Legt uit hoe binnen de organisatie met patintveilige zorg wordt omgegaan, hoe een

CRM CRM Hoofdstuk 1 1.1 Inleiding Legt uit hoe binnen de organisatie met patiëntveilige zorg wordt omgegaan, hoe een analyse van een (bijna)-incident wordt uitgevoerd en verbeteracties tot stand komen.Binnen onderwijseenheid 12 ondernemerschap staat dit deeltentamen Crew Resource Management (CRM) en kwaliteit van zorg centraal. Tegenwoordig wordt CRM toegepast in de luchtvaart om niet-technische vaardigheden van de cockpit- en cabinebemanningen te verbeteren. Het concept van CRM ontstond tijdens een NASA-bijeenkomst waarbij er werd besproken wat de rol van de mens is bij het ontstaan van luchtvaartongevallen. CRM heeft het doel om menselijke fouten te voorkomen en daarbij de gevolgen hiervan te beperken.Alle bronnen zoals: informatie, apparatuur en mensen worden behelst door CRM om een veilig en efficiënt zorgproces te bereiken (De Bruijne & Bleeker, 2013, p. 16). Om de patiëntveiligheid van de zorg te optimaliseren, wordt er een analyse uitgevoerd rondom een (bijna-) incident. Er wordt op individueel-, team- en organisatieniveau geanalyseerd om zo een situatiebewustzijn te creëren.Het Canisius Wilhelmina Ziekenhuis (CWZ) in Nijmegen behoort samen met zes andere ziekenhuizen tot Santeon. Binnen Santeon werken verschillende zorgprofessionals aan verschillende projecten om een optimale zorgkwaliteit te bereiken (CWZ, z.d.). De missie van CWZ is: samen werken aan gezondheid en vitaliteit van patiënten, medewerkers en inwoners van Nijmegen en wijde omgeving. Daarnaast is CWZ het aanspreekpunt van de patiënt, én het aanspreekpunt voor de tweedelijns medisch specialistische zorg. CWZ wil de beste zorg bieden voor patiënten waarbij de zorg op een veilige en persoonlijke manier wordt verleend (CWZ, z.d.). Er is voortdurend aandacht voor verbetering om de kwaliteit van zorg te waarborgen. De kwaliteit van de patiëntenzorg wordt onder andere gemeten aan de hand van Patient reported outcome measures (PROMs). Dit zijn digitale vragenlijsten waarbij de belangrijkste behandelingsuitkomsten in kaart worden gebracht (CWZ, z.d.).Deze vragenlijsten geven inzicht van een behandeling voor de patiënt waarmee er wordt aangesloten om waardevolle en zinnige zorg te leveren. Ook bezit CWZ over een aantal kwaliteitskeurmerken zoals het veiligheidsmanagement. Dit keurmerk omvat alle maatregelen die de patiëntveiligheid doen vergroten. Maatregelen als: een antibioticabeleid, infectiepreventie en medicatieveiligheid worden hierbij toegepast.Ondanks de inzet van de zorgprofessionals, komen er binnen CWZ calamiteiten, of te wel fouten, voor. Deze calamiteiten worden onderzocht, zodat de zorgprofessionals hiervan kunnen leren. In de calamiteitencijfers van CWZ zijn de calamiteiten weergegeven. De zeven ziekenhuizen die behoren tot Santeon, onderzoeken deze calamiteiten in het eigen ziekenhuis. De onderzoeken van de calamiteiten worden binnen de Santeon ziekenhuizen gedeeld, zodat ziekenhuizen van elkaar kunnen leren er een optimale zorgkwaliteit wordt behaald (CWZ, z.d.). Binnen CWZ zijn er een aantal commissies en afdelingen actief betrokken bij het onderzoeken en verbeteren van calamiteiten. Voor het onderzoeken van calamiteiten door medewerkers en bij Transmurale Incident Meldingen is de Melding incidenten patiëntenzorg of te wel, de MIP commissie actief betrokken. Binnen elke afdeling is een decentrale MIP-coördinator actief die multidisciplinair samenwerkt in de decentrale commissie. Binnen deze decentrale commissie worden de meeste calamiteit meldingen geanalyseerd en verbeteringen ingezet. Naast dat er per afdeling een professional werkzaam is als MIP-coördinator, is er een ziekenhuisbrede MIP-commissie (CMC). Deze

