Samenvatting biologie hoofdstuk 14 reageren

Samenvatting biologie hoofdstuk 14 – reageren 14.1

Skeletspieren: buigen en strekken

Spieren die in tweetallen werken en een tegengestelde beweging veroorzaken noem je antagonisten.Bijv. wanneer de buigspier van je arm samentrekt, verlengt de strekspier Armspieren zijn skeletspieren: dit type bestaat uit spierbundels (groepen lange spiervezels), verpakt in bindweefsel.Elke spiervezel bevat honderden spierfibrillen. Deze organellen zijn opgebouwd uit lange ketens van de eiwitmoleculen actine en myosine. Als de eiwitketens in elkaar schuiven verkorten de spierfibrillen.Het dwarsgestreept spierweefsel: spierweefsel in skeletspieren en de hartspier die onder de microscoop dwarse strepen door de rangschikking van de spierfibrillen vertoont.

Willekeurige spieren: spieren die onder invloed van de wil staat

Andere typen spierweefsel: knijpen en trekken

Door de rangschikking van de spierfibrillen is hartspierweefsel dwarsgestreept. De korte spiervezels zijn met elkaar verbonden tot een vertakte netstructuur.Trekken alle vezels van je hart samen, dan trekt het hele ‘net’ samen en verkleint het volume van de kamers en pompt het bloed de slagaders in.Het hart is een onwillekeurige spier, want bovenstaand proces gebeurd buiten de controle van je wil.Spieren in slagaders bevatten glad spierweefsel. Gladde spieren zijn, net als de dwarsgestreepte hartspier, onwillekeurige spieren.Trainen van spieren

Elke skeletspier bezit twee typen spiervezels:

-Langzame spiervezels: trekken relatief traag samen, maar houden het lang voor

-Snelle spiervezels: trekken 3x sneller samen, maar raken in korte tijd vermoeid Langzame spiervezels houden lange inspanning vol dankzij myoglobine, een spiereiwit dat extra zuurstof kan binden en opslaan. Het is vergelijkbaar met hemoglobine in rode bloedcellen, schiet de aanvoer door hemoglobine tijdelijk tekort, dan geeft het myoglobine zijn opgeslagen voorraad O2 af.Als voorbereiding op bijv. een danswedstrijd is krachttraining zinvol. Je belast dan je skeletspieren kort en dan maken de spiervezels extra actine- en myosine-eiwitten  spieren nemen in kracht en volume toe Door duurtraining vergroten de deelnemers de hoeveelheid myoglobine en het aantal mitochondriën (energieleveranciers van hun cellen) in hun langzame spiervezels.

14.2 Dichtbij en veraf scherp zien Een beeld bereikt eerst het hoornvlies van je ogen: het doorzichtige deel van het harde (witte) oogvlies aan de buitenkant van je ogen. Het hoornvlies geeft een sterke breking aan de lichtstralen, die vervolgens door de voorste oogkamer, de lens en het glasachtig lichaam gaan.De ooglens speelt een belangrijk rol bij de breking van licht. Hij hangt via lensbandjes in de kringspier van het straalvormig lichaam. De lens kan boller of platter worden, dit heet accomoderen, de lichtstralen breken hierdoor sterker of minder sterk, waardoor je van verschillende afstanden het

beeld scherp op je netvlies krijgt. Dit werkt als volgt:

Als je van veraf naar dichtbij kijkt trekt de kringspier in het straalvormig lichaam samen en verkleint zijn diameter  de lensbandjes verslappen en de elastische lens krijgt een bollere vorm: extra lichtbreking om dichtbij scherp te zien. 1 / 2

Zie volgende pagina  Als je van veraf kijkt ontspant de kringspier  door de druk binnen de oogbol neemt de diameter van de kringspier toe en de lensbandjes trekken de ooglens platter: door de afgenomen lichtbreking zie je van veraf scherp.Scherp zien lukt alleen met kegeltjes: zintuigcellen in de gele vlek. De gele vlek ligt recht achter het midden van de lens. De kegeltjes sturen hun informatie naar de hersenen, die daardoor heel gedetailleerd een beeld kunnen opbouwen. Rond het netvlies bevindt zich een vlies met veel bloedvaten, het vaatvlies. De bloedvaten in dit vaatvlies voorzien de cellen van het netvlies van voeding en zuurstof. Via de oogzenuw komen bloedvaten het oog binnen. Op de plek waar de oogzenuw en de bloedvaten het netvlies doorboren zijn geen zintuigcellen aanwezig en neem je geen

lichtstralen waar: de blinde vlek.

Lichtregeling Als je plots iets heel lichts ziet trekken kringspiertjes in de iris (gekleurde deel van het oog) samen en verkleinen de pupil. Als je juist iets heel donkers ziet trekken straalsgewijs lopende spiertjes in de iris samen waardoor de pupillen verwijden. Deze regeling van de hoeveelheid licht die door de pupil de ogen binnenkomt heet de pupilreflix.Prikkelsterkte De zintuigcellen van je netvlies zijn gespecialiseerd in het registreren van één bepaald type prikkel, de adequate prikkel. Dit is een prikkel waarvoor een zintuig geschikt is. Een zintuigcel reageert pas op een adequate prikkel boven een minimale sterkte van die prikkel: de drempelwaarde. Onder die sterkte doet ze zintuigcel niets met de prikkel. Dit heet het alles-of-niets principe.Kleuren zien Als er licht op een zintuigcel in het netvlies valt komt er een chemische reactie waarbij een pigment in die zintuigcel afbreekt  levert reactie op in de zenuwcel die met de zintuigcel verbonden is.  informatie gaat naar hersenen, die verwerken de impuls-informatie  enzymen in de zintuigcel herstellen het pigment voor een volgende reactie.

Het netvlies heeft twee typen zintuigcellen:

Kegeltjes : Kleuren waarnemen. Er zijn drie typen kegeltjes met elk een ander pigment (groen, rood en blauw) In de gele vlek koppelt elk kegeltje naar een eigen zenuwcel. Dat geeft een scherp beeld in de hersenen.Staafjes Op het moment dat het donker is reageren de kegeltjes (met hun hoge drempelwaarde) niet meer, je kunt de gele vlek dan niet meer gebruiken aangezien daar alleen kegeltjes liggen  de kleuren in je omgeving vervagen. Staafjes werken nog wel dankzij hun lage drempelwaarde. Een groep staafjes in aangesloten op dezelfde zenuwcel. De beeldkwaliteit met alleen staafjes is wel matig. Door de omzetting van staafjesrood ontstaan impulsen die je hersenen vertalen in grijstinten.Bijziend, verziend, oudeziend, staar Sommige mensen zijn bijziend: je ziet dan niet scherp in de verte. Een beeld van een voorwerp komt dan niet scherp op het netvlies, maar er vlak voor. Het ontstaat doordat de lichtbreking in het oog te sterk is of doordat de oogbol te lang is. Negatieve (holle) lenzen helpen om wel in de verte scherp te kunnen zien.Ook heb je verziende mensen: je ziet voorwerpen van veraf wel goed, maar voor dichtbij kijken is de oogbol te kort of de lichtbreking te gering. Het beeld komt net achter het netvlies. Positieve (bolle) lenzen bieden een oplossing.Zie volgende pagina 

• / 2