Samenvatting van: Geschiedenis van Marokko

Samenvatting van: Geschiedenis van Marokko

Hoofdstuk 1 voor de komst van de Islam De oudste gevonden menselijke resten in Marokko zijn van meer dan 200.000 jaar oud. De eerste tekenen van een meer georganiseerde samenleving dateren van ongeveer 20.000 jaar voor Christus.Rond 6000 voor Christus vindt een nieuwe toestroom van mensen plaats vanuit het oosten.Potscherven en ook resten van skeletten wijzen op overeenkomsten met de bevolking van de oostelijke delen van Noord-Afrika en het Midden-Oosten. In Marokko dateren de eerste sporen die wijzen op landbouw en veeteelt van ongeveer 4000 voor Christus. Molenstenen en botten van huisdieren zijn de sporen van deze nieuwe bestaansvorm.Aanvankelijk werden ook grote delen van de huidige Sahara op deze manier bewoond, maar vanaf 2500 voor Christus werd het daar steeds droger.1 De nomaden trokken zich terug naar noordelijker gebieden. Noord-Afrika werd zo gescheiden van de rest van het Afrikaanse continent.In het laatste millennium voor Christus raakte Noord-Afrika steeds meer op de Middellandse Zee georiënteerd. De uitdroging van de Sahara sneed het noorden van Afrika af van de rest van dit werelddeel en de ontwikkeling van de scheepvaart maakte dat het gebied in aanraking kwam met andere landen aan de Middellandse Zee. Het algemene beeld in de periode van 500 tot 200 voor Christus is dat van een groot onbekend land met aan de kust een aantal door vreemdelingen gestichte nederzettingen. In deze centra bloeide een cultuur die geïmporteerd was, terwijl in de rest van het land het oude leven zijn loop nam. Hun nederzettingen waren niet met muren omgeven, wat erop wijst dat de Punische immigranten in redelijke harmonie met de lokale bevolking leefden.Archeologische vondsten tonen aan dat elementen van de Punische leefwijze ook in het binnenland werden overgenomen door de lokale elite zonder dat de eigen cultuur helemaal verdween. Er zijn talrijke inscripties bewaard gebleven in het Libische alfabet, de voorloper van het Tifinaghschift dat nu nog wordt gebruikt door de Toearegs in de Sahara, en dat als basis diende voor het in 2003 in Marokko geïntroduceerde standaardalfabet voor het Tamazight-taalonderwijs.

Na de val Carthago (146 voor Christus) stelde Rome zich aanvankelijk tevreden met een soort beschermheerschap over het gebied dat geschiedschrijvers aanduidden als het koninkrijk Mauritanië. Maar naar verloop van tijd werd de regio in twee Romeinse provincies opgedeeld, Mauretania Tingitana en Mauretania Caesariensis. Rome bezat er in feite slechts enkele stedelijke steunpunten.Met de Berberstammen werden verdragen afgesloten, en het heeft er alle schijn van dat de Romeinen een soort indirect bestuur toepasten. Na 250 verminderde de invloed

1 Tachi, R Giron, M (2012). The Sahara Desert. Geraadpleegd op 09 mei 2013,

http://saharadesert10s.blogspot.nl/2012/12/the-sahara-desert.html

• / 5

van Rome in Noord-Afrika en uiteindelijk trokken de Romeinen zich uit grote delen van de provincie terug.Van de periode van de vierde tot de zevende eeuw is maar weinig bekend over Marokko. Een centraal gezag bestond niet meer en de Berberstammen hadden hun eigen autonomie, een traditie die ook in de volgende eeuwen het politieke landschap van Marokko grotendeels zou bepalen.

Hoofdstuk 2 De Berberdynastieën (700-1440) Mohammed werd volgens de islamitische geschiedschrijvers rond 570 geboren in Mekka. Volgens de overlevering kreeg hij zijn eerste visioenen toen hij ongeveer 40 jaar oud was. In 622 week hij met een aantal volgelingen uit naar de noordelijker gelegen plaats Jathrib, het latere Medina.2

Mohammed ontpopte zich in Medina als een begaafd politiek en militair leider. De jaren die volgden stonden in het teken van een reeks militaire expedities die uiteindelijk leidden tot de onderwerping van Mekka en het grootste deel van het Arabische schiereiland. In 632 stierf Mohammed, hij liet bij zijn dood de kern van een staat na, maar veel verder dan het Arabische schiereiland reikte die nog niet. Het waren zijn opvolgers die het territorium van de islam razendsnel zouden uitbreiden. Op de

afbeelding de groei van het rijk onder: I

• Mohammed; II - Aboe Bakr; III - Omar

en IV - Oethmaan.3

Na de dood van Oethmaan ontstond er onenigheid over de opvolging. Ali ibn Abi Taleb, een schoonzoon van Mohammed werd aangewezen als vierde kalief. Niet iedereen accepteerde dit, met als gevolg dat er verdeeldheid ontstond. In 661 werd Ali in de stad Koefa in het tegenwoordige Irak vermoordt, waarna Moeawia van de Oemajjadenfamilie de macht greep. Deze gebeurtenis leidde tot de vorming van de sjait Ali, de partij van Ali, die het gezag van de kaliefen van de Oemajjadendynastie en later die van de Abassiden niet erkende.4

