ISBN 9789013148596 - Heel uitgebreide en complete samenvatting van '...

Samenvatting zwaartepunten van het vermogensrecht Heel uitgebreide en complete samenvatting van 'Zwaartepunten van het vermogensrecht' van Brahn en Reehuis - Druk 11 augustus 2020

ISBN 9789013148596

Tentamencijfer: 9

Inhoudsopgave:

Hoofdstuk 1: Inleiding

Deel 1: Goederenrecht

Hoofdstuk 2: Absolute rechten op goederen

Hoofdstuk 3: Verkrijging en verlies van goederen

Hoofdstuk 4: Werking tegen derden en publicatie

Hoofdstuk 5: Bezit

Hoofdstuk 6: Overdracht

Hoofdstuk 7: Derdenbescherming tegen beschikkingsonbevoegdheid

Hoofdstuk 8: Leveringswijzen

Hoofdstuk 9: Verkrijging door verjaring

Hoofdstuk 10: Eigendomswijzigingen uit boek 5

Hoofdstuk 11: Beperkte rechten op goederen

Hoofdstuk 12: Voorrang verschaffende rechten

Deel 2: Verbintenissenrecht

Hoofdstuk 13: Verbintenis en Verbintenissenrecht

Hoofdstuk 14: De bronnen van de verbintenis

Hoofdstuk 15: Totstandkoming van overeenkomsten

Hoofdstuk 16: Nietige en vernietigbare overeenkomsten

Hoofdstuk 17: uitleg en uitvoering van overeenkomsten

Hoofdstuk 18: Nakoming en anderen wijzen van tenietgaan van verbintenissen

Hoofdstuk 19: Rechten van de schuldeiser bij niet-nakoming I: nakoming en schadevergoeding Hoofdstuk 20: Rechten van de schuldeiser bij niet-nakoming II: opschorting en ontbinding, schuldeisersverzuim Hoofdstuk 21: Verbintenissen uit de wet I: onrechtmatige daad, kwalitatieve aansprakelijkheid Hoofdstuk 22: Verbintenissen uit de wet II: Zaakwaarneming, onverschuldigde betaling en ongerechtvaardigde verrijking

Hoofdstuk 23: Schade en wettelijke schadevergoedingsplicht

Hoofdstuk 24: Natuurlijke verbintenis 1 / 4

Hoofdstuk 1: Inleiding

Vermogen en vermogensrecht In juridische zin wordt met ‘vermogen’ bedoeld: alle op geld waardeerbare rechten en verplichtingen die een rechtspersoon heeft. Men is bijvoorbeeld eigenaar van een aantal zaken, denk aan een huis, een auto of sieraden. Daarnaast kan men vorderingen hebben, bijvoorbeeld op een vriend die geld heeft geleend. Andersom kan men zelf ook een verplichting of schuld hebben. Dit alles tezamen vormt het ‘vermogen’. Het (objectieve) vermogensrecht omvat alle regels met betrekking tot de rechten en verplichtingen die men heeft. Het objectieve recht betreft alle op dit moment in Nederland geldende regels. Uit dit objectieve recht vloeien zogenaamde subjectieve rechten voort. Subjectief recht ziet op bevoegdheden die iemand kan hebben. Zo heeft iemand die eigenaar is van een auto de bevoegdheid om deze te gebruiken, te verkopen of uit te lenen. Een subjectief recht, zoals het eigendomsrecht, vloeit voort uit het objectieve vermogensrecht.

Belangrijke begrippen:

•Vermogen •Vermogensrecht •Goederenrecht •Verbintenissenrecht •Subjectief recht •Objectief recht Goederen- en het verbintenissenrecht Er is een belangrijk onderscheid tussen goederenrecht en verbintenissenrecht. Subjectieve rechten kunnen namelijk betrekking hebben op goederen of personen. Het goederenrecht ziet op de rechtsverhouding tussen een persoon en een goed. Het beantwoordt bijvoorbeeld de vraag aan wie een auto of sieraad toebehoort en wie deze mag verkopen. Het verbintenissenrecht ziet op de rechtsverhouding tussen personen onderling. Wanneer twee personen een koopovereenkomst hebben gesloten en de koper betaalt niet, welke rechten heeft de verkoper dan? Of wanneer iemand je auto heeft beschadigd, heb je dan recht op schadevergoeding van die persoon? Een ‘verbintenis’ heeft betrekking op de rechtsverhouding tussen twee personen, die bijvoorbeeld is ontstaan door het sluiten van een koopovereenkomst. De ene persoon heeft een subjectief recht (vordering) jegens de ander, en de ander heeft een verplichting (schuld) jegens de eerste persoon. De verkoper van een auto heeft een vordering op de koper, hij heeft namelijk recht op de afgesproken koopprijs. Deze koopprijs vormt de schuld van de koper, hij heeft de verplichting deze te betalen. Door het sluiten van de koopovereenkomst is een verbintenis ontstaan tussen koper en verkoper, waaruit zowel verplichtingen als rechten voortvloeien. Welke rechten en verplichtingen dit zijn, en hoe zij kunnen worden afgedwongen, is bepaald in het verbintenissenrecht.Het goederenrecht ziet op rechten op goederen die tegenover iedereen ingeroepen kunnen worden. Zo’n recht – ook wel een ‘absoluut recht’ genoemd – heeft dus derdenwerking. De eigenaar van een fiets kan zijn eigendomsrecht tegenover iedereen inroepen. Er geldt een gesloten systeem van absolute rechten: enkel de in de wet genoemde absolute rechten worden erkend. Het verbintenissenrecht daarentegen verschaft iemand een recht dat slechts tegenover een bepaald persoon kan worden ingeroepen (degene met wie je een overeenkomst hebt 2 / 4

