Samenvatting sociale zekerheidsrecht

Samenvatting sociale zekerheidsrecht Hoofdstuk 1. Inleiding in het socialezekerheidsrecht 1.1Inleiding Sociale zekerheid biedt door de overheid inkomenszekerheid als mensen bijvoorbeeld door ziekte, werkloosheid of ouderdom niet meer kunnen werken. Deze bestaanszekerheid, of ook wel waarborgfunctie, is één kant van de sociale zekerheid. De andere kant is de activeringsfunctie.Verwacht wordt dat eenieder meedoet binnen de sociale zekerheid. In de meeste gevallen een plicht voor de uitkeringsgerechtigde om zich in te spannen om bijvoorbeeld werk te zoeken bij werkloosheid of bij ziekte te re-integreren.Sociale zekerheid is het publieke stelsel dat het geheel van voorzieningen omvat die tot doel hebben het waarborgen van de financiële zekerheid van burgers en hen te activeren. Sociale zekerheidsrecht is het stelsel van rechten en plichten die gelden binnen de sociale zekerheid.

1.2Het stelsel van sociale zekerheid Het stelsel van de sociale zekerheid kenmerkt zich door de grote hoeveelheid wetten waardoor het systeem soms ondoorgrondelijk en moeilijk is. Om enige structuur aan te brengen wordt binnen het stelsel meestal het volgende onderscheid gemaakt, namelijk: sociale verzekeringen en sociale voorzieningen. Een verschil tussen de verzekeringen en de voorzieningen wordt veelal gezocht in de financiering. Voor de verzekeringen, behalve voor de kinderbijslag, wordt premie afgedragen en voor de voorzieningen niet. Deze worden betaald uit de belastingopbrengsten. Maar ook een deel van de (volks-)verzekeringen wordt mede uit de algemene middelen gefinancierd.Een bijzondere groep vormen de gemoedsbezwaarden (bv. art. 2 lid 2 sub b Zorgverzekeringswet jo.art. 64 Wet financiering sociale verzekeringen). De gemoedsbezwaarden zijn ontheven van betaling van premies in verband met hun levensovertuiging. Via een omweg middels een speciale belastingheffing wordt meer belasting betaald en behouden ze recht op een verzekering.De hoogte van de premies wordt jaarlijks vastgesteld en is afhankelijk van het inkomen en de leeftijd.Voorts is binnen de sociale verzekeringen een tweedeling: de werknemersverzekeringen en de volksverzekeringen. Bij de werknemersverzekeringen is de verzekerde een werknemer of daarmee gelijkgesteld. De werknemer is de natuurlijke persoon die de pensioengerechtigde leeftijd nog niet heeft bereikt (behalve in de ZW) en in een privaat- of publiekrechtelijke dienstbetrekking staat. Een dienstbetrekking is doorgaans aanwezig als in een arbeidsovereenkomst overeengekomen is dat de werknemer zich tot de werkgever verplicht om arbeid te verrichten, de werkgever loon betaalt en de werknemer tot de werkgever in een gezagsverhouding staat (art. 7:610 BW). Bij de volksverzekeringen gaat het meestal om de ingezetene, iemand die in Nederland woont. Ook vallen personen die bijvoorbeeld in België wonen, maar in Nederland werkzaam zijn onder de volksverzekeringen.

1.3Rechtsbescherming De meeste procedures binnen het socialezekerheidsrecht zijn bestuursrechtelijke procedures. Dat wil zeggen dat de regels van de Awb worden gevolgd. Een belangrijke uitzondering bestaat voor de Zvw- geschillen. Deze worden door de burgerlijke rechter afgedaan in verband met de privaatrechtelijke structuur van de Zvw. Voor het socialezekerheidsrecht is binnen het bestuursrecht een aantal

elementen van belang:

Geen verplichte procesvertegenwoordiging Het begrip ‘besluit’, ‘bestuursorgaan’ en ‘belanghebbende’ Het maken van bezwaar en bestuursrechter 1 / 2