Noord-Afrika kende aan de vooravond van de moslimse verovering geen centraal gezag. Noord- Afrika was in feite opgesplitst in een aantal kleine vorstendommen. Uiteindelijk wist Moesa ibn Noesair, gouverneur van Ifriqiyya zoals Tunesië sinds de Romeinse overheersing was blijven heten, Noord-Afrika voorgoed onder Arabische controle te brengen.Noord-Afrika was nu weliswaar stevig in handen van de Arabieren, maar Arabische gouverneurs hadden de neiging de bevolking steeds zwaardere belastingen op te leggen. Hoewel Musa ibn Nusair, de eerste gouverneur van de Ommayaden, de Berbers op een eerlijke manier behandelde, waren zijn opvolgers wreed in hun behandeling van de Berberse troepen en bevolking.5 Dit alles leidde ertoe dat de Berbers in verzet kwamen (de Berberopstand 740). Daarnaast zou door een machtswisseling in het Midden-Oosten – de dynastie van de Oemaijjaden had in 750 het veld moeten ruimen voor de Abbasieden – was de band van het nieuwe centrum van het rijk met Noord-Afrika losser geworden.Juist deze onorthodoxe richtingen vonden veel steun onder de Berbers, die zich maar al te vaak door de Arabieren achtergesteld voelden. Volgens de charidjieten kon iedere moslim kalief zijn, op voorwaarde dat hij onberispelijk was in zijn levenswandel. Onderscheid naar afkomst, ras of sociale klasse was voor de charidjieten taboe. De onorthodoxe richtingen waren vormen van verzet tegen de

2 CMO (2011). Wie was Mohammed. Geraadpleegd op 10 mei 2013, http://www.cmo.nl/islam- nl/index.php/geschiedenis/de-wereldgodsdiensten/wie-was-mohammed 3 Wikipedia (2013). Omajjaden. Geraadpleegd op 10 mei 2013, http://nl.wikipedia.org/wiki/Omajjaden 4 Wilschut, A (2008), Oriëntatie op geschiedenis: Ontstaan en verspreiding van de islam. Asses: Van Gorcum BV 5 Dhannun Taha, A (1989) Muslim Conquest and Settlement of North Africa and Spain. 2 / 5

Arabische overheersing. Het lijkt een beetje een paradox: Berbers waren aanhangers van de charidjitische richting van de islam geworden uit onvrede met de moraal van de overheersers van het Midden-Oosten, maar tegelijk erkenden zij in vele gevallen daar vandaan gevluchte prinsen als hun nieuwe leiders. Een van deze vluchtelingen was Idris ibn Abdoellah, een afstammeling van Mohammed. Hij was in 786 vanuit Bagdad gevlucht naar Marokko. Vanuit Marokko probeerde hij zijn gezag verder uit te breiden. De Abbasieden in Bagdad lieten Idris opsporen en in 793 vergiftigen. Zijn nakomelingen konden de eenheid in Marokko niet bewaren en het rijk viel uiteen in kleine vorstendommen.

Vanaf het jaar 1000 doen zich nieuwe ontwikkelingen voor. Het centrale bestuur in Bagdad heeft dan zijn greep op Marokko definitief verloren. Terwijl vanuit het oosten van Noord-Afrika elementen van arabisering en anarchie werden geïntroduceerd, ontstond aan de zuidwestkant een Berberweging, de Almoravieden. De nomaden in deze streek beleden nog een pure, strijdbare islam, met de nadruk op een actief expansionisme. Hun eerste verovering vond plaats in

• In de volgende karen werden ook het noorden en

oosten veroverd. Rond 1100 was heel Marokko, van Sahara tot aan de Middellandse Zee, verenigd onder het politieke en geestelijke gezag van de Almoravieden. Na de verovering van Marokko viel de keuze op het Moorse Spanje dat in oorlog was verwikkeld met de christenen die de Reconquista hadden ingezet.De luxueuze leefgewoontes van Andalusië drongen door aan het hof van de Almoravieden in Marrakech. Dit zorgde voor verontwaardiging onder de gelovige aanhangers. Wat voor nog meer verontwaardiging zorgde was de steeds belangrijkere plaats die de christelijke hulptroepen innamen in het leger van de Almoravieden. Dit maakte weer reactie los bij de voorstanders van een pure, strenge islam. Een nieuwe beweging, de Almohaden, stond klaar om de fakkel over te nemen. Na het veroveren van de belangrijkste handelsroutes en de inname van Marrakech leidde de veroveringstocht richting het oosten. Rond 1160 waren de Almohaden heet en meester in heel Noord-Afrika. Het Almohaden regime werd uiteindelijk het slachtoffer van interne conflicten en de christelijke verovering van al-Andalus dat versnelde waardoor ze de ene na de andere islamitische steden verloren. De Almohaden werden geconfronteerd met de ontmanteling van hun rijk, dat werd verdeeld tussen drie opvolgers, de Hafsiden, de Zianiden en de Marinieden.6

In 1269 werd Marrakech veroverd en waren de Marinieden heer en meester over heel Marokko. Met enige onderbreking hadden de Maranieden voortdurend te maken met opstanden in eigen gelederen. In 1471 deed de nieuwe Wattasieden dynastie zijn intrede. Het lukte niet om de eenheid in het rijk te herstellen. Zo waren zij ook niet in staat om de val van Granada, de laatste Islamitische stad in al-Andalus, te voorkomen. Tenslotte konden zij ook niet voorkomen dat Portugal, onder leiding van Hendrik de Zeevaarder, steeds meer steunpunten langs de Atlantische kust veroverden.

