Hoofdstuk 1, Inleiding

Hoofdstuk 1, Inleiding De betekenis van het begrip recht is het systeem van wettelijke regels. Een belangrijk doel van het recht is een goede en rechtvaardige ordening van de samenleving. Het recht is geen doel op zichzelf maar is een instrument. Het recht legt niet alleen bestaande verhoudingen vast maar leidt ook nieuwe maatschappelijke ontwikkelingen in goede banen.De handhaving van de regels is een overheidstaak.

De rechtsbronnen zijn:

• De wet; (1 van de belangrijkste rechtsbronnen)
• Het verdrag; (een overeenkomst tussen staten onderling)
• De jurisprudentie; (verzamelterm voor uitspraken van rechters en is een belangrijke rechtsbron)
• De gewoonte; (voorbeeld van een ongeschreven recht)
• De rechtswetenschap. (Bestudeert het recht en becommentarieert/interpreteert wetgeving en

jurisprudentie)

Geschreven rechtsbronnen: verdragen, wetgeving zoals formele wetten, verordeningen, jurisprudentie en rechtswetenschap.Ongeschreven rechtsbronnen: gewoonterecht en invulling van redelijkheid en billijkheid

Wetten Wetten vormen 1 van de belangrijkste rechtsbronnen. Hieronder verstaan we alle overheidsvoorschriften

gemaakt door:

• Wet in formele zin (regelgeving die voor iedereen geldt)
• Regering (koning en de ministers) samen met de Staten-Generaal
• Algemene maatregelen van bestuur (AMvB's)
• De regering
• Provinciale verordeningen
• Provinciale staten
• Gemeenteverordeningen
• Gemeenteraad
• Verordeningen
• Waterschappen en andere openbare lichamen

Wetten in formele zin zijn belangrijker dan de gemeenteverordeningen. Provinciale verordeningen gaan boven gemeenteverordeningen. Ook staan nieuwe bepalingen in de rangorde boven oude bepalingen.

Verdrag Een verdrag is een (internationale) overeenkomst tussen staten onderling. Elk verdrag moet goedgekeurd (geratificeerd) worden door de Staten-Generaal wil het werking krijgen in Nederland. Verdragen zijn in Nederland van een hogere orde dan alle andere Nederlandse wetten.

Jurisprudentie Jurisprudentie is de verzamelterm voor uitspraken van rechters en is een belangrijke rechtsbron. Een uitspraak van een rechter bindt alleen partijen. Een uitspraak heeft geen kracht van wet, want een wet geldt voor iedereen.Wel kan een eerdere rechterlijke uitspraak als voorbeeld dienen.Een uitspraak van de Hoge Raad (arrest) heeft meer gewicht een uit uitspraak (arrest) van het gerechtshof, die weer zwaarder weegt dan een uitspraak (vonnis) van een rechtbank.

• / 4

Gewoonte De gewoonte is een voorbeeld van een ongeschreven recht. Het gewoonterecht was vroeger belangrijker dan nu. Het speelt nog wel een rol bij de beoordeling of bijvoorbeeld iets redelijk of onredelijk is.

Rechtswetenschap Rechtswetenschap bestudeert het recht en becommentarieert en interpreteert wetgeving en jurisprudentie. De commentaren en interpretaties zijn niet bindend maar vormen een inspiratie voor de verdere ontwikkeling van het recht.

Wet in formele zin is een wet die alleen tot stand komt door de samenwerking van de regering en de Staten-Generaal. Je herkent dat aan het woord ‘wet’ in de titel.Wet in materiele zin is een wet met regels die voor iedereen verbindend zijn (algemene verbindende voorschriften). Wetten in materiele zijn worden door verschillende overheidsorganen uitgevaardigd.

Voor een wet in formele zijn kijk je naar de wijze van totstandkoming en voor een wet in materiele zin kijk je naar de inhoud van de regeling. De meeste wetten in formele zin zijn ook wetten in materiele zijn, dit is andersom niet zo.

Aan het begrip recht kun je 2 verschillende betekenissen toekennen:

Objectief recht: alle geschreven en ongeschreven rechtsregels bij elkaar en die voor iedereen gelden.Subjectief recht: volgt uit het objectieve recht. Het is het recht dat een persoon (of een rechtspersoon) in het concrete geval aan het objectieve recht ontleent. Het recht op levering van een gekochte fiets.

