Hoorcolleges Ouderenpsychologie

Hoorcolleges Ouderenpsychologie Hoorcollege 1 Cursusinformatie Datum CollegeSpreker(s) OnderwerpHoofdstukken handboek Vrijdag 22 april 08.45-12.30 uur, inclusief pauze(s)

• + 2 Dr. Hans Creton

Prof. dr. Katrien Luijkx Beeldvorming (90 min.) Ouder worden, ouderenzorg en sociale aspecten (90 min.)

• & 2
• & 4 & artikel

Fazio et al.

(2018)

Vrijdag 29 april 08.45-12.30 uur, inclusief pauze(s)

• + 4 Prof. dr. Katrien

Luijkx Dr. Brenda den Oudsten Dr. Tineke Roelofs Leven met dementie in de VVT (90 min.) Seksualiteit algemeen ouderen (45 min.) Seksualiteit in de VVT (45 min.) 23 & 24 & 25 & 30 12 Vrijdag 13 mei 08.45-12.30 uur, inclusief pauze(s)

• + 6 Prof. dr. Bas van

Alphen

GGz: Cognitie, emotie,

stemming, gedrag & psychose

• persoonlijkheidsstoornissen

(180 min.) 5, 6 , 7, 8, 29 & artikel Van Alphen et al.

(2014)

Vrijdag 20 mei 08.45-12.30 uur, inclusief pauze(s)

• + 8 Dr. Peggy

Spauwen

GGz: Psychologische

interventies (180 min.)

10, 15, 16, 17,

18, 19, 20, 21 & 22 Vrijdag 3 juni 08.45-12.30 uur, inclusief pauze(s)

• + 10Drs. Sylvia HeinenVerstandelijke beperking (45

min.) Autisme & ADHD (45 min.) Zingeving, kwaliteit van leven, wilsbekwaamheid & levenseinde (90 min.) 28 27 9, 11, 13 & 14 College van Hans Créton, ervaringsdeskundige op het gebied van oud worden. Ik ben een vitale oudere, wat betekent dat ik geen ervaring heb met kwetsbare oudere bij mezelf.

Onderwerpen dit college:

-Gezond ouder worden -Hoe dat begrip is veranderd -Hoe de samenleving tegen ouderen aankijkt -Hoe ouderen zelf met ‘ouder worden’ omgaan -De waarde van het verleden → Ik zal steeds verwijzen naar het boek en aangeven in hoeverre ik mezelf in deze theorieën herken. Ik zal niet met mezelf vergelijken, maar ik heb veel om me heen gekeken en gevraagd en ik denk dat sommige theorieën uit het handboek achterhaald 1 / 5

zijn. Het boek gaat namelijk meer over hoe ouderen 50 jaar geleden waren, of zelfs ouder. Ik denk niet dat ik slimmer ben dan die mensen, maar ik denk dat de ouderen van nu toen nog niet bestonden.Gezond ouder worden De disengagement theorie → goed ouder worden is je langzaam terugtrekken uit de samenleving en het leven, als een natuurlijke reactie op verminderde vitaliteit en het naderende levenseinde. Het lijkt op een harmonisch stervensproces.-Naar mijn idee is dit een voorbeeld van ‘slecht’ ouder worden. Ik herken mezelf hier totaal niet in.-‘Goed’ ouder worden is geen harmonisch stervensproces, maar ‘een leven lang leven’.Als ik het vergelijk met mijn moeder, die dus 25/50 jaar geleden ouder werd/was, toen was het leven meer te vergelijken met de theorie hierboven. Toen was de geneeskunde nog niet zo geavanceerd als nu. Er zijn weinig ouderen die nu niet leunen op de geneeskunde of technologie (nieuwe heup, scootmobiel, etc.). Dus mensen die toen ouder waren trokken zich inderdaad terug uit de samenleving, wat 1) de theorie zei toen dat dat was hoe het hoorde en 2) er waren geen middelen om je echt vooruit te helpen zoals die er nu zijn.

