Renout van Montalbaen

Renout van Montalbaen 1 Renout van Montalbaen

Van de Middelnederlandse roman Renout van Montalbaen is maar een klein gedeelte overgeleverd: slechts 2000 verzen (verspreid over de fragmenten van vier handschriften) zijn bewaard van de 15000 die de tekst waarschijnlijk oorspronkelijk telde. De tekst is waarschijnlijk al vroeg in de 13e eeuw ontstaan als bewerking/vertaling van de Oudfranse Renaut de Montauban; de bewaarde fragmenten dateren uit de 14e eeuw en uit 1500 (de oudste fragmenten, daterend uit het eind van de 13e eeuw, zijn inmiddels zoekgeraakt). De Middelnederlandse tekst is geen gewone vertaling of bewerking van het Oudfrans; de grote afwijkingen doen eerder denken aan mondelinge overlevering dan aan schriftelijke. Aan het einde van de vijftiende eeuw is deze tekst bewerkt tot een roman in proza, die onder de titel De vier Heemskinderen gedrukt is.

De stijl van Renout van Montalbaen lijkt in verband te staan met een mondelinge overlevering. Daarbij bestaat er geen uitgeschreven tekst, maar is de vertelling opgeslagen in het hoofd van zangers en vertellers. De teksten hebben echter geen vaste vorm, er is géén standaardtekst. Verhalen werden niet woordelijk onthouden en gereproduceerd, de zangers van deze verhalen kwamen in feite iedere keer als ze ‘het’ verhaal vertelden tot een nieuwe uitvoering. Compositie en performance vielen telkens volledig samen, elke performance was een herschepping en leidde tot een uitvoering die verschilde van de vorige (overigens zonder dat de barden dat beseften).De orale compositie staat in verband met de opbouw en stijl van de vertelling. De verteller gaat uit van een vast verhaalskelet en een vast metrisch schema. De hoofdlijn van het verhaal kan als het ware worden ‘ingevuld’ met prefab bouwmateriaal op het niveau van de episoden en van de zin. Door het gebruik van formules als deze en de vaste thema's is de zanger in staat stante pede zijn verhaal ‘op te roepen’. Bovendien bevatten de verzen vaak één zinsdeel of één mededelng. De verhalende gedichten van deze barden zijn dus de neerslag van een traditie, van poëtische taal die door generaties dichters oraal was ontwikkeld en doorgegeven.Bepaalde formele aspecten van Renout van Montalbaen komen overeen met deze orale kenmerken van de mondeling overgeleverde verhalen. Zo zijn er legio voorbeelden van epithetische persoonsaanduidingen van het type Renout een rudder snel (123), Renout, donvervarde (129), Renout, die wigant (376) of Renout, een helet vri (385), die de dichter gebruikte als ze hem als versvulling of in rijmpositie goed van pas kwamen (N.B.: bij de hexameters van Homerus zijn de metrische condities veel stringenter dan bij het Middelnederlandse heffingenvers!).

Renout van Montalbaen behoort tot het genre van de Karelromans, waarin telkens de relatie tussen Karel de Grote en zijn leenmannen gethematiseerd wordt. Die relatie kan gespannen zijn, zoals in dit verhaal over een jarenlang conflict tussen Karel en Haymijn en zijn zoons.Na een jarenlange vete geeft Karel aan Haymijn ter verzoening zijn zuster Aye tot vrouw. Uit dit huwelijk worden vier zoons geboren: Ritsaert, Adelaert, Writsaert en Reinout. Voor de kroning van Karels zoon Lodewijk begeven Haymijn en Aye zich met hun zoons naar Parijs. Vooral Reinout, een knappe jongen, wekt de jaloezie van Lodewijk, die de broers zolang treitert en tergt tot uiteindelijk Reinout hem het hoofd afslaat. Dat is het begin van een nieuwe vete, nu tussen Karel en de zoons van Haymijn, de vier Heemskinderen. De broers vluchten naar Spanje op de rug van het buitengewone snelle en sterke paard Beyaert. Nadat ze daar de heidense koning Saforet het hoofd hebben afgeslagen, moeten ze zich verdedigen tegen diens leger. 1 / 2

Renout van Montalbaen 2

Lodewijk geeft Adelaert een dreun op zijn hoofd met een schaakbord, waarna Renout Lodewijk het hoofd afslaat. Les quatre fils Aymon (1483-1485), att. Huon de Villeneuve. Bibliothèque nationale de France. bnf.fr.

• / 2