1 1 / 4

CRM commissie volgt afdeling overstijgende onderwerpen en haalt tevens trends uit de meldingen. Zo analyseert de CMC deze overstijgende onderwerpen en starten zij bijvoorbeeld projecten die van toepassing zijn op het gehele ziekenhuis.De meldcultuur binnen CWZ is overwegend goed te noemen, en de basis hiervan ligt bij de afdelingen zelf (Houtsma et al, z.d.). De calamiteiten kunnen door de zorgprofessionals worden gemeld via het kwaliteitsportaal Zenya. Zenya biedt software voor kwaliteits- en risicomanagement, die meebeweegt met de veranderingen die worden doorgemaakt.Kwaliteit, veiligheid en verbetering worden vertrouwd vastgelegd. Zenya biedt professionals dan ook een actieve rol binnen het verbeteringsproces (Infoland, z.d.). Ook binnen afdeling cardiologie is een groep medewerkers werkzaam in de MIP-commissie. Deze medewerkers onderzoeken en behandelen de calamiteiten die via het Zenya kwaliteitsportaal worden gemeld. Wanneer deze calamiteiten zijn onderzocht, komen er verbeteracties tot stand waarbij deze op het verbeterbord geplaatst worden in de teampost en deze besproken worden op dinsdag en donderdag tijdens de evaluatie. Ook kunnen er verbeteracties worden vermeld in het weekjournaal die iedere medewerker op deze afdeling kan lezen (Persoonlijke communicatie, 14 maart 2023).Vanuit de CMC-commissie komen op organisatieniveau verbeteracties tot stand. Op teamniveau komen verbeteracties tot stand in overleg met het team en de medewerkers die werkzaam zijn binnen de MIP-commissie op de afdeling.

1.2 Casus Legt uit in welke context het probleem/de situatie zich voordoet; Legt aan de hand van een casus uit wat het probleem/de situatie is waarbij patiëntveilige zorg in het gedrang is gekomen en/of kan worden verbeterd; Meneer Janssen (fictieve naam) is opgenomen op de afdeling cardiologie met Decompensatio Cordis. Meneer Janssen is onder andere bekend met Diabetes Mellitus type

• en Obesitas. Meneer Janssen heeft al langere tijd een decubitus wond categorie 1 op zijn

stuit die af en toe open gaat. In het dossier van meneer Janssen staat benoemd dat de oorzaak van de decubitus het vele liggen en zitten in dezelfde houding is. Tijdens de avonddienst signaleert verpleegkundige Zoë (fictieve naam) samen met een andere collega dat er een Cutimed schuimverband op de decubitus wond zit. Verpleegkundige Zoë overlegd met haar collega en zijn het er samen over eens dat er nooit schuimverband mag worden gebruikt op een decubitus wond. Zij hebben hierbij niet in het protocol gekeken. Binnen CWZ wordt er gebruik gemaakt van de protocollen van Zenya. Verpleegkundige Zoë rapporteert dat er geen schuimverband op een decubitus wond gebruikt wordt en maakt een MIP- melding volgens procedure.Legt uit hoe de geconstateerde situatie zich verhoudt tot de gewenste situatie vanuit het perspectief van CRM De verhouding tussen de geconstateerde en gewenste situatie.De gewenste situatie is dat de verpleegkundige leiderschap toont waarbij er wordt gehandeld in het belang van de patiënt. Ook wordt er gewenst dat de verpleegkundige evidence based werkt wat inhoudt dat er volgens de protocollen gehandeld wordt en daardoor de veiligheid wordt gewaarborgd. In de beroepscode voor verpleegkundigen en

2 2 / 4

CRM verzorgden Nederland (2015) wordt benoemd dat de verpleegkundige handelt naar de normen, gedragsregels, protocollen, eisen van zorgvuldigheid en richtlijnen bij de uitoefening van het beroep. Uit de geconstateerde situatie blijkt dat de verpleegkundige niet heeft gehandeld conform het protocol en niet de juiste kennis bezit rondom de verzorging van decubitus wonden. Hierdoor kunnen incidenten ontstaan wat gevolgen kan hebben voor de kwaliteit en veiligheid van de zorg.

1.3 Klinisch redeneren Verantwoordt wat de gevolgen (kunnen) zijn van het handelen van de professional(s) op de gezondheidssituatie van de patiënt (klinisch redeneren); Klinisch redeneren kan worden omschreven als het beste besluit nemen over de zorg van een individuele patiënt door continue kritisch na te denken, gegevens te verzamelen en deze gegevens te analyseren in relatie tot de ziekte en gezondheid van deze patiënt (Dobber, Harmsen & Iersel, 2021). Decubitus ontstaat vaak ter hoogte van een botuitsteeksel door druk of druk in combinatie met schuifkrachten, waarbij plaatselijke beschadiging van de huid en/of het onderliggende weefsel optreedt (Aarts, 2021). Er wordt door verpleegkundige Zoë gerapporteerd en een MIP melding gemaakt dat Cutimed schuimverband niet gebruikt wordt op een decubitus wond. Uit een artikel van Francine Aarts (2023) blijkt dat schuimverband juist vaak wordt toegepast bij patiënten met decubitus categorie 1 om het verslechteren van de wond te voorkomen. Ook uit een artikel van Nielsen en Fogh (2015) blijkt ook dat schuimverband de genezing bij een decubitus wond verbeterd in vergelijking met eenvoudig gaas. Wel wordt er in een artikel van Quataert (2019) benoemd dat er een gevaar ontstaat wanneer er schuimverband wordt toegepast op een decubitus wond bij mobiele patiënten.Het schuimverband zou kunnen oprollen en hierdoor nog meer druk kunnen veroorzaken.Het is belangrijk om schuimverband goed aan te brengen. Verpleegkundige Zoë heeft gerapporteerd dat er geen schuimverband op een decubitus wond gebruikt wordt en heeft een MIP-melding gemaakt. Zij heeft niet in het protocol gekeken. In het protocol van Zenya staat benoemd dat er bij een categorie twee, drie en vier schuimverband gebruikt kan worden als behandeling. Uit het bovengenoemde artikel van Francine Aarts blijkt dat dit ook bij een categorie één decubitus wond gebruikt mag worden. Uit de rapportage en MIP- melding kan er geconcludeerd worden dat er kennis mist over het toepassen van schuimverband bij decubitus wonden. In een onderzoek van IQ healthcare (2018) werd onderzocht of verpleegkundigen de juiste kennis toepassen bij wondverzorging. Uit dit onderzoek kwamen factoren naar voren dat er rondom de wondzorg een gebrek aan kennis is en er vaak een onduidelijk beleid is. Wanneer er niet voldoende kennis is over het verzorgen van de wond, kan er een verkeerde behandeling worden toegepast. Wanneer er een verkeerde behandeling wordt toegepast, kan dit leiden tot ontwikkeling van een chronische wond. Hierbij wordt de patiëntveiligheid niet gewaarborgd. Daarnaast voorkomt een goede wondverzorging, infecties en verkleind het de kans op littekens (Arvemadmin, 2021). Wanneer een behandeling met schuimverband wordt toegepast, kan dit bevorderend voor de wond zijn. In deze casus heeft meneer Janssen geen verergering van symptomen vertoond en is er geen schade bij hem opgetreden.

