HOGESCHOOL ROTTERDAM

LOGOPEDIE

HOGESCHOOL ROTTERDAM

THEORIE JAAR 1 - ONDERZOEK EN DIAGNOSE

THEORIE JAAR 2 - BEHANDELING

THEORIE JAAR 3 - THEMAONDERWIJS

Claudia Bij de Vaate

2017 – 2021 1 / 4

2

Inhoudsopgave

TAAL ...................................................................................................................................................................................................... 3 Onderzoek en diagnose .................................................................................................................................................................. 3 Behandeling ................................................................................................................................................................................... 16 Themaonderwijs ............................................................................................................................................................................ 27 SPRAAK ................................................................................................................................................................................................ 32 Onderzoek en diagnose ................................................................................................................................................................ 32 Behandeling ................................................................................................................................................................................... 46 Themaonderwijs ............................................................................................................................................................................ 65 VLOEIENDHEIDSSTOORNISSEN .......................................................................................................................................................... 72 Onderzoek en diagnose ................................................................................................................................................................ 72 Behandeling ................................................................................................................................................................................... 81 Themaonderwijs .......................................................................................................................................................................... 103 STEM ................................................................................................................................................................................................. 108 Onderzoek en diagnose .............................................................................................................................................................. 108 Behandeling ................................................................................................................................................................................. 118 Themaonderwijs .......................................................................................................................................................................... 142 GEHOOR ............................................................................................................................................................................................ 159 Onderzoek en diagnose .............................................................................................................................................................. 159 Behandeling ................................................................................................................................................................................. 170 Themaonderwijs .......................................................................................................................................................................... 196 NEUROLOGISCHE TAALSTOORNISSEN............................................................................................................................................. 208 Onderzoek en diagnose .............................................................................................................................................................. 208 Behandeling ................................................................................................................................................................................. 221 Themaonderwijs .......................................................................................................................................................................... 241 NEUROLOGISCHE SPRAAK- EN SLIKSTOORNISSEN ......................................................................................................................... 255 Onderzoek en diagnose .............................................................................................................................................................. 255 Behandeling ................................................................................................................................................................................. 271 Themaonderwijs .......................................................................................................................................................................... 300 EET- DRINK- EN COMMUNICATIESTOORNISSEN ............................................................................................................................ 317 Onderzoek en diagnose .............................................................................................................................................................. 317 Behandeling ................................................................................................................................................................................. 323 Themaonderwijs .......................................................................................................................................................................... 347 ORTHOPEDAGOGIEK ........................................................................................................................................................................ 361 Themaonderwijs .......................................................................................................................................................................... 361 MEERTALIGHEID ............................................................................................................................................................................... 377 Themaonderwijs .......................................................................................................................................................................... 377

• / 4

3

TAAL Onderzoek en diagnose

Taalaanbod is: taal, spreken en interactie

Het is prettig om met iemand te praten als diegene goed luistert, niet onderbreekt, verbale- en non verbale uitdrukkingen maakt, geïnteresseerd is, oogcontact maakt en reageert. Reactie is interactie!

Bij taalaanbod bij kinderen wordt de fonologie, morfologie, semantiek en syntaxis aangepast: • De ouder past zich aan, aan het taalniveau van het kind • Hoge intonatie • Overduidelijke intonatie • Verkleinwoordjes gebruiken • Klanknabootsingen of onomatopeeën

• Een klanknabootsing of onomatopee is een woord dat fonetisch het geluid dat het beschrijft nabootst of

suggereert en dat deel uitmaakt van de woordenschat van een of meer natuurlijke talen. Zo kan iemand wel het geluid van een piepende muis nadoen, maar alleen maar beschrijven als piepen. Ook gakken, kwaken, kwekken, sissen, tjilpen, hikken, kraken, zappen, en zoemen zijn voorbeelden van dit soort onomatopeeën.• Korte zinnetjes

Spraak- en taalontwikkeling Spraakontwikkeling is het leren herkennen van uitspreken van klanken. Taalontwikkeling is het leren begrijpen en vormen van woorden en zinnen. Kinderen leren taal door het te ervaren, begrijpen en spreken.

Chronologie in de taalverwerving: passieve taal en actieve taal

Passieve taal Taalbegrip (receptief) Actieve taal Taalproductie (expressief) Het waarnemen en begrijpen van gesproken of geschreven taal.

• Taalbegrip
• Taalreceptie
• Receptieve taalontwikkeling

Het bedenken en mondeling of schriftelijk uiten van taal.

• Taalproductie
• Taalexpressie
• Expressieve taalontwikkeling
• Spreken, schrijven en uitingen zijn actieve

taal *De passieve woordenschat (het aantal woorden dat iemand begrijpt: 200.000) is groter dan de actieve woordenschat (het

aantal woorden dat iemand regelmatig gebruikt: 50.000)!

Wat zijn de voorwaarden voor een normale spraakontwikkeling?• Horen • Luisteren (begrijpen wat iemand zegt) • Emotionele, sociale en cognitieve (verstandelijke) ontwikkeling • Een taalstimulerende omgeving

Linguïstische niveaus (6) Fonologie Klanksystemen van taal Het klanksysteem van de taal of de betekenis van klankleer.

