Recht: Recht is een verzamelnaam voor alle regels die er bestaan. In de regels staat wat je

Recht en macht Les 1 Recht: Recht is een verzamelnaam voor alle regels die er bestaan. In de regels staat wat je wel en wat je niet mag doen. Soms staat er ook in op welke manier je iets moet doen.Sommige regels zijn opgeschreven in wetten. Het recht moet er voor zorgen dat mensen goed met elkaar kunnen samenleven.Bronnen van recht: De rechter moet zich, net als iedereen, houden aan het Nederlandse recht. Veel recht staat in wetten, maar er zijn ook andere bronnen. Dat zijn de jurisprudentie (het geheel van uitspraken), gewoonten en gebruiken en internationale verdragen. De grondwet is een speciale wet.

Indeling van recht in rechtsgebieden:

• nationaal recht

burgerlijk rechts, strafrecht, bestuursrechten, staatsrecht

• internationaal recht

Overheid maakt wetten en beoefent daar macht bij uit.

Macht in de samenleving: geen natuurstaat, maar een rechtstaat,

Een rechtsstaat is Een staat waarbij de overheidsmacht wordt begrensd.

Begrenzing door:

1.Legaliteitsbeginsel: geen bevoegdheid zonder wet

Zowel de overheid (het hoogste bevoegde gezag in een land) als de burgers van een staat zijn gebonden aan de wet.Als de overheid dwang wil toepassen (= ingrijpen in de rechten en vrijheden van de burgers) dan moet de bevoegdheid daartoe in de wet staan.

Rechtsbronnen:

Verdrag Wet Jurisprudentie Gewoonterecht 1 / 4

2.Scheiding van machten

De macht in een staat is verdeeld in drie machten:

1.De wetgevende macht:  macht is de regering (koningin en ministers) en de Staten- Generaal (Eerste en Tweede Kamer) samen

2.De uitvoerende/bestuurlijke macht: de regering, de provincies en de gemeenten

3.De rechterlijke macht: in handen van de rechters

(trias politica) 3.Waarborging van de grondrechten Basisrechten van burgers (burgerrechten)

Herkomst: Thomas Hobbes, John Locke

Zij hebben nagedacht over de legitimiteit van de staat(macht) tot haar burgers:

Sociaal contract Natuurtoestand is onhoudbaar, onveilig. Burgers dragen een stukje van hun vrijheid over aan een soeverein in ruil voor veiligheid.Grondrechten vind je in de grondwet en in de internationale verdragen

De eerste Grondwet in Nederland: Bataafse Republiek (1795-1806)

Grondwetherziening in 1848 (Thorbecke): Het parlementaire stelsel werd ingevoerd, de koning verloor veel macht, burgers kregen meer vrijheden.

2 soorten grondrechten:

Klassieke grondrechten (overheid passief) Beschermen de burger tegen de overheid Burgers kunnen zich hierop beroepen bij de rechter Sociale grondrechten (overheid actief) De overheid moet zorgen voor de burger Burgers kunnen zich niet hierop beroepen bij de rechter In de internationale verdragen zoals IVBPR (Internationaal verdrag inzake burgerrechte en politieke rechten, Verenigde Naties 1966) EVRM (Europees verdrag voor de rechten van de mens, Raad van Europa 1950) Hierin vinden we de grondrechten terug als mensenrechten. 2 / 4

4.Rechterlijke controle -De rechters toetsen de rechtmatigheid van het overheidshandelen.-De rechters moeten onafhankelijk en onpartijdig zijn.-De rechters worden voor het leven benoemd (onafhankelijk) -De rechters doen uitspraken zonder invloed van de andere machten (onpartijdig) 5.Democratie De burgers kiezen wie het land regeert (volksheerschappij)

Kenmerken:

-Er is een volksvertegenwoordiging (parlement, provinciale staten en gemeenteraad) -Er is actief en passief kiesrecht (Actief kiesrecht is het recht om te stemmen, terwijl passief kiesrecht het recht is om gekozen te worden) -Er zijn vrije, eerlijke en geheime verkiezingen -Vreedzame wisseling van de macht -Controle op de overheid mogelijk (openbaarheid v.h. bestuur, NGO’s, vrije media) -De rechten en de mening van de minderheid worden gerespecteerd

Zelfbeschikkingsrecht in de zorg:

Het recht om te beslissen over:

-je lichaam -je privacy -je vrijheid van bewegen

Deze rechten vinden we in:

de internationale verdragen, zoals IVBPR en EVRM, als mensenrechten (universeel) de Grondwet als grondrechten (alleen van toepassing voor de burgers van Nederland) 3 / 4

dwang in de zorg:

betekenis: wordt tegen zijn wil in genoodzaakt om iets te doen of te laten.

In de zorg: er wordt tegen de wil van iemand een inbreuk gedaan op zijn

zelfbeschikkingsrecht.De rechtvaardiging voor dwang is vastgelegd in de wet.Rechtmatig en rechtvaardig

Rechtmatig: in overeenstemming met het recht (wet en regels) > objectief

Rechtvaardig: Rechtvaardigheid is juist en eerlijk handelen naar de situatie > subjectief Drie belangrijke beginselen die je in acht moet nemen bij het toepassen van dwang.Maatstaven om te toetsten of je rechtvaardig handelt bij het toepassen van dwang.

• Subsidiariteit: als er een andere oplossing mogelijk is, dan geen dwang toepassen
• Proportionaliteit: als dwang noodzakelijk is, dan de minst ingrijpende toepassen

3. Doelmatigheid: de gekozen dwangmiddel is naar verwachting effectief

Les 2 Woonrecht: Het recht op een passende huisvesting (art. 22 Grondwet-> is een sociaal grondrecht: de overheid is verplicht om voldoende woongelegenheid voor haar burgers te realiseren. De overheid moet dit uitwerken in andere wetten en regels.)

Alle wetten en regels die over wonen gaan:

Woningwet

WMO 2015

Boek 7 Burgerlijk Wetboek

• / 4