Materieel recht: gaat over inhoud en aard van het recht: welk subjectief recht kan ik ontlenen aan het objectieve recht. Algemene rechtsregels die gelden voor een onbepaalde groep personen (algemeen verbindend voorschrift), welke kunnen zijn uitgevaardigd door ieder wetgevend orgaan. (voor wie) Formeel recht: gaat over handhaving van het recht: hoe verwezenlijk ik mijn subjectief recht.Formeelrecht gebruik je ook nog op een andere manier. De wet geeft in een aantal wetsartikelen vormvoorschriften waaraan voldaan moet worden, wordt dit niet gedaan dan is er geen rechtsgevolg.Zijn vastegesteld door Regering + Staten-Generaal (door wie).

Verschillen formeel en materieel recht:

• Formeel recht (Rv)
• Rechtsregels die de procedures aangeven waarmee het materiele recht wordt

gehandhaafd. Procesregels en vormvoorschriften (waar/hoe)

• Materieel recht (BW)
• Rechtsregels die betrekking hebben op de inhoud van rechten en plichten van personen.

Inhoudelijke rechtsregels (wat)

Rechtsregels kunnen zijn:

Dwingend recht: hieraan moet je je houden, ook waanneer met onderling goedvinden andere afspraken zijn gemaakt. De wetgever neemt dwingend recht in wetten op om de openbare orde, goede zeden en economische zwakke partijen (koper, huurder en werknemer te beschermen. De dwang van dwingend recht veroorzaakt dat alle rechtshandelingen bij overtreding nietig zijn.Semi-dwingend recht: staat tussen dwingend en aanvullend recht in. Semi-dwingend recht komt voor bij wetsbepalingen die het belang van de economisch zwakke partij beschermen. Je mag hierbij alleen afwijken van de wettelijke bepalingen wanneer dat in het voordeel is van de zwakke partij. Als dit niet het geval is dan geldt het dwingend recht en mag je niet afwijken. 2 / 4

Driekwart dwingend recht: van driekwart dwingend recht mag alleen bij cao worden afgeweken.Aanvullend/regelend recht: hierbij mag je afwijken. Is niet afgesproken dan geldt het aanvullend recht.

Geschreven recht: alle schriftelijk vastgestelde rechtsregels, zoals wetten, verordeningen, verdragen.Ongeschreven recht: zijn regels die niet in wetten zijn vastgelegd. Ook wel gewoonterecht.

Codificatie is het vastleggen en uniformeren van rechtsregels. Er wordt steeds meer gecodificeerd waardoor het aandeel gewoonterecht steeds minder wordt.

Publiekrecht: geeft regels voor de verhouding tussen de burger en de overheid en tussen overheidsinstanties onderling. (staatsrecht, belastingrecht, bestuursrecht, strafrecht) Privaatrecht (burgerlijk of civielrecht): geeft regels voor de verhouding tussen burgers en rechtspersonen onderling. Rechtspersonen zijn bijvoorbeeld een vereniging, NV en BV, stichting.Privaatrecht bestaat uit: Vermogensrecht, Goederenrecht, Ondernemingsrecht, Personenrecht, Burgerlijk procesrecht, Faillissementswet, Wet op notarisambt, Kadasterwet.

Bij privaatrecht zijn verschillende rechtsgebieden:

• Materieel privaatrecht (de rechten en plichten van burgers en bedrijven)
• Personen- en familierecht, vermogensrecht (verbintenissen en goederen recht),

ondernemingsrecht, erfrecht, overeenkomstenrecht.

• Formeel privaatrecht (omvat de regels van het aan deze rechten en plichten gekoppelde

procesrecht) ->Burgerlijk procesrecht.

Het BW maakt een onderscheid tussen personenrecht en vermogensrecht. Personenrecht is personen- en familierecht zoals geregeld in Boek 1 BW en rechtspersonenrecht opgenomen in Boek 2 BW.Vermogensrecht is dat gedeelte van het objectieve recht dat de subjectieve rechten en plichten regelt die onderdeel zijn van een vermogen.

Goederen bestaan uit vermogensrechten en zaken, dit vormt samen dan weer iemands vermogen.Zaken zijn voor stoffelijke beheersing vatbare objecten.Vermogensrechten omvatten alles wat geen zaak is.

