Handelingsgericht werken

Handelingsgericht werken Samenwerken aan schoolsucces Handelingsgericht werken = een systematische manier van werken, waarbij het aanbod afgestemd is op de onderwijsbehoeften van de leerlingen.

7 principes van handelingsgericht werken:

1.Onderwijsbehoeften van leerlingen centraal stellen

oDenk aan: onderwijsbehoeften betreft instructie, leertijd, uitdaging etc.

oVoor elke lereling formuleer je een handreiking, een algemene onderwijsbehoefte. Voor leerlingen die extra ondersteuning nodig hebben, formuleer je ook enkele extra onderwijsbehoeften. Op basis van overeenkomsten en verschillen in onderwijsbehoeften maak je tot slot een haalbaar en gedifferentieerd plan, waarbij leerlingen zoveel mogelijk van én met elkaar kunnen leren.

2.Afstemming en wisselwerking tussen kind en omgeving oEr is aandacht voor de wisselwerking tussen de groep, de leerkracht, de school, de ouders en leerlingen onderling.oDe omgeving moet afgestemd zijn op wat het kind nodig heeft.

3.De leerkracht doet er toe oDe leerkracht kan afstemmen op verschillen tussen kinderen en op die manier het onderwijs passend maken. Ze geeft ook aan wat ze nodig heeft om de groep passend onderwijs te bieden: haar ondersteuninsbehoeften.

4.Positieve aspecten zijn van groot belang oDit geldt zowel voor positieve aspecten van het kind als van de leerkracht, de school, de groep en de ouders.oWanneer een kind negatief gedrag vertoont en de leerkracht weet daaruit de positieve aspecten in het gedrag te filteren, dan worden er meer mogelijkheden gecreëerd om het probleem op te lossen.

5.Constructieve samenwerking tussen school, leerlingen en ouders oDe verantwoordelijkheid voor initiatief ligt bij de school, maar de school geeft wel duidelijk verwachtingen over de verantwoordelijkheid van ouders aan.oLeerlingen en ouders zijn als ervaringsdeskundigen in de cyclus betrokken. Door leerlingen grip te geven op hun leerproces, worden ze mede-eigenaar en neemt hun motivatie toe.

6.Doelgericht werken oHet team formuleert doelen voor de groep, subgroepen of een individuele leerling met betrekking tot leren, werkhouding en sociaal-emotioneel functioneren. Het gaat hierbij om zowel korte als lange termijn doelen. De doelen worden SMARTI geformuleerd en geëvalueerd aan de hand van de HGW-cyclus.

7.De werkwijze van de school is systematisch en transparant oEr zijn duidelijke afspraken over wie doet wat en wanneer.

De HGW-Cyclus:

Deze cyclus is een hulpmiddel om de zorg op groepsniveau en individueel niveau concreet te maken. Op groepsniveau benoemt de leerkracht de onderwijsbehoeften van kinderen in zijn groep in een groepsplan. Op individueel niveau doet hij dit voor leerlingen die extra begeleiding nodig hebben. De HGW-cyclus kent vier fasen en negen stappen.

1.Waarnemen / Analyseren Gegevens analyseren Evalueren van het onderwijsaanbod Signaleren van kinderen die extra ondersteuning nodig hebben.

2.Formuleren doelen, handreikingen en onderwijsbehoeften Doelen voor de hele groep en handreiking voor alle leerlingen opstellen 1 / 4

Doelen en onderwijsbehoeften voor leerlingen die extra ondersteuning behoeven opstellen.

3.Plannen onderwijsaanbod en extra ondersteuning Leerlingen samenvoegen Lessen voorbereiden 4.Realiseren onderwijsaanbod Onderwijsaanbod uitvoeren voor de groep, subgroepen en individuele leerlingen + extra ondersteuning bieden.

5.Evalueren Impact van lesgeven en ondersteunen evalueren, borgen wat werkt en de doorgaande lijn bewaken.

1. Handelingsgericht Werken en passend onderwijs: Inleiding

Handelingsgericht werken binnen passend onderwijs:

oPassend onderwijs focust op wat kinderen wél kunnen en willen, en op hun talenten en interesses.HGW helpt om gericht naar positieve kenmerken van ieder kind te zoeken, deze uit te bouwen en te benutten in het passend maken van onderwijs en ondersteuning.oPassend onderwijs zet in op het versterken van de ouderbetrokkenheid. HGW benut de sterke positie van ouders. HGW biedt een handreiking voor de samenwerking en communicatie met ouders, zodat zij kunnen meedenken over het onderwijsaanbod dat past bij wat kun kind nodig heeft zodat het met plezier naar school kan gaan en optimaal zal leren.