gesloten bijvoorbeeld). Een recht dat voortvloeit uit een verbintenisrechtelijke verhouding wordt een ‘relatief recht’ genoemd. Er bestaat geen gesloten stelsel van relatieve rechten: partijen bepalen in beginsel zelf welke verbintenissen zij in het leven willen roepen. Waar het goederenrecht vooral dwingend recht bevat, bestaat het verbintenissenrecht voornamelijk uit aanvullend recht. De rechtsgebieden verschillen van elkaar, maar zijn ook onlosmakelijk met elkaar verbonden.Hoe is het vermogensrecht geregeld in het BW?Het vermogensrecht is geregeld in het Burgerlijk Wetboek. De opbouw van het Burgerlijk Wetboek

is als volgt:

•Boek 1: Personen- en familierecht

•Boek 2: Rechtspersonenrecht

•Boek 3: Vermogensrecht in het algemeen

•Boek 4: Erfrecht

•Boek 5: Zakelijke rechten

•Boek 6: Verbintenissen in het algemeen

•Boek 7 en 8: Bijzondere overeenkomsten en Verkeersmiddelen en vervoer

•Boek 9: Voortbrengselen van de mens zoals auteursrecht (nog niet ingevoerd)

•Boek 10: Internationaal privaatrecht

Het vermogensrecht kent een gelaagde structuur: het BW bestaat uit diverse lagen, het is ingedeeld van algemeen naar bijzonder. Men start in Boek 3 met algemene begrippen en regels.Vervolgens zijn in Boek 5 bijzondere regelingen te vinden. Boek 6 bevat zowel algemene als bijzondere delen en Boek 7 bestaat uit specifieke regelingen ten aanzien van een aantal overeenkomsten (zoals de koopovereenkomst). Voor de totstandkoming hiervan kijkt men in het algemene Boek 6 (titel 5). In Boek 6 wordt de overeenkomst aangemerkt als een rechtshandeling, voor dit begrip moet men kijken in de algemene regeling uit Boek 3 (titel 2). De gelaagde structuur vraagt aldus om een trapsgewijze aanpak.Er bestaan sterke verbanden tussen het verbintenissenrecht en het goederenrecht.Goederenrecht: wat is een absoluut recht op een goed, wat is bezit en hoe kun je een goed verkrijgen? Verbintenissenrecht: hoe ontstaan verbintenissen, wat kan men doen als een verbintenis niet wordt nagekomen en hoe gaat een verbintenis teniet?


Deel 1: GoederenRecht

Hoofdstuk 2 Absolute rechten op goederen Eigendomsrecht Een absoluut recht is het recht van één tegenover iedereen, dit betekent dat het recht te handhaven is tegenover wie dan ook. Dit wordt ook wel ‘absolute werking’ genoemd. Een bekend absoluut recht is het eigendomsrecht: het meest omvattende recht dat iemand op een zaak kan hebben, art. 5:1 lid 1 BW. De eigenaar komt het vrije genot toe van zijn zaak: hij kan de zaak met uitsluiting van anderen gebruiken, art. 5:1 lid 2, tenzij hij anderen hiertoe toestemming verleend.Hij kan zijn zaak bijvoorbeeld uitlenen of verhuren. Een eigenaar is daarnaast exclusief bevoegd 3 / 4