6 Benhima, Y (2008). The Almohad Dynasty (1130 – 1269). Geraadpleegd op 12 mei 2013, http://www.qantara- med.org/qantara4/public/show_document.php?do_id=600&lang=en 3 / 5

Hoofdstuk 3 Van buitenaf en van binnenuit belaagd (1400-1650) Tussen 1350 en 1400 werden eilandgroepen in de Atlantische Oceaan, de Azoren en de Canarische Eilanden, bezet. De volgende etappe was om de havens van Noord-Afrika onder controle te brengen en de vloot van Noord-Afrikaanse vorsten uit te schakelen. Het belangrijkste doel bleef het ‘aftappen’ va de Saharahandel. De Beni Saad stelde zich in 1511 aan het hoofd van het verzet tegen de Portugese indringers. Zij maakte in 1525 Marrakech tot hun hoofdstad en stelde de inkomsten uit de Saharahandel veilig. Aanvankelijk erkenden de Saadieten nog wel de soevereiniteit van de sultan van Fes, maar deze voelde zich bedreigd en riep de Turken om te hulp. Door de voortdurende plunderingen van de Turken keerde de bevolking zich tegen hun vorst en wende zich tot de nieuwe heersers in Marrakech, die in 1554 Fes innamen.Gewoontegetrouw hadden de broers van een overleden vorst uit het huis van Beni Saad bij de opvolging voorrang op de zoons van de overledene. In 1574 ontstond er echter weerspraak bij deze gewoonte en vocht de zoon de heerschappij van zijn oom aan. Zijn oom wist zich echter met Turkse steun te handhaven, waarop de verslagen prins steun zocht bij Spanje, dat weinig animo toonde. Hij vond wel gehoor bij de Portugese koning. De confrontatie vond plaats in 1578 in de slag bij Ksar el Kebir (Slag der Drie Koningen) in Noord Marokko. De Marokkanen trokken uiteindelijk aan het langste eind: bijna 20.000 edelen uit Portugal werden gevangen genomen en kon slechts vrijkomen na het betalen van veel losgeld. De overwinning op het slagveld en de inkomsten uit het losgeld bezorgden de nieuwe vorst van Marokko, Ahmed al-Mansoer veel prestige. Hij kreeg de eretitel ‘de Overwinnaar, al-Mansoer’. Zijn regering (1578-1603) vormt het hoogtepunt van de heerschappij der Saadieten. De dood van al-Mansoer in 1603 luidde een tijd van crisis in. De handelsroutes door de Sahara werden afgebogen naar Senegal en naar het Ottomaanse Rijk en de handel van de Europese kusten kwam onder controle van de Europese mogendheden, die veel belangrijke havens in bezit namen. Daarbij raakt het land verdeeld door de strijd om de troon. Geen van zijn drie zonen bleek in staat om op waardige wijze zijn vader te kunnen opvolgen.Familietwisten en moord karakteriseerden de jaren die daarop volgden.Sultan Moelay Zidaan, die in 1609 definitief de macht wist te grijpen, had veel gehoord over de nieuwe Nederlandse wapentechnieken, en wapens had hij hard nodig.7 In 1610 sloten zij een verdrag. Door de bestuurlijke anarchie in deze periode kon in Sale een ‘onafhankelijke republiek’ ontstaan gesticht door veertien kaperkapiteins. Bij de dood van Moelay Zidaan in 1627 werden de banden met de sultan in Marrakech officieel verbroken. In deze periode van chaos bleken de zawai’s de enige instanties te zijn die nog houvast konden bieden. De leiders van de broederschappen zagen zich geroepen om zelf macht te gaan uitoefenen en hun basis te vergroten. Dit leidde tot een verdere opdeling van het land. De sultan werd in plaats van erkend soeverein een tegenstander. De sultan probeerde de twee grootste zawia’s, die van Dila en Iligh tegen elkaar uit te spelen, maar tevergeefs.Ze namen de Saharahandel over en dreven veel handel met andere naties waaronder ook Hollandse kooplieden. Maar ook hun gezag bleef niet onbedreigd. In het uiterste oosten van hun domein begon

zich een nieuwe familie te roeren: de Alawieten.

7 Obdeijn, H (2005). 400 jaar Marokkaans - Nederlandse betrekkingen: Een waardevol bondgenootschap.Geraadpleegd op 12 mei 2013, http://media.leidenuniv.nl/legacy/lezing%20Marokko- Tekst%20Obdeijn%20400%20jaar%20relaties.pdf 4 / 5