Samenvatting: Inleiding in het Nederlandse recht

!1!

Samenvatting: Inleiding in het Nederlandse recht

• Hoofdstuk 1 • Hoofdstuk 6 • Hoofdstuk 7 • Hoofdstuk 8 • Hoofdstuk 9 • Hoofdstuk 11 t/m paragraaf 5 • Hoofdstuk 12 t/m paragraaf 3 • Compendium personen- en familierecht (passage uit ander studieboek) • Inleiding huwelijks- en vermogensrecht (passage uit ander studieboek) • Alle sheets op bb (les 8 & 9 zelf samenvatten i.p.v. printen) • Oefenvragen site uitgeverij Zuidas (online bekijken daar staan ook de antwoorden) Koop en consumentenkoop wordt geschrapt uit het tentamen

Hoofdstuk 1: Recht in het algemeen

• Inleiding

Het recht bestaat grotendeels uit een verzameling van regels die betrekking hebben op het handelen van mensen als leden van de samenleving en op de organisatie van die samenleving. Het doel van het recht is het gedrag van mensen in hun onderlinge verkeer te ordenen en te uniformeren, waarbij vanuit een perspectief van een rechtvaardige samenleving ieders belangen zo veel mogelijk worden gerespecteerd en veiliggesteld. Het recht zorgt dat de regels worden gehandhaafd door geschilbeslechting.

• De rechtsbronnen

Onder de term 'recht' verstaan we het geheel van geldende rechtsregels. We gebruiken daarvoor de term positief recht. Het positieve recht betreft dus alle nu in Nederland geldende rechtsregels.Voorschriften uit de moraal of godsdienst worden fatsoensregels genoemd. Deze behoren niet tot het positieve recht. Evenmin behoren rechtsregels die nog niet zijn ingevoerd of rechtsregels die zijn afgeschaft tot het positieve recht. De regels van het objectieve recht ordenen - zoals gezegd de verhouding tussen personen door aan hen bevoegdheden en verplichtingen toe te kennen. Onder een subjectief recht verstaan we de bevoegdheid die iemand in een concreet geval aan een regel van objectief recht ontleent.Een recht is een aan het objectieve recht ontleende, individuele bevoegdheid.• Algemene regel • Individuele bevoegdheid

Rechtsbronnen zijn de bronnen waaruit het geldend recht als het ware voortvloeit. Onder wet wordt verstaan; elke algemeen geldende geschreven rechtsregel die afkomstig is van een tot wetgeving bevoegd overheidsorgaan.

• De wet
• Jurisprudentie (rechtersrecht)
• De gewoonte
• Verdragen en sommige besluiten van volkenrechtelijke organisaties

• Nationaal en internationaal recht

Binnen zijn grondgebied bepaalt ieder land de omvang en inhoud van zijn nationale rechtsstelsel. Het staat ieder land in beginsel vrij in zijn wetgeving te regelen wat het nodig acht, en te bepalen welke bevoegdheden aan het bestuur en de rechterlijke macht toekomen. Dit verschijnsel wordt soevereiniteit genoemd. Dat staten naar binnen soeverein zijn, blijkt uit het feit dat de overheid in 1 / 4

!2!elk land in beginsel de exclusieve bevoegdheid bezit tot wetgeving, bestuur en rechtspraak. Het uitoefenen van die bevoegdheid leidt tot recht van nationale oorsprong.

Naast het nationale recht geldt binnen staten ook recht van internationale oorsprong. We noemen dat kortheidshalve internationaal recht. Het deel van het internationaal recht dat rechtsregels bevat over het verkeer tussen staten onderling en het verkeer tussen staten en volkenrechtelijke organisaties, wordt het volkenrecht genoemd. Het volkenrecht bestaat voornamelijk uit verdragen, besluiten van volkenrechtelijke organisaties en regels van gewoonterecht. Een verdrag kan worden omschreven als een schriftelijke, bindende regeling tussen staten onderling of tussen staten en volkenrechtelijke organisaties.

Een ander type verdragen grijpt meer in de soevereiniteit van staten. Het gaat dan om verdragen die rechtsregels bevatten die in een staat zonder tussenkomst van de wetgever rechtstreeks in het nationale recht kunnen gelden. (EVRM).
 Bij een monistisch systeem (monisme) kunnen rechtsregels uit een verdrag deel uitmaken van het nationale recht zonder dat eerst omzetting in nationaal recht nodig is. (vrijwillige inperking van zijn soevereiniteit).

