Samenvatting Internationaal Privaatrecht

Samenvatting Internationaal Privaatrecht Hoorcollege 1A – 14 november 2023 Geschiedenis Statutenleer

Eerste ontwikkeling door Italiaanse Statutisten: Aldricus, Accursius, Bartolus

-Vragen:

1.Kunnen eigen wetten worden toegepast op vreemdelingen?

2.Gelden eigen wetten ook buiten het grondgebied van de staat?

-Uitgangspunt: interne rechtsregel

-Indeling rechtsregels in klassen naar aard en strekking: contracten, delicten, goederen e.a.Reikwijdte van de regel dus bepalen aan de hand van de inhoud van de regel a.Statuta Personalia = gekoppeld aan de persoon Hierbij moet je kijken naar (1) strekking (verbiedend/veroorlovend) en (2) nadelig/voordelig in aanmerking nemen Indien verbiedend/nadelig, dan volgt de wet de persoon niet buiten het gebied van de wetgever.BV: een wet die verbiedt dat dochters erven wanneer er zoons zijn. Die wet is nadelig voor dochters. Deze wet volgt de dochter daarom niet buiten het gebied van de wetgever.-De Statutenleer heeft uitsluitend betrekking op de reikwijdte van het eigen recht.

Maar: daar waar het eigen recht geen toepassing verlangt, paste men dezelfde

conflictregels toe op vreemde statuten. – Statutisten lopen hierop vast!!!-Amper aandacht voor de grondslag (waarom) Verdere ontwikkeling Statutenleer door Franse Statutisten: Dumoulin, d’Argentré

-Hoofdonderscheiding in drie klassen:

a.Statuta Personalia = gekoppeld aan de persoon b.Statuta Realia = gekoppeld aan het grondgebied c.Statuta Mixta = gekoppeld aan de plaats van handelen

Ontwikkeling door Nederlandse Statutisten: P. Voet, J. Voet en Huber

-Huber: grondslag toepassing vreemd recht is Comitas = bindend volkenrecht

-Wetgeving heeft territoriale werking, maar staten dulden dat vreemd recht op hun territoir geldt Comitas zorgt dus voor een uitzondering op de territoriale werking van wetgeving -De internationale rechtsplicht van een staat om vreemd recht op zijn territoir te accepteren, vindt haar grens daar waar de belangen van deze staat/onderdanen door toepassing van dit vreemde recht worden geschaad.-Probleem statutistische methode: moet iedere keer vanuit eigen recht kijken welk recht van toepassing is. Dat maakt deze methode lastig toepasbaar.Ontwikkeling negentiende eeuw -Codificatie in Algemene Bepalingen -Midden 19 e

eeuw: totale omwenteling n.a.v. Von Savigny

Von Savigny

-Uitgangspunt: abstracte internationale rechtsverhouding

-Bij de abstracte rechtsverhouding het rechtsstelsel zoeken waarin die rechtsverhouding zijn 1 / 4

zetel heeft, waar hij ‘thuishoort’ en waarmee hij het nauwst is verbonden.-Bij het bepalen van het toepasselijke recht GEEN acht slaan op de concrete omstandigheden van het geval -Verwerping van Comitas uit Hollandse Statutenleer en de gedachte dat grondslag conflictenrecht gelegen is in de afbakening van soevereine rechten van staten.Grondslag = volkenrechtelijke gemeenschap van met elkaar interacterende landen -Het conflictenrecht wordt van een afbakeningsrecht (Statutisten) een verwijzingsrecht met aanknopingsfactoren Statutisten – conflictenrecht is kwestie van afbakenen reikwijdte van wetten Von Savigny – conflictenrecht is kwestie van verwijzen naar land waar de rechtsverhouding het beste past -Hoogste doel = beslissingsharmonie Dit bereik je door [zoveel mogelijk] waarden, normen, rechtsinstituten en rechtsbeginselen te delen BV: NL en Duitsland hebben ongeveer hetzelfde idee wat een huwelijk is. In dat geval werkt de theorie. Als dit niet het geval is, werkt de theorie niet.Probleem in de praktijk: ieder land heeft haast eigen regels van IPR. Dit levert hinkende rechtsverhoudingen op! Ook andere invulling van algemene leerstukken (kwalificatie, voorvraag, renvoi, naherberechtigung en retorsie, etc.) -Boek 10 BW is geschoeid op de leer van Von Savigny

Maar: zijn veel uitzonderingen op.

