In this thesis Ive researched the way stuttering was seen by speech therapists and psychiatrists in

• / 4

Abstract

In this thesis I’ve researched the way stuttering was seen by speech therapists and psychiatrists in the Netherlands during the twentieth century and the way they thought about how it should be treated. First I point out important developments in the history of medicine and psychiatry, after which I connect these to the most dominant theories from Europe and the USA on the causes and treatment of stuttering during the ages, with special attention to the nineteenth and twentieth century. This shows that there has been an ongoing scientific debate about whether stuttering is a physical or a psychological speech disorder. After that I turn my attention to the field of speech therapy in the Netherlands, starting at the early twentieth century. Most foreign theories can be seen in the Dutch practices as well. During the 1930’s and after World War II, the debate changed.Speech therapists started to realise that there is not one definitive answer to ‘the problem of stuttering’, but that the only factor of vital importance is the personality of the speech therapist himself.I focus in this thesis on theories, not on practices, but I also show the way in which speech pathology in the Netherlands became an independent profession, sharing the stutterer with the psychiatrist. The last part of this thesis deals with the stutterer as seen from the point of the disability studies, as ‘the Other’. I argue that stutterers were thought to be disabled and therefore disadvantaged on the labour market. The founding of special schools for speech flawed children is an important example of this. I also state that, in line with the disability studies, that stuttering is a speech disorder when there is a norm that sees fluent speech as ‘normal speech’. The stutterer has to conform to that norm, which creates the opportunity for the speech therapist to come to the fore as an expert.

Keywords: stuttering, speech therapy, psychiatry, expertise, disability studies, the Other, impairment.

• / 4

Inhoudsopgave Inleiding 4 H.1: Van artsen tot kinderpsychiaters: specialisering in de medische en psychiatrische wetenschap, 1800-1960 13 H.2: Van ziekte tot zenuwen: stottertheorieën en -therapieën uit het buitenland 500 v.Chr. – 1945 22 H.3: Het probleem van het stotteren: stottertheorieën en -therapieën in Nederland,

1900-1960 30

H.4: De opkomst en vestiging van de logopedie als vakgebied in Nederland,

1900-1980 42

H.5: De stotteraar als ‘the Other’ 48

Conclusie 56 Bronnen 59 Literatuurlijst 64

• / 4

Inleiding

Van kinds af heb ik gestotterd. Het is voor mij en mijn omgeving een onderdeel van mijn identiteit geworden, waar ik sinds enige tijd mee heb leren leven. Het is voor mij niet langer een belemmering voor het spreken in het openbaar, al zijn er tijden geweest dat dat anders was. Vrolijke plagerijen, gemene pesterijen en persoonlijke onzekerheden hebben mij menige malen de mond gesnoerd. Ik heb hulp gezocht voor mijn probleem, wat echter niet het resultaat had waar ik op dat moment op hoopte, ook al is mijn stotteren sinds die tijd verminderd. En al heb ik er persoonlijk vrede mee dat dit is hoe ik praat, toch heb ik alle sympathie voor hen die worstelen met hun stotteren en die voelen dat ze anders zijn dan anderen.

Als historicus ben ik vooral benieuwd naar hoe er met stotteren werd omgegaan in andere tijden. Er is het één ander over geschreven, waar ik later op terugkom, maar uitgebreid historisch onderzoek ontbreekt nog. Omdat het te ver gaat om de gehele geschiedenis van het stotteren te behandelen, zal ik mij in dit onderzoek beperken tot de theorieën over de oorzaken en behandelingen van stotteren in Nederland in de twintigste eeuw. Ervan uitgaande dat stotteren een afwijking van de norm, de norm van normaal, dus vloeiend spreken, wil ik met een onderzoek naar de geschiedenis van het stotteren aansluiten op de disability studies. Na het geven van een definitie van stotteren zal ik een historiografisch kader schetsen door de recente ontwikkelingen binnen de lichaamsgeschiedenis, en dus specifiek de disability studies, gevolgd door een overzicht van de historische literatuur betreffende de geschiedenis van het stotteren. Deze inleiding zal worden afgesloten met mijn onderzoeksvraag.Stotteren, eenvoudig gezegd het blijven hangen in of het herhalen van klanken, is een bekend begrip voor veel mensen. Wereldwijd zijn er ongeveer zestig miljoen stotteraars, waarvan 170.000 in Nederland.1 Met andere woorden, één op de honderd mensen valt binnen de categorie ‘stotteraar’. Dit maakt dat het een verschijnsel is dat veel mensen bezighoudt, omdat ze er zelf onder lijden, omdat ze direct iemand kennen die eronder lijdt of omdat ze op een andere manier ervaringen mee hebben.Stotteren heeft over het algemeen twee momenten waarop het kan beginnen. Veruit het meest voorkomend is in de leeftijd tussen 3 en 6 jaar, de tijd waarin een kind leert spreken en daarbij de nodige problemen ondervindt. Over het algemeen kan dit verklaard worden door jeugdig enthousiasme (te snel willen spreken) en onkunde, aangezien spreken iets is wat tijd en oefening vereist. Een tweede oorzaak van stotteren kan een trauma zijn, dat ook op latere leeftijd ontstaan kan zijn. Hiernaast is er opvallend weinig consensus binnen de wetenschap over de oorzaken van stotteren en wat de beste behandelmethode is.2 Op de vraag waarom er zoveel meer mannen dan vrouwen stotteren, een verhouding van 1 op 4, is ook nog geen antwoord.5

1 Nederlandse Federatie Stotteren, ‘Wat is stotteren?’, (versie onbekend), http://www.stotteren.nl/index.php

(11-1-16).

2 Nederlandse Federatie Stotteren, ‘Wat is stotteren?’, (versie onbekend), http://www.stotteren.nl/index.php (26-5-16). 5 Nederlandse Federatie Stotteren, ‘Waarom stotteren er meer mannen dan vrouwen?’, (versie onbekend), http://www.stotteren.nl/volwassenen/veelgestelde-vragen.html (23-6-2021).

• / 4