Een vierde type verdragsbepaling bestaat uit regelingen waarbij bevoegdheden tot wetgeving, bestuur en rechtspraak worden opgedragen aan een internationale organisatie. (art. 92 Grondwet). Het geheel van rechtsregels die afkomstig zijn van de Europese Unie wordt het Europees Unierecht van de Europese Unie genoemd. Als blijkt dat een regel van nationaal recht in strijd is met een regel of een besluit van internationale herkomst, dan geldt de regel van internationale herkomst.

• Materieel en formeel recht

Regels die betrekking hebben op de rechten en plichten van personen in hun onderling verkeer, worden regels van materieel recht genoemd. Zij zijn op de inhoud gericht. Regels over de wijze van procederen bij de rechter worden regels van formeel recht genoemd.

• De rechtsgebieden

5.1 Staatsrecht Het staatsrecht bevat de regels die betrekking hebben op de organisatie van de Staat en zijn organen en op de bevoegdheden van die organen. Het omvat tevens de verhouding van de burgers tot de Staat en de mogelijkheden die burgers hebben om invloed uit te oefenen op het functioneren van diverse staatsorganen.
Tegen de macht van de overheid bestaan grondrechten; vrijheidsrechten en sociale grondrechten. Het grootste deel van de Grondwet is gewijd aan de inrichting van de Staat en de bevoegdheden van de belangrijkste overheidsorganen. Op een aantal plaatsen in de Grondwet wordt aangegeven dat over een bepaald onderwerp nadere regels moeten worden gemaakt in een wet: organieke wet.

5.2 Het bestuursrecht In de loop van de tijd is een eigen rechtsgebied ontstaan met eigen regels over het optreden van de bestuursorganen tegenover de burger en een eigen procesrecht voor de beslechting van geschillen.
In het bestuursrecht staat de rechtsverhouding tussen overheid en burger centraal. Deze relatie komt voor een groot deel tot uiting in de zogenoemde beschikking. Uit Art. 1:3 van de Algemene wet bestuursrecht volgt dat een beschikking een besluit is van een bestuursorgaan dat rechtsgevolgen vaststelt voor één individu ( of rechtspersoon).

Het materiële bestuursrecht houdt zich in hoofdlijnen bezig met de bevoegdheid van bestuursorganen tot het maken van beschikkingen en met de vereisten die aan een rechtsgeldige beschikking worden gesteld.
 2 / 4

!3!

Beschikkingen zijn alleen rechtsgeldig als ze in overeenstemming zijn met (onder meer) de wet en met de zogenoemde algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Deze beginselen zijn in de loop van de jaren in de praktijk van het bestuursrecht ontstaan.
Tegen een beschikking kan de burger bezwaar maken bij het bestuursorgaan dat de beschikking uitvaardigde. Hoger beroep is mogelijk.

5.3 Het strafrecht Kenmerkend voor het strafrecht is dat het bepaalde gedragingen bedreigt met straf. Het materiële strafrecht geeft aan welke gedragingen strafbaar zijn, wie dader is en welke straffen voor het plegen van strafbare feiten kunnen worden opgelegd. > Wetboek van Strafrecht (Sr).
Het formele strafrecht of strafprocesrecht bevat voorschriften omtrent de gang van zaken bij de opsporing van strafbare feiten, het onderzoek ter terechtzitting en de tenuitvoerlegging van de straf. Strafvordering (Sv).

• Natuurlijke personen
• Rechtspersonen


De bevoegdheid om tot strafrechtelijke vervolging van een strafbaar feit over te gaan is voorbehouden aan het openbaar ministerie.• Gevangenisstraf, hechtenis, taakstraf en geldboete
Art. 16 Grondwet en art. 1 lid 1 Sr. Bepaald dat een feit alleen strafbaar is als het voordien strafbaar is gesteld in een wettelijke strafbepaling.

5.4 Het burgerlijk recht In het materiële privaatrecht kan men twee hoofdgroepen van relaties onderscheiden; regels betreffende de persoon en regels betreffende het vermogen van een persoon. De regels betreffende de persoon kennen twee te onderscheiden gebieden: het personen- en familierecht en het rechtspersonenrecht.Een rechtspersoon is een juridische samenwerkingsvorm die zelfstandig aan het rechtsverkeer kan deelnemen.
Het vermogensrecht is het geheel van regels over het vermogen van een persoon. Een vermogen is de optelsom van alle rechten en verplichtingen van een persoon die op geld waardeerbaar zijn en in beginsel ook overdraagbaar zijn.

