Samenvatting Bestuurskunde 1

Samenvatting Bestuurskunde 1 Wiebinga hoofdstuk 2 – begrippen 2.2 - Geschiedenis van bestuur

Criteria voor een ‘staat’:

• afgegrensd grondgebied

2. bestuursgezag  soevereiniteit: hoogste macht of gezag

• staatsvolk

In de bijbel en de Griekse mythologie vinden we diverse voorbeelden van besturen. De ontstaansgeschiedenis van het besturen zoals we dat nu kennen, heeft lange tijd in het teken gestaan van de strijd tussen de kerk en staat; eigenlijk was de kerk de staat. Tegenwoordig kennen we wel een scheiden tussen beide.De manier waarop de macht wordt verdeeld, speelt een belangrijke rol bij de opbouw van een staat.

Verschillende soorten samenlevingen:

Samenlevingen op basis van gelijkheid: voorbeeld is de jagers-verzamelaarssamenleving.Individuen leven gelijkwaardig. Toch is er in deze samenleving vaak wel een leider op bepaalde deelgebieden. Leiderschap is een basis om macht uit te voeren.Samenlevingen met rangorde: voorbeeld: agrarische samenleving. Vanuit deze samenlevingsvorm konden nieuwe machtposities ontstaan, bijvoorbeeld door bezit van land of producten. Bezit is ook een basis voor macht.Samenlevingen met gelaagdheid: voorbeeld standensamenleving. Je behoor tot een bepaalde stand (adel, geestelijkheid, boeren). Deze stand geeft jou bepaalde rechten en plichten. De stand waarin je bent geboren, is de stand waarbij je de rest van je leven zult behoren.Franse filosoof Montesquieu beschreef dat drie machten de basis vormen voor het staatsbestuur

(trias politica):

• de wetgevende macht
• de uitvoerende macht
• de rechterlijke macht

Naast deze drie machten kennen we nog een aantal andere machten. Het ambtenarenapparaat (bureaucratie) wordt ook wel de vierde macht genoemd. Rijksambtenaren kunnen met hun beleidsadviezen de minister een kant op sturen. De media, lobbyisten en adviesbureaus worden elk ook als machten genoemd. Zij beïnvloeden de politieke besluitvorming.Horizontale machtenscheiding: er is geen vorm van hiërarchie tussen de machten (gelijkwaardige machten). Elk van de machten kent zijn eigen regels, bevoegdheden en mechanismen om te corrigeren, zo houden ze elkaar in balans.

Trias politica in Nederland:

Staten-Generaal: wetgevende macht

De ministeries: uitvoerende macht

Onafhankelijke rechters: rechterlijke macht

Deze scheiding is niet helemaal strikt en correct. De verschillende partijen willen zich nog wel is met elkaar bemoeien.In 1848 vond in Nederland een grondwetswijziging plaats die het begin betekende van de gedecentraliseerde eenheidsstaat. Deze wijziging wordt ook wel een vreedzame revolutie genoemd. 1 / 2

Huis van Thorbecke: het Nederlandse staatsbeleid (het rijk, de provincie, de gemeenten).

Grondrechten: rechten die de burgers beschermen tegen de overheid.

Klassieke grondrechten: zaken waar de overheid zich niet mee mag bemoeien. Voorbeeld: vrijheid van godsdienst en vrijheid van meningsuiting.Sociale grondrechten: onderwerpen waar de overheid zich wel mee mag bemoeien.Voorbeeld: recht op werkgelegenheid. Voor sociale grondrechten is er beleid nodig.

Codificatie: het op schrift stellen van recht.

Modificatie: continue inspelen op de ontwikkelingen in de samenleving en mogelijk zelf daarop vooruitlopen en ontwikkelingen beïnvloeden (modificeren).De overheid gaat de samenleving sturen en schept hiervoor zelf de randvoorwaarden: hierdoor ontstaat een verzorgingsstaat.Participatiesamenleving: een samenleving waarbij iedereen die dat kan ook daadwerkelijk verantwoordelijkheid moet nemen voor zijn eigen leven en voor zijn eigen omgeving.

Stromingen in de Nederlandse politiek:

StromingKernwoord liberalismeVrijheidsbeginsel Staat voor vrijheid van het individu, streeft naar een overheid met een beperkte omvang en geeft de markt een belangrijke rol.christendemocratieChristelijke beginselen Zit tussen beide stromingen in. Centraal staat naastenliefde en solidariteit. Belangrijke rol bij maatschappelijke organisaties of het maatschappelijk middenveld.socialismeGelijkheidsbeginsel Staat voor een rechtvaardige samenleving met meer sociale gelijkheid. Belangrijke rol bij de overheid.

2.3 – Het begrip overheid De overheid bestaat uit een heleboel verschillende overheden. De ‘overheid’ bestaat niet.Elke overheidsorganisatie heeft eigen doelstellingen en belangen. Deze hoeven niet met elkaar in overeenstemming te zijn en er kan daarom soms zelf sprake zijn van regelrechte belangentegenstelling. De overheid is dus opgebouwd uit een gecompliceerd geheel van verschillende actoren (deelnemers).Kenmerken van de nederlandse overheid

• Machtenscheiding. Wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht. Machtenscheiding is in

Nederlandse staatsopbouw terug te vinden, maar de scheiding tussen de verschillende machten in niet altijd duidelijk.

• / 2