3 niveaus van onderwijs en ondersteuning binnen HGW:

1.Basisaanbod: goed onderwijs voor alle leerlingen – De HGW-cyclus voor de groep Het basisaanbod bevat kwalitatief goed onderwijs en effectieve ondersteuning voor alle leerlingen. De HGW-cyclus ondersteunt teams bij het in kaart brengen van overeenkomsten en verschillen in een groep en bij het afstemmen van het onderwijs hierop. Doorlopen teamleden de HGW-cyclus meermaals per jaar, dan monitoren en evalueren ze de ontwikkeling van alle leerlingen en analyseren ze de impact van het geboden onderwijs.

2.Interne ondersteuning: leerlingen over wie zorgen en vragen zijn – de leerlingbespreking Wanneer er zorgen/vragen over een leerling zijn, zal deze worden besproken in een leerlingbespreking.In een leerlingbespreking participeren leerkracht, intern begeleider en eventueel andere interne deskundigen van de school. Ook de leerling en diens ouders zijn direct of indirect betrokken. In een

leerlingbespreking gaat het om de volgende vragen:

Wat is er aan de hand en wat betekent dit voor de doelen en de aanpak?Hoe kunnen we deze leerling en diens leerkrachten en ouders ondersteunen?Vervolgens gaan betrokkenen doelgericht aan de slag en evalueren ze de impact van de ondersteuning.Als de doelen behaald zijn kan de leerling terug naar het basisaanbod, zo niet dan vindt een MDO plaats.

3.Externe ondersteuning: leerlingen die externe ondersteuning behoeven – MDO

In een MDO op school participeren naast de school, de ouders en de (oudere) leerling, één of meer externe deskundigen uit het onderwijs en/of de jeugdhulp. Na een analyse van de situatie rondom het kind ontwerpen betrokkenen samen een onderwijs- en/of jeugdhulp-

arrangement: dat wat nodig is om de doelen te behalen.

• Uitgangspunten Handelingsgericht Werken

Hoe kunnen ouders het onderwijs ondersteunen?

oBetrokkenheid van ouders bij het onderwijs aan hun kind:

Interesse tonen voor schoolwerk; Schoolvorderingen bespreken; Het kind stimuleren om hard te werken op school; 2 / 4

Helpen met huiswerk; Op school opgedane kennis vertalen naar situaties thuis; Culturele uitstapjes organiseren (naar musea, bibliotheek etc.) Voorlezen (bij jonge kinderen) Hun kind laten merken dat ouders achter het schoolbeleid staan en de leerkracht waarderen.

oSupervisie door ouders:

Toezicht houden op het gedrag van het kind en dat begeleiden tijdens het buitenspelen, tv- kijken, gamen etc.Zorgen dat het kind genoeg eet, geen middelen gebruikt en genoeg slaap krijgt zodat het op tijd op school is en uitgerust aan de lessen kan deelnemen.

oVerwachtingen van de ouders:

Hoge realistische verwachtingen zijn goed en hangen samen met goede schoolprestaties. Lage verwachtingen kunnen kinderen demotiveren, met zwakke prestaties als gevolg.

Behoeften van leerkrachten:

Leerkrachten kunnen hun eigen behoeften achterhalen door zich af te vragen: “Wat heb ik nodig om…” oDeze groep passend onderwijs te kunnen bieden?oAf te stemmen op de onderwijsbehoeften van dit groepje kinderen?oDit kind de pedagogisch-didactische aanpak te bieden die nodig is?oDe relatie met deze leerling te verbeteren?oMe in te blijven zetten voor deze groep, dit groepje of deze leerling?

 Bespreek de ondersteuningsbehoeften met de IB’er:

oStel eerst een open vraag: “Wat heb ik nodig om… (doel)?”

oHeb je behoefte aan houvast, dan zijn de hulpzinnen ondersteuningsbehoeften te benutten: “Als leerkracht wil ik bereiken dat… (doel)” & “Zelf doel ik al…” & “Verder heb ik nodig… (bepaalde kennis, vaardigheden, materialen, collega’s, een IB’er, een deskundige etc.)”

• Goed onderwijs

Kenmerken van de effectieve leerkracht:

oDuidelijke routines en regels in de klas; oAdequaat omgaan met ongewenst gedrag door het belonen van gewenst gedrag en het negeren of straffen van ongewenst gedrag; oEen positieve leerkracht-leerling-relatie; oDe juiste mentale instelling van de leerkracht;

oEen goed klassenmanagement, waaronder:

Er op tijd bij zijn: probleemgedrag snel en accuraat vaststellen en er direct op reageren; Emotionele stabiliteit: niet-emotioneel en zakelijk omgaan met ordeverstoringen. Neutraal reageren op ongehoorzaam gedrag of wangedrag van een leerling.