Vermogensrecht bestaat uit goederenrecht en verbintenissenrecht.Goederenrecht regelt de verhouding van mens tot goed en is grotendeels dwingend recht.(hypotheekrecht, vruchtgebruik, erfpacht) Verbintenissenrecht ziet op de rechtsverhouding van mens tot mens en bevat veel aanvullend recht.(Overeenkomsten en contracten)

Elke natuurlijke persoon is rechtsbevoegd om aan het rechtsverkeer deel te nemen, maar niet elke persoon is in staat om zijn rechtsbevoegdheid zelfstandig uit te oefenen. Een rechtspersoon staat wat het vermogensrecht betreft met een natuurlijk persoon gelijk, tenzij uit de wet het tegendeel voortvloeit.

Een rechtssubject is iedereen die deelneemt aan het rechtsverkeer en een drager is van rechten en verplichtingen. Dit zijn natuurlijke personen of rechtspersonen. 3 / 4

Rechtsobjecten zijn goederen waarover rechten en verplichtingen kunnen bestaan, maar zijn zelf nooit drager van rechten en verplichtingen. Het zijn voornamelijk goederen, producten en diensten.

Een rechtsfeit is een feit dat relevant is voor het recht, het zijn blote rechtsfeiten of handelingen van personen. Bloot rechtsfeit is een gebeurtenis, een toestand of een tijdsverloop. Het zijn rechtsgevolgen zonder dat daarop invloed wordt uitgeoefend. Bijv. Geboorte/overlijden, meerderjarig worden.

Handelingen zijn te onderscheiden in feitelijke handelingen en rechtshandeling:

Feitelijke handelingen: zijn gereserveerd voor handelingen zonder rechtsgevolg. Het zijn concrete dagelijks voorkomende handelingen. (naar school of werk gaan, iemand een hand geven, groeten) Rechtshandelingen: zijn handelingen met een beoogd en bereikt rechtsgevolg. (overeenkomst sluiten)

Kernbegrippen van privaatrecht: verbintenis, vorderingsrecht, rechtsvordening, overeenkomst.Verbintenis is een juridische relatie tussen twee of meer (rechts)personen, waarbij de een (schuldenaar of debiteur) verplicht is tot een bepaalde prestatie tegenover een andere (rechts)persoon (schuldeiser of crediteur). Een schuldeiser heeft recht op deze prestatie. Een verbintenis kan alleen ontstaan als de wet dit mogelijk maakt.Vorderingsrecht ontstaat uit een verbintenis. Het is het recht van de schuldeiser tegenover de schuldenaar op de afgesproken prestatie. Een vorderingsrecht is een relatief recht, ook wel persoonlijk recht genoemd. Alleen de schuldeiser kan aanspraak maken op zijn vorderingsrecht tegenover zijn wederpartij.Een rechtsvordering is een bij de rechter ingestelde vordering om iemands recht te handhaven/verwezenlijken.Overeenkomst is een afspraak tussen partijen waardoor een of meer verbintenissen ontstaan.

Redelijkheid en billijkheid: redelijkheid heeft te maken met het verstand en de billijkheid met het gevoel.Dit verschilt voor iedere persoon.De rechter moet rekening houden met: algemeen erkende rechtsbeginselen, rechtsovertuigingen en maatschappelijke persoonlijke belangen.

Iemand is niet te goeder trouw wanneer hij de feiten of het recht kende. Die persoon is ook niet te goeder trouw wanneer hij weliswaar de feiten of het recht niet kende, maar na onderzoek dit wel had kunnen weten. (onderzoeksplicht)

Verkeersopvatting of de in het verkeer geldende opvattingen: je moet dan kijken naar de in het maatschappelijke verkeerd levende opvattingen; wat men vindt. Niet alle opvattingen zijn relevant.

Terstond = onmiddellijk Onverwijld = mag iet iets meer tijd genomen worden dan met terstond Bekwame tijd = langere tijd dan met terstond om te overleggen of onderzoek uit te voeren

Gelaagde structuur = dat een bepaald rechtsonderwerp op verschillende niveaus is geregeld in het BW.

Personenrecht: Familierecht

-Naam (voornaam/familienaam) -Huwelijk / samenleving -Opvoeding -Echtscheiding -Gezondheid -Alimentatie -Bescherming -Erfrecht

• / 4