Hoe nu over ‘goed’ ouder worden wordt gedacht:

-Activity theorie = goed ouder worden is een proces waarbij mensen willen blijven deelnemen aan het leven en de samenleving.-Neuropsychologie = wat je niet gebruikt, verlies je. Je kan minder, omdat je het minder doet en je doet minder, omdat je minder kunt → negatieve spiraal die eindigt in een kleine wereld waarin alles te veel is voor je.→ Haalt een streep door de disengagement theorie!De oudere van nu → een nieuwe levensfase: de derde levensfase → die loopt van je pensioen totdat de kwetsbaarheid dominant wordt en je weinig autonomie meer hebt.Het geschenk van de eeuw, een fase waarin je niet meer hoeft te werken en je leven

naar eigen wens kunt inrichten. Gezond ouder worden:

-Gezond eten en bewegen -Contact en opvangnet -Actief aan het leven en in de samenleving deelnemen -Zingeving Zingeving

→ De kunst van goed ouder worden is:

-Dingen in je leven zin geven en een doel stellen -Dat belangrijk genoeg vinden om er energie in te steken -Dat ook daadwerkelijk doen -Je niet bij de eerste tegenslag uit het veld laten slaan → Het kost dus ook moeite!Taak gerontoloog = met de cliënt zoeken naar kleine alledaagse doelen die proberen te verwoorden en een plaats te geven in het leven van de cliënt. Belangrijk om niet snel op te geven en het te blijven proberen!Onderzoek wijst uit dat jongeren en ouderen even vaak de vraag stellen ‘wat wil ik nog met het leven’. Maar nu ik ouder ben vind ik die vraag nog veel belangrijker; wil ik hier 2 / 5

nog in investeren. Als iets bijvoorbeeld een half jaar investering kost (jongerenwerk) dan is dat 12,5% van mijn toekomstige levensverwachting. Voor jullie jongeren is geen een beslissing die je maakt in je leven definitief, je kan altijd nog terug.Stigma ouderen

Er zijn twee factoren die de participatie tegengaan:

1.Het vooroordeel over ouderen in de samenleving 2.Hoe de ouderen zelf met hun ouder worden omgaan

Het (voor)oordeel over ouderen:

-Zwak, ziek en hulpbehoevend -Eenzaam, depressief, angstig en dement -Ouderdom betekent achteruitgang en verval -De ouderenzorg is een loden last voor de samenleving, zowel financieel als door tekort zorgpersoneel

-Hun enige positieve punt: ze zijn aardig

Gevolg: er zijn weinig aantrekkelijke mogelijkheden voor een actieve deelname van ouderen aan de samenleving. Dat geldt zelfs voor het vrijwilligerswerk. Ouderen internaliseren dat negatieve stereotype beeld, wat een negatieve invloed heeft op hun welbevinden en gezondheid. Het is heel moeilijk om actief te blijven als je ouder bent, want de maatschappij wil je niet, behalve als mantelzorger en vrijwilliger. Maar dan krijg je toch niet het werk dat je leuk vindt, en dat is dan ook weer demotiverend. Door het vooroordeel van de samenleving op ouderen, word je als oudere onzeker en ga je twijfelen aan jezelf; je internaliseert het negatieve stereotype beeld en dat heeft een negatieve invloed op je welbevinden en gezondheid.Door vergrijzing, tekort aan zorgpersoneel, minder mantelzorgers is er een groot probleem op de loer, omdat al die ouderen niet goed verzorgd kunnen worden. Een legitieme vraag die nu wordt gesteld ‘zijn de ouderen het waard’. Ouderen moeten iets meer gaan bijdragen dan mantelzorg of vrijwilligerswerk, anders wordt onze samenleving onhoudbaar.Vooroordelen over ouderen zijn niet beperkt tot werkgevers: ze zijn diep geworteld in

onze hele samenleving. Twee alledaagse voorbeelden:

-Uit goedheid opzij geschoven: bij helpen het overnemen i.p.v. uitleggen en zelf laten doen.-Ervaring met solliciteren Alleen de eigen generatie kan omgaan met de steeds toenemende complexiteit van de samenleving.

