Stephen R. Covey: De zeven eigenschappen van effectief leiderschap

Stephen R. Covey: De zeven eigenschappen van effectief leiderschap

Eigenschap 1: Wees proactief

Het zelfbewustzijn is het vermogen om na te denken over je eigen denkproces.Wij kunnen leren van onze ervaringen en van die van anderen en kunnen we in principe met onze gewoonten breken. Ons zelfbewustzijn stelt ons in staat om afstand te nemen en te onderzoeken hoe we niet alleen naar onze omgeving maar ook naar onszelf kijken. Dat is ons zelfparadigma. Het bepaalt niet alleen ons gedrag, maar ook hoe wij andere mensen zien. Je beschouwd jezelf vaak onbewust als objectief. Maar door je zelfbewustzijn kun je nagaan of je paradigma’s gebaseerd zijn op realistische principes of dat ze geconditioneerd zijn.Je kan bijvoorbeeld je visie op jezelf vooral ontlenen aan een sociale spiegel; het gangbare sociale paradigma en de meningen van de mensen om je heen. Het gangbare sociale paradigma leert ons hoezeer wij geconditioneerd zijn door onze omgeving.Er bestaan drie algemeen deterministische theorieën die samen of los van elkaar de aard van de mens zouden verklaren. Je hebt het genetisch determinisme; het wordt van generatie op generatie overgedragen (grootouders). Volgens het psychologisch determinisme is het de schuld van je ouders. Je opvoeding en je jeugdervaringen hebben je karakter gevormd. Omgevingsdeterminisime zegt dat het de schuld is van je baas of van je partner, van de economische situatie of van de politiek. Iets of iemand in je omgeving is verantwoordelijk voor jouw toestand.Je hebt de stimulus; het gene wat er daadwerkelijk heb je gebeurd. Daarnaast heb je de respons; het gene wat je er mee doet en hoe je het ervaart. Er kan bijvoorbeeld iets slechts met je gebeuren, maar jij kan er zelf voor kiezen om dit als iets goeds te ervaren.Naast zelfbewustzijn hebben we ook het voorstellingsvermogen. Daarmee kunnen we in onze geest een wereld scheppen los van onze huidige situatie.Daarnaast hebben we ook nog een onafhankelijke wil. We kunnen handelen op basis van ons zelfbewustzijn, onafhankelijk van allerlei invloeden van buitenaf.Proactiviteit is meer dan initiatieven nemen. Het betekent dat je verantwoordelijk bent voor je eigen leven. Ons gedrag is afhankelijk van onze beslissingen, niet van onze omstandigheden. Proactieve mensen zijn bewust van hun keuzes, gebaseerd op waarden, niet iets dat voortvloeit uit omstandigheden en gevoelens. Daar tegenover heb je reactieve mensen. Zij worden sterk beïnvloed door hun omstandigheden. Als het goed weer is, presteren ze goed en als het slecht weer is minder. Proactieve mensen kiezen er zelf voor wanneer ze in een goede bui zijn of niet. Reactieve mensen worden ook heel erg beïnvloed door hun 1 / 3

sociale omgeving. Proactieve mensen laten zich leiden door hun waarden en reactieve mensen door hun gevoelens.Volgens Viktor Frankl gelden er in ons leven drie hoofdwaarden;

• De waarde die bepaald wordt door wat we meemaken
• De creatieve waarde; dat wat we in het leven roepen
• De waarde waarop we onze houding baseren; de manier waarop we reageren in

moeilijke omstandigheden De waarde die het belangrijkste is, is wel de laatste. Het belangrijkste is hoe wij op onze ervaringen reageren. Moeilijke omstandigheden brengen vaak een paradigmaverschuiving teweeg. Er wordt een totaal nieuw referentiekader gevormd, waardoor mensen anders in het leven komen te staan en hun verwachtingen bijstellen. De waarden die hun veranderde houding met zich meebrengt, verschaffen hun bredere kijk die ook voor anderen inspirerend is.Mensen met de betere banen zijn vaak proactieve mensen. Ze scheppen geen problemen, maar zijn zelf de oplossing. Proactiviteit ligt in de menselijke natuur.Wil je effectief zijn in het leven, dan ben je vereist initiatief te tonen. Proactiviteit is niet hetzelfde als positief. Elk soort organisatie, inclusief een gezin, kan op een proactieve manier optreden. Een organisatie is nooit volledig overgeleverd aan omstandigheden waarin zij verkeert. Er kunnen altijd wel initiatieven worden genomen om de gemeenschappelijke waarden en doelstellingen van de betrokkenen te verwezenlijken.Reactieve taalProactieve taal Ik kan er niets aan doen. Laat ik eens kijken of er alternatieven zijn.Zo ben ik nu eenmaal. Ik kan het ook anders aanpakken.Hij maakt me zo kwaad. Ik bepaal zelf mijn gevoelens.Ik kan het niet. Ik kan kiezen.Ik moet. Ik geef daaraan de voorkeur.Als ik maar..Dat ga ik doen.Je kunt je ook meer van proactiviteit bewust worden door te kijken naar die dingen waar je de meeste tijd en energie in steekt. Door een “cirkel van betrokkenheid” te rekken, kun je afstand nemen van dingen waar je mentaal of emotioneel niet zoveel mee te maken hebt. Als we kijken naar wat zich binnen onze cirkel van betrokkenheid bevindt, zien we dat op sommige dingen niet echt invloed kunnen uitoefenen en op andere wel. De zaken waar we wel wat over te