Besluiten moeten rechtsgevolgen in het leven roepen en worden door een bestuursorgaan met openbaar gezag genomen (art. 1:3 jo. art. 1:1 Awb). Een rechtsgevolg is dat de rechten en de plichten door het besluit wijzigen. Er is sprake van openbaar gezag als het bestuursorgaan eenzijdig de rechten en/of plichten van burgers kan wijzigen en deze bevoegdheid ontleend is aan de wet. De beschikking, een geïndividualiseerd besluit, is in beginsel gericht aan de aanvrager (art. 1:3 lid 2 Awb). De aanvrager is de belanghebbende bij het besluit. Soms kunnen ook derden belanghebbenden zijn. De rechter heeft onlangs vastgesteld dat ook derden binnen het sociaal domein met een zogenoemd ‘afgeleid belang’ belanghebbenden kunnen zijn.Met een voor iemand negatief genomen besluit kan in beginsel niet direct naar de bestuursrechter worden gestapt. Eerst moet er, als hoofdregel binnen zes weken, bezwaar worden gemaakt. Een bezwaarschriftprocedure heeft een heroverwegingsfunctie. Heroverweging houdt in dat de toetsing van het besluit een beoordeling van de rechtmatigheid en de doelmatigheid is. Het genomen besluit wordt heroverwogen door hetzelfde bestuursorgaan dat het bestreden besluit heeft genomen. De heroverweging kan als hoofdregel niet worden gebruikt om verslechtering van de rechtspositie van de bezwaarmaker te bewerkstelligen, het verbod op reformatio in peius. De toetsing is ex nunc, oftewel het bestuursorgaan houdt rekening met eventuele gewijzigde omstandigheden tot het moment van het nemen van de beslissing op bezwaar. Voordat een bestuursorgaan beslist, stelt het

de belanghebbende(n) in de gelegenheid om te worden gehoord (art. 7:2 Awb).

Pas nadat bezwaar is gemaakt, kan je naar de bestuursrechter. Het instellen van beroep bij de rechtbank heeft niet tot gevolg dat het de werking van de beslissing op bezwaar schorst, uitzonderingen daargelaten (art. 6:16 Awb). In het bestuursrecht bestaat sinds enige tijd de zogenoemde nieuwe zaaksbehandeling. Dit houdt in dat de bestuursrechter een actieve rol speelt en na opening van het onderzoek direct vragen aan partijen stelt om op deze wijze direct tot de kern van het geschil te komen. Hoofdregel is dat een geschil door één rechter wordt afgedaan (art. 8:10 lid

• Awb). De bestuursrechter toetst in het sociale zekerheidsrecht in de hoofdregel ex tunc (situatie

ten tijde van het bestreden besluit) en alleen aan rechtmatigheid. Een belangrijke uitzondering is de vaststelling van de hoogte van de boete in het kader van de draagkracht. In deze zaken toetst de bestuursrechter ex nunc.Is er een spoedeisend belang, dan kan terwijl bezwaar is gemaakt of beroep is aangetekend bij de voorzieningenrechter een voorlopige voorziening worden gevraagd (art. 8:81 Awb). Op de uitspraak van de bestuursrechter staat hoger beroep open bij de hogerberoepsrechter. In het socialezekerheidsrecht is dat, afhankelijk van het soort geschil, veelal de Centrale Raad van Beroep (CRvB) en soms de Afdeling bestuursrechtspraak van de Raad van State of het Gerechtshof. Ook is soms cassatie mogelijk; de gang naar de HR.In de procedure in bezwaar en in eerste aanleg bij de rechtbank is verweerder altijd een bestuursorgaan. Dit in tegenstelling tot het hoger beroep waarbij ook het bestuursorgaan de eisende partij kan zijn. Tot slot is van belang dat de eisende partij ontvankelijk is door procesbelang te hebben, op tijd zijn bezwaar- of beroepschrift in te dienen, in de regel binnen zes weken (art. 6:7

Awb), en griffierechten te betalen (art. 8:41 Awb).

Hoofdstuk 2. Kinderen 2.3 Voorwaarden Het recht op kinderbijslag komt aan de verzorger(s) toe, niet aan het kind zelf. Voorwaarden voor het

recht op kinderbijslag zijn:

Behoren tot de kring van verzekerden (art. 6 AKW)

Een kind dat jonger is dan achttien jaar en dat:

-Tot het huishouden van de verzekerde behoort, of

• / 2