-Kenmerken conflictenrecht Von Savigny 1.Indirect 2.Neutraal 3.Abstract T.o.v. concrete omstandigheden van het geval Regelblindheid -Structuur verwijzingsregels Eigenlijk eerst nog een voorvraag 1.Verwijzingscategorie (onderwerp) Ovk, OD, e.a.

2.Een regel met de aanknopingsfactor (norm) Woonplaats eiser/verweerder, plaats gebeurtenis, nationaliteit, e.a.

3.Toepasselijke recht (gevolg) -Homeward trend – NLse rechters zullen geneigd zijn om te proberen om de conflictenregel buiten toepassing te laten

Wetgever heeft daarop ingegrepen met 10:2 BW

-Wat als de inhoud van het toepasselijke recht ons niet bevalt?Kunt niet zomaar het als toepasselijk aangewezen recht buiten beschouwing laten,

tenzij onverenigbaar met de openbare orde (art. 10:6 BW)

Voorvraag:

-Afhankelijke of zelfstandige aanknoping?

Zelfstandige aanknoping = heersende leer in NL – art. 10:4 BW

Uitzonderingen – 10:19 BW

Onderwerp:

-Tot welke verwijzingscategorie wordt een bepaalde rechtsverhouding gerekend?-Drie theorieën van kwalificatie 1.Lex Causae Om te kwalificeren moet je rekening houden met het IPR van het aangewezen recht.NLs IPR moet dan rekening houden met Frans IPR, want beslissingsharmonie.Probleem: Stel nou dat Franse recht naar de schadebrengende persoon wijst, dan kun je 2 / 4

weer in NL uitkomen. Er kan met deze theorie derhalve een cirkelredenering ontstaan, waardoor je uiteindelijk nergens uitkomt.

2.Rechtsvergelijking Rechter moet recht in NL en Frankrijk met elkaar vergelijken Probleem: stel nou dat NLs recht iets kwalificeert als ovk, terwijl Frans recht het kwalificeert als OD. Theorie werkt vanwege die onduidelijkheid niet.

3.Lex Fori – uitgangspunt in NL In NL hebben we een eigen begrippenstelsel ontworpen voor het conflictenrecht, dat erg dicht tegen ons eigen privaatrecht aanligt Houden geen rekening met buitenlands IPR bij de kwalificatie!Verordening en verdragen hanteren verordenings- verdragsautonome begrippen Consumentenovereenkomst (Rome I), OD (Rome II).

Norm: ‘woonplaats’ in het conflictenrecht = gewone verblijfplaats

-Kijken naar alle aspecten in het leven van die persoon: duur verblijf, reden verblijf, bedoelingen verblijf, vermogen in die staat, woonruimte in die staat, vriendenkring, inschrijving huisarts, e.a. – Rb. N-H Nalatenschap X (2018) Vaststellen waar iemand het permanente centrum van zijn belangen heeft gevestigd, met de bedoeling daaraan een vast karakter te verlenen – Rb. N-H Nalatenschap X -Invulling verschilt per conflictregel!

Norm: nationaliteit

-Problematisch: verwaterde nationaliteit; dubbele nationaliteit; geen nationaliteit; vluchteling; meervoudig rechtsstelsel Verwaterde nationaliteit

Realiteitstoets art. 10:8 BW

Dubbele nationaliteit Per categorie aangegeven – BV: art. 10:11 en 10:19 BW

Geen nationaliteit – 10:16 BW

Vluchtelingen – 10:17 BW

Meervoudige rechtsstelsels – 10:15 BW

Renvoi (= terugverwijzing) / afstemming

-Heersende leer in NL = geen renvoi – 10:5 BW

Naherberechtigung en retorsie -Art. 10:47 en 10:147 BW – soms verrekening/vergoeding mogelijk in geval van voordeel/nadeel krachtens buitenlands IPR -Buitenlands IPR heeft dus rechtsgevolg (erkenning), maar mogelijk correctie van resultaat

