zonder de onderzoeker. Bovendien mag de te onderzoeken interactie niet beïnvloed zijn door het feit dat er onderzoek naar wordt gedaan (kan nooit voor de volle honderd procent aan voldaan worden).

Sacks let niet primair op de inhoud van wat er gezegd wordt, en ook niet op de psychologie van de deelnemers. Hij geeft ook geen kritische beschouwing van wat er ‘mis is’ aan een gesprek of ‘hoe erg het allemaal is’. Gaat hem ook niet om wel of niet politiek correct zijn of om het aan de kaak stellen van ongelijkheid of machtsmisbruik. De data zijn wel voor hem een illustratie van hoe de leden van een samenleving in hun interacties met grotere structuren omgaan, of wat voor

• / 2