ISBN: 9789043041690 - 9) ISBN: 9789043041690 Hoofdstuk 1 1.1 Wat is o...

Ontwikkelingspsychologie Feldman (Editie:

9)

ISBN: 9789043041690

Hoofdstuk 1 1.1 Wat is ontwikkelingspsychologie?Ontwikkelingspsychologie is de wetenschappelijke studie van veranderingen die plaatsvinden gedurende het hele leven, van conceptie tot de ouderdom. Deze veranderingen kunnen fysiek, cognitief, sociaal en emotioneel zijn. Het vakgebied probeert te begrijpen hoe en waarom mensen zich in verschillende levensfasen ontwikkelen en hoe biologische, psychologische en sociale factoren die ontwikkeling beïnvloeden.

Belangrijke begrippen:

Levensloopbenadering: Ontwikkeling wordt gezien als een continu proces

dat levenslang doorgaat.

Nature vs. Nurture: De discussie over de invloed van genetische aanleg

(nature) en omgevingsfactoren (nurture) op ontwikkeling.

Continuïteit en discontinuïteit: Continuïteit betekent geleidelijke

veranderingen, terwijl discontinuïteit staat voor sprongsgewijze of kwalitatieve veranderingen in ontwikkeling.

Multidimensioneel: Ontwikkeling omvat meerdere dimensies (bijvoorbeeld

cognitief, emotioneel, sociaal).

Multidirectioneel: Sommige aspecten van ontwikkeling verbeteren terwijl

andere achteruitgaan.

1.2 Doelen van ontwikkelingspsychologie

De drie belangrijkste doelen zijn:

1.Beschrijven: Wat verandert er precies en wanneer?

2.Verklaren: Waarom veranderen mensen op een bepaalde manier?

3.Optimaliseren: Hoe kunnen we positieve ontwikkeling bevorderen en

negatieve effecten verminderen?Dit helpt bij het ontwerpen van effectieve opvoedingsstrategieën, onderwijsprogramma's en interventies. 1 / 4

1.3 Domeinen van ontwikkeling

Ontwikkeling wordt vaak ingedeeld in drie hoofdgebieden:

Fysieke ontwikkeling: Groei van het lichaam, hersenen, motorische

vaardigheden, zintuigen, en gezondheid.

Cognitieve ontwikkeling: Veranderingen in denkprocessen,

probleemoplossing, geheugen, taal en intelligentie.

Sociaal-emotionele ontwikkeling: Ontwikkeling van emoties,

persoonlijkheid, sociale vaardigheden en relaties met anderen.

1.4 Invloeden op ontwikkeling

Ontwikkeling wordt beïnvloed door verschillende factoren:

Biologische factoren: Genetica, prenatale invloeden, hersenontwikkeling.

Omgevingsfactoren: Opvoeding, cultuur, sociale omgeving,

levensgebeurtenissen.

Interactie tussen nature en nurture: Genen en omgeving beïnvloeden

elkaar continu.

1.5 Methoden van onderzoek in ontwikkelingspsychologie Om ontwikkelingen te bestuderen, gebruiken onderzoekers verschillende

methoden, zoals:

Observationeel onderzoek: Systematisch gedrag observeren in natuurlijke

of gecontroleerde omstandigheden.

Experimenteel onderzoek: Manipuleren van variabelen om oorzaak-

gevolgrelaties te achterhalen.

Longitudinaal onderzoek: Zelfde groep mensen over een lange periode

volgen.

Cross-sectioneel onderzoek: Verschillende leeftijdsgroepen tegelijk

vergelijken.

Cross-sequentieel onderzoek: Combinatie van longitudinaal en cross-

sectioneel, om cohort- en leeftijdseffecten te onderscheiden. 2 / 4

Hoofdstuk 2 2.1 Theoretische perspectieven in de ontwikkelingspsychologie Ontwikkelingspsychologen gebruiken verschillende theorieën om te begrijpen hoe en waarom mensen zich ontwikkelen. Deze theorieën geven verklaringen voor gedrag en ontwikkeling en sturen het onderzoek. Voorbeelden zijn psychodynamische, gedragsmatige, cognitieve en contextuele theorieën.