3 3 / 4

CRM 1.4 Analyse aan de hand van de vier aspecten van CRM Verantwoordt een onderbouwde analyse van het (bijna-) incident, waarbij de patiënt uitgangspunt is, aan de hand van de vier kenmerkende aspecten die binnen CRM centraal staan; Situatiebewustzijn De basis van situatiebewustzijn wordt gevormd door mentale modellen. Mentale modellen worden gedefinieerd als een weergave in het hoofd van iets dat eerder heeft plaatsgevonden en het omgaan met deze situatie. Omgaan met stress, samenwerken, leiderschap en communicatie kunnen het situatiebewustzijn beïnvloeden. Het situatiebewustzijn kan worden onderverdeeld in drie niveaus.

1.De perceptie van de huidige situatie. Er wordt een zo volledig mogelijk beeld verkregen van de situatie.

2.De interpretatie van je waarneming. De informatie, het onderkennen van patronen en begrijpen van de consequenties interpreteren.

3.Op basis van niveau 1 en 2 kan er worden geanticipeerd op de toekomst door te voorspellen wat er gebeurd wanneer er wel of geen actie wordt ondernomen (De Bruijne & Bleeker, 2013, p. 6).Perceptie gaat over het krijgen van een volledig beeld van de situatie, ook wel wat een persoon waarneemt (De Bruijne & Bleeker, 2013). In de beschreven casus was de verpleegkundige op de hoogte van de wond die meneer Janssen had. Meneer Janssen was wilsbekwaam, alleen was hij niet op de hoogte van het wondbeleid dat bij hem werd toegepast. Er is na het verzorgen van de wond een MIP-melding gemaakt en er is gerapporteerd dat schuimverband niet op een decubitus wond gebruikt wordt. De verpleegkundige heeft hierbij niet het protocol geraadpleegd. Wel heeft de verpleegkundige een andere collega betrokken om na te vragen of schuimverband daadwerkelijk niet gebruikt mag worden op een categorie 1 decubitus wond. Er was namelijk een andere collega tijdens de wondverzorging betrokken en de verpleegkundige is in samenspraak met deze collega tot de conclusie gekomen dat schuimverband niet gebruikt mag worden op een decubituswond. Het stressniveau van de verpleegkundige was tijdens deze casus niet verhoogd en er was geen verhoogde tijdsdruk. Uit het gesprek met de verpleegkundige die betrokken is bij het incident, blijkt dat de verpleegkundige over het algemeen goed om kan gaan met stress. Bij Interpretatie gaat het om bewustwording over mogelijke consequenties die een actie heeft op de patiënt (De Bruijne & Bleeker, 2013). Bij de beschreven casus was de verpleegkundige zich niet volledig bewust van het mogelijke gebruik van schuimverband bij een categorie 1 decubitus wond waardoor de verpleegkundige in gedachten heeft dat dit niet gebruikt mag worden. Bij projectie wordt er gekeken naar wat er gebeurd als een actie wel of niet wordt ondernomen in de toekomst (De Bruijne & Bleeker, 2013). Uit de perceptie en interpretatie analyse blijkt dat de verpleegkundige niet voldoende situatiebewust was, hierdoor een MIP-melding heeft gemaakt en heeft beschreven in de rapportage dat schuimverband niet op een decubitus wond gebruikt mag worden.Individueel niveau Op individueel niveau binnen CRM zijn drie factoren van belang namelijk: communicatie, omgaan met stress en eigen persoonlijkheid (De Bruijne & Bleeker, 2013). Onduidelijke afspraken en onvolledige procedures leiden ertoe dat iedereen een eigen invulling geeft aan eigen handelen (De Bruijne & Bleeker, 2013). In het algemeen zijn de collega’s binnen het

• / 4