zeggen hebben, kunnen we nog eens binnen een kleinere cirkel plaatsen: een

cirkel van invloed. Door vast te stellen aan welke van deze twee cirkels je de meeste tijd en energie besteedt, kun je erachter komen hoe proactief je bent.Proactieve mensen richten zich vooral op hun cirkel van invloed. Ze spannen zich in voor zeken waar ze echt iets aan kunnen doen. Reactieve mensen richten zich juist vooral op hun cirkel van betrokkenheid. Ze letten in eerste instantie op de zwakheden van anderen, op problemen in hun omgeving en op omstandigheden waar ze weinig of niets aan kunnen doen. Het gevolg is dat hun cirkel van invloed kleiner wordt. Daarnaast kan het ook zo zijn dat iemand door zijn positie, rijkdom, rol of relatie een cirkel van invloed heeft, die groter is dan zijn cirkel van betrokkenheid. Deze situatie weerspiegelt een zelf gecreëerde emotionele bijziendheid, een reactieve egocentrische levensstijl die gericht is op de cirkel van betrokkenheid. Proactieve mensen moeten soms prioriteiten stellen als ze 2 / 3

hun invloed gebruiken, maar hun cirkel van betrokkenheid is nooit de binnenste ring. Ze weten wanneer ze hun invloed moeten aanwenden.

De problemen waar we mee te maken krijgen, vallen in drie categorieën:

• Directe invloed; problemen die betrekking hebben op ons eigen gedrag
• Indirecte invloed; problemen die betrekking hebben op het gedrag van anderen
• Geen invloed; problemen waaraan we niets kunnen doen, zoals ons verleden of

bepaalde aspecten van onze omgeving Deze problemen kunnen allemaal op een proactieve manier opgelost worden.Problemen in de categorie “directe invloed” zijn op te lossen door aan onze eigenschappen te werken. Problemen in de categorie “indirecte invloed” kunnen we oplossen door verandering te brengen in de methoden waarop we invloed uitoefenen. Bijvoorbeeld door iemand te confronteren. Problemen in de categorie “geen invloed” moet je bezien als een glimlach. Je leert ermee leven. Ze kunnen geen greep op je krijgen. Als je weet in welke categorie je probleem valt, kun je zo op zoek gaan naar een oplossing.Er is nog een manier om te bepalen op welke cirkel wij ons vooral richten; het verschil in spraakgebruik tussen “hebben” en “zijn”. De cirkel van betrokkenheid wordt gekaraktiseerd door “hebben” (“Als ik mijn huis heb afbetaald, ben ik echt gelukkig”). De cirkel van invloed wordt getypeerd door “zijn” (“Ik kan wat geduldiger zijn”). Er zijn zoveel manierem om aan je cirkel van invloed te werken; beter luisteren, meer van je partner houden, beter studeren enzovoort. Geluk is mogelijk als je accepteert dat je niet overal greep op hebt en je je tegelijkertijd richt op datgene waarop je wel invloed op hebt.Er zijn twee dingen die binnen onze cirkel van betrokkenheid liggen; consequenties en vergissingen. We zijn weliswaar vrij om ons gedrag te bepalen, maar we kunnen niet altijd de gevolgen ervan overzien. Een fout onmiddellijk erkennen en ervan leren is een proactieve benadering.Trouw blijven aan wat we onszelf voornemen en wat we aan anderen toezeggen, is niet alleen de duidelijkste vorm van proactiviteit, maar ook essentie. Je kan zo je persoonlijkheid gaan versterken.

• / 3