Samenvatting Sociologie

1

Samenvatting Sociologie

Hoofdstuk 1: Het terrein van de sociologie

1.1 Wat is sociologie?Sociologie hebben we gedefinieerd als de wetenschap van de manieren waarop mensen met elkaar samenleven of ‘’de wetenschap van de maatschappij/ menselijke groep’’.

-Maatschappij: de grootste sociale eenheid waartoe mensen behoren.

-Groep: een verzameling van onderling verbonden mensen die een besef van een

gemeenschappelijk identiteit, een ‘’wij-gevoel’’ kennen.

Ook al vallen de mensen die geen besef van een gemeenschappelijke identiteit hebben (en die dus in die zin geen groep vormen) ook onder het terrein van de sociologische studie. Om dit bezwaar te ondervangen kan de sociologie beter gedefinieerd worden als de studie van sociale netwerken.

-Sociaal netwerk: een ongescheiden geheel van relaties tussen actoren (individuen of groepen). Onder zo’n netwerk kunnen actoren centrale posities innemen of een meer marginale (onbelangrijke ) positie. Zo ontstaan er verschillende sociale posities.

De sociologie houdt zich bezig met samenhangende aspecten in de samenleving. Een telkens terugkerende sociologische vraag is: hoe hangt de belevingswereld van het individu samen met kleinere en grotere sociale verbanden waar ze deel van uitmaken?Doordat de sociologie zich heel breed oriënteert verschilt het van andere, meer gespecialiseerde maatschappijwetenschapen. Ze zien economische, politieke en juridische verschijnselen als onderdelen van de samenlevingsverbanden. Ook al zijn er ook specialisaties tussen de ‘algemene sociologie’(Zoals arbeidssociologie, onderwijssociologie ect.)

De sociologie richt zich niet alleen op tal van aspecten van dezelfde samenleving, maar ook op vele verschillende samenlevingen. Hierin onderscheiden sociologen zich tot: historici en cultureel antropologen (die vooral de niet-westerse en niet geïndustrialiseerde samenleving bestuderen).Deze staan niet los van elkaar. Het vergelijken van de samenleving is juist van belang: Zo kun je…

• uitspraken doen op een algemener niveau (generaliseren).
• specificeren, hoe de samenlevingen zich van elkaar onderscheiden.
• zicht krijgen op maatschappelijke ontwikkelingen. Hoe de huidige samenlevings- vormen

uit vroegere zijn voorgekomen.

De sociologie is ook verwant aan de psychologie: waarom doen mensen zoals zij doen?Maar anders dan psychologen proberen ze menselijke gedragingen steeds te interpreteren en te verklaren vanuit de samenleving.

Sociologische verklaringen wordt er een theorievorming gedaan, en er wordt empirisch gefundeerd d.w.z. dat het gebaseerd is op waarnemingen (er is onderzoek gedaan, de resultaten zijn geanalyseerd en er is een conclusie getrokken). 1 / 3

2

1.2 Over de aard van de sociale werkelijkheid De maatschappij is gevormd door meerdere individuen geen van hen ooit ontworpen heeft.Emile Durkheim zegt dat de sociale werkelijkheid, een eigensoortige werkelijkheid is die niet kan worden herleid tot de eigenschappen (behoeften, neigingen, karaktertrekken) van individuen. Nobert Elias zegt dat sociale processen relatief autonoom (zelfstandig in het bepalen wat je wilt) zijn omdat ze niet losstaan van individuen die met bepaalde bedoeling handelen: ze zijn relatief autonoom omdat ze niet volledig tot individuele bedoelingen kunnen worden herleid.Het woord Sociaal heeft in de sociologie een zeer ruime betekenis. Het staat voor alles wat zich tussen mensen afspeelt en alles wat mensen met elkaar verbind. ‘Sociaal betekent ook niet alleen hulpvaardig, ondersteunend, vriendschappelijk en coöperatief maar het verwijst ook naar conflicten, vijandschap en dwang.’. Mensen, of zij dit nu willen of niet, zijn altijd met elkaar maatschappij. Anders gezegd: mensen zijn door-en-door sociaal. Ze zijn steeds met elkaar verbonden (interactie), door elkaar gevormd (cultuur) en afhankelijk van elkaar (Interdependentie).