Openbare orde-exceptie – art. 10:6 BW

-Tegenwoordig in alle verdragen en verordeningen opgenomen -Terughoudende toepassing -Von Savigny kende deze exceptie ook 1.Buitengrenscriterium (inhoud) – absolute werking Gaat om schending grondrechten, buitenlands recht blijft dan altijd buiten toepassing Hof Den Haag 11 mei 2011 – Iraanse M en V. Echtscheidingsprocedure in NL waarbij Iraans recht wordt toegepast. O.g.v. Iraans recht heeft V geen recht op alimentatie indien V ongehoorzaam is geweest aan M. Die regel geldt enkel voor de V en niet voor de M.Vanwege de ongelijkheid tussen man en vrouw is regel i.s.m. grondrechten, dus buitengrenscriterium. Openbare orde-exceptie van toepassing 2.Binnengrenscriterium (gevolgen) – relatieve werking 3 / 4

Gaat niet om schending grondrechten, maar het bevalt ons ook niet helemaal Buitenlands recht blijft dan buiten beschouwing als NLs recht bij de rechtsverhouding betrokken is Rb. Utrecht 21 januari 2009 – Polygaam huwelijk tussen Marokkaanse M en NLse/Marokkaanse V2 gesloten in Marokko. V2 verzoekt in NL om echtscheiding.

Probleem: M heeft ook huwelijk met Marokkaanse V1. Geen strijd met

grondrechten, maar verzet openbare orde zich niet tegen erkenning tweede huwelijk?In beginsel kunnen polygame huwelijken worden erkend, maar als er werkelijk strijd is met fundamentele beginselen van NLs huwelijksrecht en voldoende betrokkenheid met NLse rechtssfeer, dan kan erkenning worden onthouden.Voldoende betrokkenheid NLse rechtssfeer? V2 woont in NL en heeft NLse nationaliteit, M is na huwelijk ook naar NL verhuisd. V1 woont ook in NL. NL voldoende betrokken.Naar NLs recht kun je niet met twee vrouwen tegelijk zijn getrouwd, dus rechter erkent tweede huwelijk niet.Rb. Den Haag 23 november 2009 – NLse M die in Kenia woont. Is in Kenia getrouwd met V1 en V2. Tijdens huwelijk nooit in NL gewoond. Dochter van M en V2 wil dat NLse rechter het huwelijk erkent, want dan verwerft D van rechtswege de NLse nationaliteit Geen strijd met grondrechten, maar verzet openbare orde zich niet tegen erkenning tweede huwelijk?Voldoende betrokkenheid NLse rechtssfeer? Huwelijk in Kenia gesloten, V1 en V2 Keniaanse nationaliteit. V1, V2 en M hebben tijdens huwelijk nooit in NL gewoond. Enige connectie is nationaliteit M. Dit is onvoldoende om voldoende betrokkenheid NLse rechtssfeer aan te nemen.Openbare orde-exceptie n.v.t., dus tweede huwelijk moet worden erkend in NL.-Als de openbare orde-exceptie wordt toegepast, welk recht moet je dan toepassen?Marokkaanse echtscheiding – als de OO-exceptie van toepassing is, wordt Nederlands recht op het geding toegepast

[logisch: o.g.v. Talaq zal een V naar Marokkaans recht bijvoorbeeld geen

echtscheiding kunnen bewerkstelligen] -Openbare orde i.h.k.v. erkenning buitenlands vonnis Hof Den Bosch 31 augustus 2021 – doelstellingen als bestraffing van de aansprakelijke persoon horen thuis in het strafrecht. De toekenning van punitive damages is daarmee in strijd met de Nederlandse openbare orde.-Openbare orde in EU-verordeningen Rb. Den Haag 17 november 2022 (MH17) – o.g.v. art. 4 lid 1 Rome II is bij OD van toepassing het recht van het land waar de schade zich voordoet (lex loci damni), dus Oekraïne.Naar Oekraïens recht hebben nabestaanden recht op vergoeding van immateriële schade. Huwelijkspartners van hetzelfde geslacht zijn hiervan uitgesloten.Die uitsluiting naar Oekraïens recht zal o.g.v. art. 26 Rome II niet worden toegepast wegens strijd met de Nederlandse openbare orde. Immers strijd met art. 1 EVRM (verbod op discriminatie) Grondslag verwijzingsregels -Inhoud recht is niet van belang bij toepassing verwijzingsregel – ‘regelblindheid’ 1.Beginsel van de nauwste betrokkenheid

Maar: soms is regelblinde verwijzing onwenselijk

2.Daarom ook beschermingsbeginsel geïntroduceerd.

• / 4