Onderwijskunde Nico Verloop

Onderwijskunde – Nico Verloop Hoofdstuk 1 Onderwijs in de maatschappelijke context 1.1 Inleiding Onderwijs is georganiseerde en geprofessionaliseerde socialisatie. Onder socialisatie verstaan we het proces van ‘inlijven’ van nieuwkomers in groepsverband. Georganiseerd betekent dat het systematisch gebeurt en geprofessionaliseerd wil zeggen dat dat door professionals wordt uitgevoerd. Niet alle socialisatie is georganiseerd en geprofessionaliseerd (bijv. ouders). Socialisatie betekent dus iemand vertrouwd maken met de cultuur van een groep. Cultuur = kennis, vaardigheden, normen, waarden, gewoonten, smaken, voorkeuren et cetera. Socialisatie moet worden opgevat als de uitkomst van interactieprocessen tussen de aangeboren mogelijkheden van het individu en de (sociale) omgeving. Sociologen kennen het onderwijs een drietal

hoofdfuncties toe:

• Kwalificatie: onderwijs leert kinderen kennis, vaardigheden en houdingen waarmee ze zich later een

positie kunnen verwerven in de samenleving en waardoor ze meerdere sociale rollen kunnen vervullen. Technisch-instrumentele kwalificaties: vakinhoudelijke kennis en vaardigheden die vereist zijn voor uitoefenen van een bepaald beroep. Sociaal-normatieve kwalificaties: vaardigheden, normen en gewoonten die van belang zijn voor een effectieve omgang met anderen in het arbeidsbestel.

• Integratie: heeft betrekking op het aanleren van die kennis, vaardigheden, waarden, normen en

attitudes die horen bij burgerschap.

• Differentiatie: leerlingen worden voorbereid op uiteenlopende posities in de samenleving. (allocatie

en selectie).Dus: het onderwijs leert een nieuwe generatie de principes van het maatschappelijke ‘voortbrengingsproces’, vervolgens de voorwaarden voor het samenleven en het regelt tenslotte het toewijzen van individuen aan specifieke posities in de samenleving. Uiteraard dragen ook andere maatschappelijke instituties, zoals het gezin en de buurt, aan dit proces bij.

1.2 Onderwijs en ongelijkheid Het gaat in grote lijnen om de vraag of het onderwijs als socialiserende instantie de eerder genoemde functies zodanig vervult dat het aan ieder individu gelijke kansen biedt om zich, passen bij eigen capaciteiten, te ontwikkelen tot een volwaardig participant in de maatschappij.Het meritocratisch perspectief Elke maatschappij wordt gekenmerkt door sociale differentiatie en tegelijkertijd door sociale ongelijkheid in termen van aanzien, bezit, inkomen of macht. Als belangrijke oorzaak van zowel welvaart als sociale ongelijkheid wordt door sociologen de arbeidsverdeling aangewezen. Arbeidsdeling leidt tot efficiëntere productie en specialisatie maar ook tot voorraadvorming en variatie in hoeveelheid eigendom. De kiem voor sociale ongelijkheid is daarmee gelegd. Misschien is ongelijkheid noodzakelijk voor welvaartsgroei. Het individuele streven naar lotsverbetering wordt namelijk in belangrijke mate gestuurd door de wens naar welvaart en welzijn. Het onderwijs levert individuen af met kwalificaties die toegang geven tot uiteenlopende (ongelijke) posities op de arbeidsmarkt. Meritocratisering: je moet je positie verdienen.Een meritocratie wordt gekenmerkt oor een hiërarchie van posities die wordt bezet door de meest ‘verdienstelijken’, namelijk zij die in die positie het meest bijdragen aan de realisering van de doelstellingen van de samenleving. Deze ‘verdiensten’ moeten worden verworven: kwaliteit moet blijken. Ervan uitgaande dat de selectie op de arbeidsmarkt geheel op talent en ervaring gebeurt, moet het onderwijs zich in deze redenering aanpassen aan wat daar wordt gevraagd.Wetenschappers die de twijfels aan functionele selectiecriteria op de arbeidsmarkt en in het onderwijs het duidelijkst onder woorden hebben gebracht, beroepen zich op de reproductietheorie. In deze zienswijze wordt de samenleving gedomineerd door machtsverhoudingen tussen maatschappelijke groepen. Deze groepen zijn in een voortdurende strijd gewikkeld om hun belangen te verdedigen. Groepen met de meeste macht zullen de inrichting van de samenleving, inclusief het onderwijs, zodanig trachten vorm te gaven dat hun belangen zoveel mogelijk worden gediend danwel zo min mogelijk geschaad. Machtige groepen zullen dus belang hebben bij een reproductie van de machtsstructuur. Als de reproductietheorie volledig op zou gaan is er dus geen sprake van verticale sociale mobiliteit.

• / 1