1.3 Interactie Mensen zijn gericht op elkaar. Ze letten op elkaar, oriënteren zich op elkaar en stemmen hun gedrag op elkaar af. Het sociologische begrip hiervoor is interactie: het reageren van mensen op elkaar zodat het handelen van de één de directe aanleiding is voor het handelen van de ander.Interactie kan verbaal, non-verbaal zijn beide tegelijk zijn. Het kan tussen twee mensen of tussen vele duizenden plaatsvinden. Ook kan het sterk eenzijdig zijn of een min of meer gelijke inbreng van de deelnemers behelzen. Het kan face-to-face (direct) door d.m.v.materiële hulpmiddelen (indirect). Kortom er zijn veel variaties tussen interactie.Interactie is soms gericht op specifieke doelen die buiten de interactie zelf liggen. Denk bijvoorbeeld aan de relatie tussen een klant en een verkoper in een winkel. Maar vaak zoeken en vinden de mensen in de interactie zelf emotionele bevrediging. Omgang met anderen vult namelijk een groot deel van het leven van de meeste mensen. Sociaal handelen: handelen dat georiënteerd is op het gedrag van andere mensen. Volgens deze definitie is vrijwel al het menselijk handelen sociaal te noemen, bij je kledingkeuze/ tafelmanieren hou je bijvoorbeeld al rekening met anderen. De gewoonten en normen verschillen per samenleving, maar overal houden mensen ook in dit soort gedragingen rekening met anderen.Het gedrag van een individu is vaak alleen te begrijpen in relatie tot het gedrag van andere individuen. De onderlinge verwevenheid houdt in dat het interactieproces als geheel door geen van de individuen volledig beheerst kan worden en voor elk van hen tot op zekere hoogte een onvoorspelbaar karakter heeft. Anders gezegd: de een weet niet precies hoe de ander zal reageren en kan daarom ook zijn eigen gedrag, dat weer afhangt van die reactie, niet exact voorspellen.

• / 3

3

Ook al bevatten interacties ook voorspelbare elementen. Wanneer mensen geregeld contact met elkaar hebben, gaan hun interacties herkenbare patronen vertonen waarin bepaalde elementen steeds terugkeren; ze vormen met elkaar gewoonten en leren wat ze van elkaar kunnen verwachten. Interacties worden ook meer voorspelbaar wanneer er regels bij te pas komen.

1.4 Cultuur

1.4.1 Cultuur en socialisatie (de overdracht van de cultuur)

Mensen die veel met elkaar omgaan, ontwikkelen een gemeenschappelijk repertoire van gedragingen, kennis, symbolen, gewoonten, opvattingen, vaardigheden normen, kortom cultuur. Aan de hand van de cultuur worden bepaalde groepen gekenmerkt. Delen van deze cultuur wordt overgedragen aan de nieuwkomers. Cultuuroverdracht (het leren, bedoeld en

onbedoeld door mensen aan en van andere mensen) noemen we binnen de sociologie:

socialisatie. Zo leert een kind vaardigheden die in hun samenleving gangbaar zijn en worden ze in staat gesteld zich als ‘normale’ volwassenen te functioneren.

Veel onbedoelde socialisatie vind plaats door:

-imitatie: het nadoen van gedrag van mensen in je omgeving.

-identificatie: het kind wil zijn zoals degene die het imiteert.

-dwang: het kind leert sociaal aanvaarde normen doordat gedrag dat met die normen in overeenstemming is beloond wordt terwijl gedrag dat met de normen in strijd is negatief wordt bejegend.Internalisering: wanneer het kind de regels uit zichzelf navolgt. De regels zijn dan verinnerlijkt/ onderdeel geworden van de persoonlijkheid. De socialisatie wordt dan door de opvoeders vaak als geslaagd geacht. Maar ook al blijken de regels geïnternaliseerd te zijn blijft het van belang dat dat de externe controle (controle door anderen) niet ontbreekt anders wordt de innerlijke controle (zelfdwang in het navolgen van de regels) ondermijnd.Binnen samenlevingen verschilt de socialisatie weer per groepering. Ook worden in vrijwel alle groeperingen de mannelijke en vrouwelijke gedragingen onderscheiden en jongens en meisjes verschillend opgevoed.Subcultuur: een voor een bepaalde groepering kenmerkende cultuur die een variant vormt op, en tot op zekere hoogte afwijkt van de dominante cultuur in de samenleving.En binnen de groeperingen verschilt iedere specifieke socialisatie weer per individu; ieder individueel lid van de samenleving ontwikkelt zijn eigen persoonlijkheid afhankelijk van zijn of haar sociale ervaringen. (Het kind krijgt dus naarmate de jaren door interactie met anderen een besef van een eigen ‘ik’. Dit zelfbeeld wordt gevormd door jezelf te bekijken door de ogen van anderen.)

• / 3