Mogelijke oplossingen:

-Kwetsbare ouderen in een verzorgingstehuis moeten dingen gaan doen die ze zinvol vinden, waar ze gelukkig van worden. Bijvoorbeeld helpen in de tuin (zover het kan), helpen in de keuken, etc. Dan bloeien ze op. Als je ze met een bal laat gooien of iets laat doen wat ze niet leuk vinden, dan worden ze onverschillig en dat is logisch.-Alle verpleeghuizen in Nederland moeten een boerderij erbij hebben.-Mensen moeten voor pensioen nadrukkelijker nadenken wat ze later willen en ze hebben meer individuele begeleiding nodig om daar invulling aan te geven. 3 / 5

De ouderen vormen zelf ook een belemmering voor deelname aan de samenleving.Ouderen willen na hun pensioen vaak geen verantwoordelijkheden en verplichtingen meer. Hierdoor kunnen ze in een negatieve spiraal terecht komen.

Het generatiepact tussen jong en oud:

-Ouderen vinden dat ze niks meer hoeven -De samenleving vindt dat ouderen niets (meer) kunnen Modellen voor ouderen Positieve psychologie (Machteld Huber) = je ambities aanpassen aan je mogelijkheden en uitgaan van wat je nog wel kunt.→ Hoe beleef je je fysieke, mentale functioneren, verbinding, voldoening, zingeving, alledaagse taken. Waar wil je nog wat in bereiken. Pak eerst hetgeen waar je goed in bent en wat je leuk vindt.SOC (selectie, optimalisatie, compensatie) model (Paul en Margeret Baltes) = compenseren van je achteruitgang → kiezen voor een sport die makkelijker is, dus voor jeu de boules in plaats van voetbal wanneer je houdt van balsporten.

Opvallend in het handboek: ouderen lijken vooral een verleden te hebben met als

belangrijkste toekomst hun naderend levenseinde. Ik zet me hier heel erg tegen af, ik heb misschien 4 jaar te leven en jullie misschien wel 60, maar dat betekent niet dat mijn leven minder waard is. Het is een narratief verschil, geen wezenlijk verschil.

Volgens theorie is mijn belangrijkste ontwikkelingstaak:

-Het opmaken van een levensbalans -Het overdragen van ervaringen als voorbereiding op het naderende levenseinde → Ik ben vooral op het tweede erg tegen. Als mijn (klein)kinderen op bezoek komen, vertellen zij en luister ik. Ik vind niet dat ik advies kan geven over hoe je bijvoorbeeld je kinderen op moet voeden, dat schept alleen maar afstand. Ik kan niet 1 levenservaring bedenken waar mijn kinderen of kleinkinderen iets aan zouden hebben. En dat zou dan mijn belangrijkste ontwikkelingstaak zijn?!“Ik ga pas denken over gisteren als er geen morgen meer voor me bestaat.” Aanvulling uit boek Healthy aging model → gezond ouder worden is van belang voor iedereen om het functioneren zo veel mogelijk te behouden.Contextuele Levensloop Theorie voor Aanpassing van Psychotherapie (CALTAP-model) → helpt om de benodigde aanpassingen te bepalen vanuit de verschillende relevante perspectieven. Hiernaast zie je om welke perspectieven het gaat (cohort, cultuur en context). Binnen de context maken ze onderscheid tussen positieve en negatieve aspecten van veroudering, specifieke omstandigheden, presentatie problemen en therapeutische relatie.

Vier perspectieven uit de levenslooppsychologie:

1.Levenslooppsychologie 4 / 5