Samenvatting havo 5 - hoofdstuk 1: Wereldbeeld:

Samenvatting havo 5 - hoofdstuk 1: Wereldbeeld:

docent: Dhr. Wentink

Aardrijkskunde hoofdstuk 1 paragraaf 1 GLOBALISERING: ONE WORLD ?

Globalisering of mondialisering is het proces waarbij gebieden en samenlevingen zich verweven in elkaar.

Je hebt 4 verschillende dimensies van globalisering:

• Economisch (Bedrijven vestigen zich in goedkopere landen) • Sociaal (Via het internet kom je in contact met een buitenlander) • Politiek (Landen werken samen door organisaties) • Cultureel (De Westerse cultuur is ook te zien in niet-Westerse landen) Deze globalisering raakte de laatste jaren in een stroomversnelling door mno's (multi- nationaleondernemingen). Dat zijn bedrijven die zich over de wereld verspreiden en een

mondiaal netwerk vormen. De mno's kunnen zich makkelijk ontwikkelen door:

• Enorme verbetering transport- en communicatie technologie.De afstanden blijven even groot maar de tijd wordt korter (= tijd-ruimtecompressie).• Overheden halen belemmeringen uit de weg, zoals importheffingen, Globalisering zorgt dat meer landen samenwerken en verweven zijn in elkaar, toch krijg je ook meer tegenstellingen.Mno's laten zich leiden door vier factoren, als je daar buiten valt heb je pech.

Dit zijn de 4 factoren:

• Arbeidsmarkt (China lage lonen) • Ligging (Goede infrastructuur, of makkelijk te bereiken) • Opkomst van nieuwe afzetmarkten (Kan ik mijn product ook in de toekomst verkopen) • Politieke stabiliteit (Ondernemen in onrustige landen is riskant voor buitenlandse bedrijven) Als je als land aan deze 4 factoren voldoet ben je geschikt, toch is er ook concurrentie. Sommige landen proberen daarom mno's te trekken met EPZ's (exportproductiezones). Dat zijn gebieden die erg gunstig zijn voor mno's qua voorwaarden en belastingen. Transitielanden zijn landen die arbeiders leveren, zoals Oost-Europeanen.

Aardrijkskunde hoofdstuk 1 paragraaf 2 ECONOMISCHE GLOBALISERING: OORZAKEN

Na het instorten van het communisme in de voormalige Sovjet-Unie (1991) en het toetreden China tot de WTO (wereldhandelsorganisatie), is de vrijemarkteconomie hét leidende economische systeem geworden.De Wereldhandelsorganisatie (WTO) stimuleert de vrijhandel > verkleinen importheffingen, geen strenge grenscontroles meer: de grenzen vervagen. Sommige landen sluiten dan akkoord over de handelsverdragen, zoals de EU of NAFTA (VS, Can.en Mex.) Mno's zijn natuurlijk altijd uit op winst, ze gaan dan ook in de landen zitten met het meeste winstpercentage. (Vaak landen met een vrije-markt economie.) Maar daardoor zie je dat de productieketen van goederen (reis die een product aflegt van productie naar consument) wordt opgedeeld in veel verschillende landen. Daardoor stijgt ook de wereldhandel sneller dan de productie.De internationale arbeidsverdeling is nu ook veranderd. De productie van een item is verspreidt over de hele wereld. Een nadeel voor de ontwikkelingslanden die grondstoffen leveren is dat de prijs van het eindproduct harder stijgt dan de prijs van de grondstoffen. De ruilvoet (verhouding gemiddelde prijzen import- en exportartikelen) verslechterd dus. Omdat ze minder percentage van de productiekosten krijgen en alsnog evenveel voor dat eindproduct moeten betalen. 1 / 2

Aardrijkskunde hoofdstuk 1 paragraaf 3 ECONOMISCHE GLOBALISERING: GEVOLGEN

Er zijn 3 economische kerngebieden waarbinnen de

grote goederen en geldstromen verlopen:

• EU

• Noord-Amerika • Japan

Deze kerngebieden beheersen de wereldeconomie en noem je ook wel de triade. Maar dit mondiaal netwerk wordt bedreigd. Door de semi-periferie landen, vooral uit Azië. Dit proces noem je global shift: het verschuiven van het economisch zwaartepunt. Alles gaat steeds sneller en goedkoper, daardoor kan globalisering makkelijk erg groot worden.De werkplaats (fabrieken) is verschoven naar China, nu gebeurt hetzelfde ook een beetje met de 'witteboordenbanen' (administratiekantoren, callcenters, laboratoria). Geen goed voorteken voor de Westerse wereld dus.

Gevolgen globalisering:

 Na 1980 ontstaat een nieuwe internationale arbeidsverdeling (welke taak heeft een land): Periferielanden (bijv. Nigeria, Mali, Congo) > productie grondstof Semi-periferie landen (bijv. Pakistan, Vietnam, Indonesië) > industrieel productiecentrum Centrum landen (bijv. Nederland, Australië, VS) > diensten verlenen

Door global shift wordt de ligging van semi-periferie landen plots aantrekkelijk voor mno’s. Zij worden met name aangetrokken door de lage lonen. De arbeiders in de semi-periferie zijn ook beter af, het aantal straatarme neemt af.

 Mno’s proberen behalve de fabrieken op te zetten in semi-periferie landen ook de lokale markt te veroveren door winkels te openen (bijv. IKEA bouwt naast fabrieken in China ook winkels op diverse plekken in China)

 Van uitschuiven naar doorschuiven > Bedrijven in Azië verplaatsen de productie naar plekken waar de lonen nóg lager liggen > Na 2015 keren sommige fabrieken terug in het westen waar de productie door robots wordt overgenomen.

 Mno’s richten zich enkel op hun core business. Overige activiteiten rondom de productie wordt uitbesteed aan andere bedrijven.

 Globalisering is in de hele wereld merkbaar > Spanning in het Midden-Oosten leidt tot stijgende benzine prijzen in Utrecht maar tegelijkertijd ook in Chicago of Rio de Janeiro.Economische globalisering leidt vaak tot grotere sociale en regionale ongelijkheid De heer Ullman heeft een interactietheorie bedacht waarmee je kan kijken of er handel plaats

kan vinden tussen twee gebieden. De theorie van Ullman bestaat uit 3 delen:

• Complementariteit. (Kunnen de landen elkaar aanvullen met hun producten?)
• Transporteerbaarheid. (De transportkosten moeten laag zijn / geen politieke barrières)
• Alternatieven. (Zijn er geen tussenliggende mogelijkheden? Zoals landen waarmee je

meer geld kan verdienen door goedkopere transport of hogere prijs) Voorbeeld rechts > Japan heeft olie nodig, door een nieuw olieveld dat ontdekt is in China zullen de transportkosten voor Japan afnemen zodra ze voor het de alternatieve olie van China kiezen. Hierdoor stijgt mogelijk de winst.

• / 2