Interventies voor succesvol leren:

oGerichte feedback; oHoge verwachtingen van kinderen; oLeerkrachten die samenwerken om de resultaten van hun leerlingen te verbeteren; oLeerkrachten die fouten verwelkomen als kansen om te leren.Strategieën die bijdragen aan beter onderwijs en beter leren door álle leerlingen zowel op

academisch als op sociaal gebied:

oCoöperatief leren: leren van én met elkaar.

oPeer-tutoring: een andere leerling als maatje inzetten voor extra hulp. 3 / 4

oOuderbetrokkenheid én ondersteuning van ouders bij het realiseren van onderwijs- ondersteunend gedrag.oCognitieve-strategie instructie, zoals visualisatie, voorspellen en toetsen.oGeheugenstrategieën, zoals ezelsbruggetjes en chunking.oOefen en herhaal.oGedragsmatige aanpak, zoals een ABC-analyse in de context.oFormatieve assessment en feedback, tijdens het proces.

oOptimale fysieke omgeving: lokaal, luchtkwaliteit, geluid, licht.

oKlasklimaat: veiligheid, onderlinge betrokkenheid, positieve relaties tussen leerlingen onderling en tussen leerkracht en leerlingen. Lees pagina 79 t/m 90 voor de bijdrage van didactisch en pedagogisch handelen aan goed onderwijs.

Omgaan met verschillen in de klas: Wat is van belang?

oPreventie en vroegtijdig ingrijpen Dit doe je door het gehele leerproces van kinderen te volgen met observaties, gesprekken en toetsen en die te analyseren. Naar aanleiding van de uitkomsten stel je waar nodig je aanpak bij en ga je door met wat werkt.Vroegtijdig ingrijpen bij onderwijsleerproblemen is effectief. Leerachterstanden zijn te voorkomen door kinderen te motiveren en door hun leerproces te activeren en te intensiveren. Het basisaanbod wordt daartoe aangepast aan het niveau, tempo en de interesses van het kind, zonder daarbij de groepsdoelen uit het oog te verliezen.oRegie bij de leerkracht Dit houdt in dat extra ondersteuning bij voorkeur in de klas gebeurt, middels teaching (tijdens de les), pre-teaching (voor de les) en re-teaching (na de les).Als leerlingen extra instructie en oefening buiten de klas krijgen, is het risico dat de verantwoordelijkheid in handen komt van de specialist op dit gebied in plaats van bij de leerkracht, dat er te weinig overlegd wordt en/of dat er dubbel-leren kan plaatsvinden.oHeterogene groepen Heterogene groepen leveren meer leerwinst dan homogene groepen. Het voordeel van heterogene groepen is dat zwakkere leerlingen zich kunnen optrekken aan de sterkere leerlingen en zodoende van én met hen leren.Ook voor leerlingen die vaker ongewenst gedrag vertonen, is een heterogene groep beter.Leerlingen kunnen zich dan optrekken aan de sociaal competente leerlingen.Hoogbegaafde en talentvolle leerlingen profiteren vaak zowel cognitief als gedragsmatig meer van homogene groepen en dus niet van heterogene groepen. Ze leren hier van én met andere begaafde leerlingen en motiveren en inspireren elkaar.Wat vergt omgaan met verschillen in de klas?oZelfstandig werken Leerlingen moeten hun werk zelf kunnen plannen en uitvoeren en het ook zelf nakijken en corrigeren.Ook houden ze bij wat ze al gedaan hebben en nog moeten doen.oVariëren in instructie- en leertijd Leerlingen moeten voldoende onderwijstijd krijgen om zich de leerstof eigen te maken. Oefenen en herhalen helpt hen om de verworven kennis en vaardigheden te internaliseren, nadat ze instructie hebben gehad. Het inroosteren van extra instructie en oefentijd voor bepaalde leerlingen is essentieel.Leerlingen verschillen qua motivatie. De meeste leerlingen zijn gemotiveerd en streven naar succes. Enkele leerlingen zijn ongemotiveerd. Ze vermijden leersituaties, bijvoorbeeld omdat ze de taak niet kunnen plannen en organiseren of omdat ze bang zijn om te falen.Waaraan wijten leerlingen succes en falen?

• / 4