Semantiek Betekenis van woorden en zinnen Semantiek is de kennis van woorden en het gebruiken van woorden. We weten welk woord bij dit concept hoort, we weten hoe we dat woord uitspreken, we kunnen het woord herkennen als iemand anders het uitspreekt en we weten wat variaties op het woord betekenen (tafels, tafeltje, tafelen).Morfologie Woordvorming

Morfologie betekent woordvorming of vormleer. Voorbeeld: tafel/tafels/tafelen. Het betreft hier zowel de vervoegingen van verbuigingen van zelfstandige naamwoorden als die van werkwoorden (lopen- liep), deelwoorden en lidwoorden.Pragmatiek Taalgebruik Dit ontwikkelt zich vanaf de geboorte, het uit zich steeds in andere gedragingen.Pragmatiek is het gebruik van taal van in een bepaalde context. Wanneer is iets gepast?Als je “jij” zegt tegen een hoogbejaarde man als je 3 jaar bent, of als je dit doet als je 12 jaar bent.Metalinguïstiek Nadenken en reflecteren op taal Je kunt nadenken over je eigen taal. Bijvoorbeeld: woorden samenvoegen (schrik + kikker = schrikkikker). Metalinguïstiek is het nadenken over taal en reflecteren daarop.Dit is een proces dat zich vanaf van 4 á 5-jarige leeftijd begint te ontwikkelen.

• / 4

4

Lexicon Het lexicon is de actieve en passieve woordenschat. De term ‘lexicon’ wordt vaak gebruikt voor een woordenboek dat slechts een beperkte, afgebakende verzameling woorden beschrijft.

Mentale lexicon Het mentale lexicon is een soort opslagplaats van woorden in het netwerk van ons geheugen, meer in het bijzonder het lange termijn geheugen. Om een woord te leren moet een kind de klankcombinatie/vorm van een woord (lexeem) leren én de betekenis van dat woord (lemma). Deze worden opgeslagen in het mentale lexicon.

Verwerving van de passieve en actieve woordenschat t/m 2 jaar Leeftijd Passieve woordenschat (kent) Actieve woordenschat (zegt) 0,9 jaar 10 woorden - 1,0 jaar 40 woorden 3 woorden 1,3 jaar 100 woorden 15 woorden 1,6 jaar 200 woorden 50 woorden (tussen 1,5 en 1,7 jaar) 1,9 jaar 300 woorden 100 – 150 woorden 2,0 jaar 400 woorden 200 – 300 woorden *Aanvang basisschool bestaat de woordenschat uit meer dan 3000 woorden!

Taaldomeinen Taalvorm Fonologie Morfologie Syntaxis Dit zijn de aspecten van gesproken en geschreven taal. Bij de taalvorm let je vooral op hoe een kind iets kan zeggen. Welke woorden en zinnen kiest het kind? Hoe past het kind de regels van de grammatica van het Nederlands toe?• De spraakpatronen herkennen en/of zelf produceren • De zinsbouw herkennen, begrijpen/produceren • De vervoegingen en verbuigingen herkennen, begrijpen/produceren Taalinhoud Semantiek Lexicon Betekenis en opbouwen van een woordenschat. De taalinhoud gaat over woordbegrip en woordproductie, maar ook het leggen van verbanden. Bij de taalinhoud kijk je vooral naar wat een kind al kan begrijpen en/of zeggen. Hiermee wordt de kennis uitgedrukt van opgedane ervaringen met voorwerpen en gebeurtenissen.• De betekenis van de taal begrijpen c.q. uiten • Begrijpen/vinden/produceren van woorden Taalgebruik Pragmatiek (Interactie) De functies van de taal en het gebruik ervan in sociale contexten. Om goed te communiceren zijn vaardigheden en regels nodig. Zonder deze regels kan een gesprekje, hoe uiterst eenvoudig ook, moeilijk verlopen. Van heel jongs af aan experimenteert en oefent een kind met het gebruiken van de communicatieregels van de taal.• Oogcontact, beurtwisseling etc.• De verbale taal al dan niet benutten als middel voor communicatie, bijvoorbeeld het (niet) wachten op je beurt of (niet) beantwoorden van een vraag

Methodisch Logopedisch Handelen (MLH)

• Verwijzing/aanmelding
• Intake/anamnese
• Onderzoek
• Diagnose
• Behandelplan opstellen
• Behandeling
• Evaluatie
• Afsluiting van de behandelperiode

Diagnostisch proces: 4 fases

• Screening/signalering • Onderkennen van mogelijke problemen in de taalontwikkeling

• Er wordt gesproken over taalproblemen, (nog) niet over taalstoornissen!

• Oriënterend onderzoek: de eerste indruk van de aard en ernst van het

taalprobleem • Doorverwijzing voor uitgebreid differentiaalonderzoek

• Eerstefasediagnostiek • Kernscore van de CELF-4-NL en TAK
• Begrippen en Aanwijzingen Volgen (BAV)
• WoordStructuur (WS)
• Zinnen Herhalen (ZH)
• Zinnen Formuleren (ZF)
• / 4