5.5 het arbeidsrecht en het sociaal zekerheidsrecht Het arbeidsrecht wordt omschreven als het geheel van rechtsregels dat betrekking heeft op de arbeidsverhouding van personen die in loondienst werkzaam zijn. Het arbeidsrecht omvat zowel de private als de publieke sector, en daarmee zowel werknemers als ambtenaren.

• Publiekrecht en privaatrecht

Voor het onderscheid tussen publiek en privaatrecht moet worden gezocht in het verschil in de belangen die worden beschermd. Gaat het om regels die het algemeen belang direct of indirect tot onderwerp hebben, dan is sprake van publiekrecht.
Op dit criterium valt vooral af te dingen dat alle regels van privaatrecht ook het algemeen belang raken.

Een tweede verschil zou gevonden worden in het onderwerp van het rechtsgebied. Het privaatrecht betreft dan de rechtsverhoudingen tussen individuen onderling, terwijl het publiekrecht de rechtsverhouding tussen Staat en individu tot onderwerp heeft. Tegen deze opvatting is als bezwaar aangevoerd dat de Staat in het rechtsverkeer regelmatig op gelijke voet met een particulier optreedt.Alleen als de overheid handelt 'als overheid' is zij op het terrein van het publiekrecht. Door deze onduidelijke afbakening spreekt men ook wel van 'osmose'. Het publiekrecht wordt verticaal gezien, privaatrecht horizontaal.

• / 4

!4!

• Andere indelingen van het recht

Hoewel rechterlijke uitspraken vrijwel altijd op schrift worden vastgesteld, behoort de rechtspraak toch tot het ongeschreven recht. Dat komt omdat rechters zich bij hun uitspraak doorgaans richten naar eerdere uitspraken in soortgelijke gevallen. Dit verschijnsel heet precedentwerking.

Hoofdstuk 6: Burgerlijk recht - kernbegrippen

• Het burgerlijk wetboek

Boek 1: Personen- en familierecht


Boek 2: Rechtspersonen


Boek 3: Vermogensrecht in het algemeen


Boek 4: Erfrecht


Boek 5: Zakelijke rechten


Boek 6: Algemeen gedeelte van het verbintenissenrecht

Boek 7: Bijzondere overeenkomsten


Boek 8: Verkeersmiddelen en vervoer


Boek 10: Internationaal privaatrecht

Een gepland boek 9 BW over de rechten op voortbrengselen van de menselijke geest wordt bij nader inzien niet ingevoerd.

Drie rechtsgebieden: het personen- en familierecht (boek 1) het rechtspersonenrecht (boek 2) en het vermogensrecht (overige boeken). Onder een vermogen wordt verstaan het geheel van op geld waardeerbare rechten en plichten dat op een bepaald moment aan iemand toekomt. 
 Het vermogensrecht omschrijft de subjectieve rechten en plichten die onderdeel van een vermogen kunnen zijn. Onder een subjectief recht verstaan we de bevoegdheden die iemand in een concreet geval aan een regel van objectief recht ontleent.

Het vermogensrecht valt uiteen in het goederenrecht en het verbintenissenrecht.
Het goederenrecht heeft betrekking op de verhouding tussen persoon en goed, en het verbintenissenrecht op de verhouding tussen twee of meer personen in de hoedanigheid van schuldeiser en schuldenaar.

• Het rechtssubject

Als gezegd benoemt het objectieve recht de verhoudingen tussen personen in termen van bevoegdheden (rechten) en verplichtingen (plichten). De drager van die rechten en plichten wordt

rechtssubject genoemd: natuurlijke personen en rechtspersonen.

Natuurlijke personen Bij de dood eindigt de rechtssubjectiviteit en gaan de rechten en plichten óf over op de erfgenamen óf teniet. Rechtssubjectiviteit komt toe aan iedere natuurlijke persoon, zo is af te leiden aan art. 1:1 BW.

Rechtspersonen Naast natuurlijke personen worden ook bepaalde , nauwkeurig omschreven groepen en organisaties van mensen door het objectieve recht aangewezen als rechtssubject: de rechtspersonen.
De belangrijkste privaatrechtelijke rechtspersonen zijn de vereniging, de stichting, de besloten vennootschap (de BV) en de naamloze vennootschap (NV). Voorbeelden van publiekrechtelijke rechtspersonen zijn de Staat, provincies, de gemeenten en de waterschappen (art. 2:1 BW). Volgens art.2:5 BW staat een rechtspersoon wat het vermogensrecht betreft gelijk aan een natuurlijk persoon. Als een natuurlijk persoon optreedt namens een rechtspersoon is sprake van vertegenwoordiging. Elke rechtspersoon heeft een eigen vermogen.

• / 4