om over zijn zaak te beschikken: deze te vervreemden (verkopen) of er een beperkt recht op te vestigen, bijvoorbeeld een hypotheekrecht of vruchtgebruik. Enkel de eigenaar kan dus een andere persoon eigenaar van de zaak maken.Zowel het genots- als het beschikkingsrecht is niet onbeperkt. Art. 5:1 lid 2: het vrije gebruik van de zaak wordt begrensd door rechten van anderen, wettelijke voorschriften en regels van ongeschreven recht. Rechten van anderen: bijvoorbeeld door de eigenaar verleende gebruiksrechten. Een uitgeleend boek kan niet door de uitlener worden opgehaald voordat de uitleentermijn voorbij is. Ook wettelijke regelingen kunnen het eigendomsrecht beperken, denk aan de Erfgoedwet waaruit volgt dat de eigenaar van een rijksmonument deze niet zomaar kan verbouwen. Tot slot wordt het vrije genotsrecht beperkt door leerstukken uit het ongeschreven recht: misbruik van recht en hinder. Een bevoegdheid kan worden misbruikt door haar uit te oefenen, art. 3:13 BW: •Met geen ander doel dan een ander te schaden (bijvoorbeeld: wanneer A op zijn grond een enorme watertoren bouwt – wat in principe mag – met als enig doel B te schaden door hem het uitzicht te belemmeren. Dit betreft misbruik van het eigendomsrecht, zie de Watertoren- arresten) of •Met een ander doel dan waarvoor zij is verleend (komt niet voor bij eigendom) of •Ingeval men, in aanmerking nemende de onevenredigheid tussen het belang bij de uitoefening en het belang dat daardoor wordt geschaad, naar redelijkheid niet tot die uitoefening had kunnen komen (bijvoorbeeld: wanneer A per ongeluk een stuk van zijn garage op het perceel van B heeft gebouwd. Het is dan onevenredig om afbraak van de garage op het perceel van B te vorderen, aangezien dan de hele garage gesloopt moet worden; er wordt in dat geval een verkeerde belangenafweging gemaakt.

Schadevergoeding eisen is in dit geval wel gepast, art. 5:54 BW).

Daarnaast kan men zijn recht misbruiken door het veroorzaken van hinder. Buren bijvoorbeeld dienen wat gewoonten van elkaar te verdragen, maar het onevenredig verspreiden van stank, geluid, enz. is verboden. Het eigendomsrecht kan worden beperkt wanneer een ander hierdoor hinder ondervindt (zie art. 5:37 BW indien sprake is van naburige erven). Illustratief is het Kraaien en roeken-arrest. Misbruik van eigendomsrecht en hinder spelen een rol in zowel het goederenrecht als in het verbintenissenrecht. De ongeoorloofde uitoefening van het eigendomsrecht (misbruik) en het (ongeoorloofd) aantasten van iemands eigendomsrecht (hinder) kunnen een onrechtmatige daad en een schadevergoedingsverbintenis opleveren. Zie voor misbruik van recht art. 6:162. Hinder ex art. 5:37 levert altijd een onrechtmatige daad op.Onrechtmatige hinder welke buiten de reikwijdte van art. 5:37 valt, kan een onrechtmatige daad op

grond van art. 6:162 opleveren.

Tegenover wie kan het eigendomsrecht gehandhaafd worden? In beginsel iedereen. Dit maakt het een absoluut recht met een exclusief karakter. Krachtens art. 5:2 kan de eigenaar zijn zaak opeisen van elke persoon die de zaak zonder recht houdt, dit wordt  revindicatie genoemd. Het eigendomsrecht kan op deze wijze worden gehandhaafd jegens iemand die de zaak onrechtmatig heeft verkregen, denk aan een dief. Wanneer een zaak uit de macht van de eigenaar raakt, volgt het eigendomsrecht de zaak. Dit wordt ‘zaaksgevolg’ of ‘droit de suite’ genoemd. Een ander recht dat voortvloeit uit de absolute werking van het eigendomsrecht betreft de separatistpositie (ook wel: ‘droit de préference’) van de eigenaar. Dit houdt in dat een eigenaar zijn zaak kan opeisen wanneer deze zich onder iemand bevindt die failliet is. Als A bijvoorbeeld zijn auto ter reparatie bij B heeft staan en B gaat failliet, dan kan A als separatist zijn zaak opeisen alsof er geen faillissement bestaat. Omdat A eigenaar van de auto is gebleven, is deze nooit in het vermogen van B belandt en kan diens curator de auto niet verkopen. De opgeëiste auto moet worden teruggeven aan A.Het eigendomsrecht betreft een ‘absoluut subjectief vermogensrecht’. Het recht van een schuldeiser uit een verbintenis betreft een ‘relatief subjectief vermogensrecht’. Op grond van het objectieve (het geldende) recht heeft een eigenaar het subjectieve recht (bevoegdheid) om over

• / 4