2.2 Psychodynamische theorieën Geïnspireerd door Freud en Erikson richten deze theorieën zich op innerlijke conflicten en de invloed van vroege ervaringen op de ontwikkeling van persoonlijkheid. Erikson legde de nadruk op psychosociale stadia die het hele leven doorlopen worden.

2.3 Gedrags- en leerpsychologische theorieën Deze benadering bekijkt ontwikkeling als resultaat van leerprocessen zoals conditionering en observatie. Bekende namen zijn Pavlov (klassiek conditioneren), Skinner (operant conditioneren) en Bandura (sociaal leren via modeling).

2.4 Cognitieve ontwikkelings- en informatietheorieën Piaget’s cognitieve ontwikkelingstheorie beschrijft hoe kinderen actief kennis construeren in vier stadia. Informatieverwerkingstheorieën vergelijken denken met computerprocessen, waarbij informatie wordt gecodeerd, opgeslagen en opgehaald.

2.5 Contextuele theorieën Deze theorieën benadrukken de invloed van sociale en culturele context op ontwikkeling. Bronfenbrenner’s ecologische systeemtheorie beschrijft verschillende omgevingsniveaus, van gezin tot maatschappij, die elkaar beïnvloeden.

2.6 Onderzoeksmethoden in de ontwikkelingspsychologie Om ontwikkelingsvragen te beantwoorden gebruiken onderzoekers diverse

methoden:

Observaties: systematisch gedrag vastleggen.

Experimenten: oorzaak-gevolgrelaties testen.

Vragenlijsten en interviews: meningen en gevoelens meten.

Longitudinale en cross-sectionele ontwerpen: veranderingen over tijd of

verschillen tussen leeftijden onderzoeken. 3 / 4

2.7 Ethische overwegingen bij onderzoek met kinderen

Onderzoek met kinderen vereist speciale zorgvuldigheid: toestemming van

ouders, bescherming van het kind, en het vermijden van schade zijn essentieel.Transparantie en respect voor privacy zijn ook belangrijk.Hoofdstuk 3 3.1 De periode van de conceptie Prenatale ontwikkeling begint bij de conceptie, wanneer een eicel en een zaadcel samensmelten tot een zygote. Dit markeert het begin van een complex proces van celdeling, differentiatie en groei.

Bevruchting: vindt plaats in de eileider.

Zygote: het eerste celstadium, begint zich snel te delen terwijl het naar de

baarmoeder reist.

Innesteling: rond 7-10 dagen na bevruchting nestelt de zygote zich in het

baarmoederslijmvlies.

3.2 De drie prenatale stadia De prenatale periode bestaat uit drie hoofdfasen die elk cruciaal zijn voor de

ontwikkeling:

Zygotische fase (0-2 weken):

De bevruchte eicel verdeelt zich snel en vormt een blastocyst. Tijdens deze fase wordt het fundament gelegd voor de placenta en de embryonale schijf.

Embryonale fase (3-8 weken):

De belangrijkste organen en structuren beginnen zich te vormen, zoals het zenuwstelsel, hart, armen, benen, ogen en oren. Dit is een kritieke periode waarin de embryo erg gevoelig is voor schadelijke invloeden.

Fetale fase (9 weken tot geboorte):

De foetus groeit snel, organen ontwikkelen zich verder en functioneren. De bewegingen van de foetus beginnen voelbaar te worden. Belangrijke processen zijn onder andere de vorming van het zenuwstelsel en de longontwikkeling.

3.3 Invloeden op de prenatale ontwikkeling

Teratogenen:

Externe agentia die schadelijk kunnen zijn voor het ongeboren kind.

Voorbeelden zijn:

• / 4