Samenvatting handboek steunend relationeel handelen jean pierre wilken 3e editie 2025 9789085603443

Samenvatting handboek steunend relationeel handelen jean pierre wilken 3e editie 2025 9789085603443 1 / 4

Samenvatting handboek steunend relationeel handelen jean pierre wilken 3e editie 2025 9789085603443 2 / 4

Samenvatting handboek steunend relationeel handelen jean pierre wilken 3e editie 2025 9789085603443

Hoofdstuk 1: Uitgangspunten

1.1 Kwaliteit van leven In het Handboek steunend relationeel handelen vormt kwaliteit van leven het morele en methodische vertrekpunt van professionele ondersteuning. Wilken benadrukt dat kwaliteit van leven een holistisch en relationeel begrip is: het gaat niet slechts om gezondheid of materieel welzijn, maar om het ervaren van betekenis, verbondenheid en autonomie. De mens wordt gezien als een relationeel wezen dat zijn identiteit mede vormt binnen sociale contexten.Kwaliteit van leven vraagt daarom om een brede benadering van zorg, waarin zowel fysieke, psychische, sociale als existentiële dimensies aandacht krijgen. Dit sluit aan bij internationale modellen, zoals het Quality of Life Framework van Schalock & Verdugo, waarin domeinen als participatie, persoonlijke ontwikkeling en interpersoonlijke relaties centraal staan. Voor professionals betekent dit dat zij niet alleen problemen moeten oplossen, maar vooral de omstandigheden moeten creëren waarin mensen zich kunnen ontplooien.

1.2 Goede zorg draagt bij aan welzijn Volgens Wilken ligt het hart van goede zorg in het bevorderen van welzijn. Welzijn verwijst naar de staat waarin iemand zich competent, veilig en verbonden voelt met zijn omgeving. In het steunend relationeel handelen betekent dit dat de professional niet optreedt als expert die de ander ‘herstelt’, maar als bondgenoot die samen met de cliënt zoekt naar een betekenisvol leven.Goede zorg is daarom zowel instrumenteel als existentiëel. Ze omvat praktische steun en tegelijkertijd morele betrokkenheid. Deze dubbele dimensie vraagt om nabijheid, aandacht en wederkerigheid. De professional moet sensitief zijn voor de levensverhalen, waarden en voorkeuren van de persoon, en zich bewust zijn van de invloed van context en macht in de zorgrelatie.Een belangrijk kenmerk van deze benadering is dat zorg altijd co-creatief is. Ze ontstaat in de ontmoeting tussen mensen en kan niet volledig worden vastgelegd in protocollen. Door dialoog en vertrouwen ontstaat ruimte voor herstel, groei en eigen regie.

1.4 Positieve psychologie De positieve psychologie vormt een belangrijke inspiratiebron voor steunend relationeel handelen.Waar traditionele hulpverlening vaak focust op stoornissen, tekorten en problemen, richt de positieve psychologie zich op kracht, veerkracht, hoop en zingeving. Wilken stelt dat deze benadering de aandacht verlegt van wat er mis is naar wat iemand kan en wil bijdragen.Dit perspectief benadrukt het belang van erkenning van kleine successen, het versterken van zelfvertrouwen en het ontwikkelen van persoonlijke competenties. Positieve emoties, sociale verbondenheid en betekenisvolle doelen blijken niet slechts bijproducten, maar bouwstenen van herstel. De professional die werkt vanuit deze visie helpt cliënten hun sterke kanten te ontdekken en in te zetten in hun dagelijks leven.Positieve psychologie verbindt zich zo met herstelgericht werken en empowerment – concepten die Wilken regelmatig integreert in zijn bredere visie op inclusieve zorg en maatschappelijke participatie. 3 / 4

Samenvatting handboek steunend relationeel handelen jean pierre wilken 3e editie 2025 9789085603443 1.7 Opvattingen over zorg In dit onderdeel analyseert Wilken verschillende zorgparadigma’s. De medische opvatting beschouwt zorg als behandeling en herstel van functies; de sociale opvatting richt zich op participatie en maatschappelijke integratie; en de relationele opvatting beschouwt zorg als menselijke ontmoeting. Deze laatste vormt het hart van steunend relationeel handelen.De relationele visie veronderstelt dat mensen pas tot bloei komen binnen betekenisvolle relaties.Zorg wordt dan niet primair bepaald door regels of organisatiestructuren, maar door de kwaliteit van de relatie tussen cliënt en professional. Die relatie is gekenmerkt door vertrouwen, wederkerigheid en respect voor de eigenheid van de ander.Wilken benadrukt dat het huidige zorgsysteem te vaak neigt naar bureaucratische of instrumentele benaderingen. Een relationele visie vraagt daarentegen om hermenselijking van zorg, waarbij de persoon centraal staat in plaats van het systeem.

1.8 Samenlevingsgerichte zorg Tot slot benadrukt Wilken dat goede zorg altijd ingebed is in een bredere maatschappelijke context.“Samenlevingsgerichte zorg” verwijst naar een visie waarin ondersteuning niet geïsoleerd plaatsvindt, maar in wisselwerking met familie, buurt, gemeenschap en samenleving. Zorg en welzijn zijn collectieve verantwoordelijkheden, niet alleen taken van professionals.Deze benadering sluit aan bij hedendaagse ontwikkelingen als community care en inclusieve gemeenschappen, waarin burgers, professionals en organisaties samenwerken om mensen met kwetsbaarheden te ondersteunen. De professional vervult hierbij de rol van verbinder en facilitator: iemand die netwerken versterkt, sociale steun mobiliseert en mensen helpt om actief deel te nemen aan de samenleving.Samenlevingsgerichte zorg impliceert een transitie van zorgen vóór naar zorgen mét: van afhankelijkheid naar betrokkenheid, van individuele hulpverlening naar collectieve solidariteit.Kernbegrippen van kwaliteit en welzijn Kwaliteit van leven omvat betekenis, autonomie en verbondenheid Welzijn ontstaat door veiligheid, competentie en participatie Positieve psychologie richt zich op kracht, hoop en groei Visies en contexten van zorg

Relationele zorg: ontmoeting, wederkerigheid en vertrouwen

Samenlevingsgerichte zorg: zorg in verbondenheid met gemeenschap

Co-creatie: cliënt en professional bouwen samen aan herstel en zingeving

• / 4