Tentamenstof - Collegestof Beleid en Management -

Tentamenstof - Collegestof Beleid en Management - 2025/2026

Week 1 - Van besturen door beheersen naar besturen voorbij beheersen

Waarom?-​Situaties zijn chaotisch en onbegrensd -​Er zijn verschillende actoren, met verschillende belangen -​En met verschillende beelden van de werkelijkheid

voorlopige definitie besturen door beheersen:

-​Gestructureerd beleidsproces met (1) normatieve fase van beleidskeuzes en (2) neutrale implementatiefase -​Eenduidige definitie beleidsprobleem -​Duidelijke scheiding overheid en samenleving -​Als passief opgevat bestuurd systeem -​ Waarover een behoorlijk compleet overzicht mogelijk is

voorlopigedefinitie besturen voorbij beheersen:

-​Zwak gestructureerd beleidsproces met door elkaar lopen van (1) normatieve keuzes en (2) feitelijke inschattingen -​Meerduidige definitie beleidsprobleem -​Overheid en samenleving lopen door elkaar heen, bestuur is overal -​Actoren in bestuurd systeem handelen autonoom -​Compleet overzicht is uitermate lastig te realiseren

Dunn - Probleemdefiniëring

Wat bedoelt Dunn met probleemdefiniëring?Volgens Dunn ontstaat een beleidsprobleem niet vanzelf — het is een resultaat van hoe we een maatschappelijk probleem definiëren of structureren.

maatschappelijk probleem definiëren.​ → Een beleidsprobleem is dus geen objectief feit, maar een sociaal geconstrueerde definitie van wat we als “het probleem” zien en waar de overheid iets aan moet doen.

Bijvoorbeeld:

-​Maatschappelijk probleem: “rommel op straat” (gevoel van wanorde).

-​Beleidsprobleem: “inwoners weten niet goed wanneer ze hun afval moeten

buitenzetten.”​ → Hier is dus een keuze gemaakt welke definitie het beleid gaat aanpakken.​ De vijf fasen van probleemstructurering volgens Dunn Dunn beschrijft probleemdefiniëring als een proces met verschillende stappen — in de slides

staat dit als:

aanvoelen → zoeken → afbakenen → specificeren → evalueren 1.​Aanvoelen (sensing)​ Je voelt dat er iets mis is — een vaag ongemak of publieke onvrede.​ → Nog geen duidelijk probleem, maar een probleemsituatie.​

• / 3

2.​Zoeken (search / meta-probleem)​ Je onderzoekt hoe anderen het probleem zien. Er zijn vaak meerdere definities tegelijk in omloop.​ → Dat geheel aan verschillende definities noemt Dunn het metaprobleem (“probleem van problemen”).​

3.​Afbakenen (delineation)​ Je bepaalt welke van die probleembeelden centraal komt te staan.​

→ Hier maakt de analist al normatieve keuzes: wat vinden we belangrijk?​

4.​Specificeren (specification / formaliseren)​ Je vertaalt het gekozen probleem in een formele, meetbare vorm — bijvoorbeeld in een model of indicatoren.​ → Hier kan een Type III-fout ontstaan: het verkeerde probleem wordt gemodelleerd.​

5.​Evalueren (evaluation)​ Je kijkt of de gekozen definitie en aanpak kloppen.​ → Misschien moet je herdefiniëren (resolving, unsolving, dissolving).

Resolving, Unsolving, Dissolving Dunn onderscheidt drie manieren waarop je met een probleemdefinitie kunt omgaan:

Resolving: je verfijnt de bestaande aanpak (je zat ongeveer goed).​

Unsolving: je gooit een verkeerde aanpak weg en herdefinieert het probleem.​

Dissolving: je ontdekt dat het eigenlijk een ander probleem is dan gedacht.​

Bijv. rommel op straat:

Resolving: app verbeteren.​

Unsolving: niet kennis, maar motivatie → boetes.​

Dissolving: het gaat eigenlijk over ongelijkheid → sociaal beleid.

Term Betekenis Relatie tot type-fouten Resolving Je past je probleemdefinitie of oplossing iets aan.Het probleem was goed gedefinieerd, maar de aanpak moet worden bijgesteld.Corrigeert kleine kalibratiefouten (Type I of II).Unsolving Je gooit een eerdere oplossing weg, want je ontdekt dat je het verkeerde probleem hebt aangepakt.Corrigeert een Type III-fout.Dissolving Je beseft dat het probleem eigenlijk een ander, dieper liggend probleem is — je laat de oorspronkelijke definitie los.Vermijdt toekomstige Type III-fouten door herstructurering van het probleem.

Wat is een causaal veldmodel?Een causaal veldmodel (in het Engels causal field model of causal mapping) is een schema waarin je alle mogelijke oorzaken en gevolgen van een beleidsprobleem in kaart brengt.​ 2 / 3

Het is een hulpmiddel om te begrijpen waar het probleem vandaan komt en op welke factoren je kunt sturen. ➡️ Je brengt dus niet alleen één oorzaak in beeld, maar een geheel aan samenhangende factoren — een “veld” van oorzaken en effecten.Doel van het model

Het doel is om:

-​de kernoorzaken van een probleem te identificeren (dus: waar moet beleid op

aangrijpen?); -​te onderscheiden wat waarschijnlijk, plausibel en actiegericht is; -​en uiteindelijk te voorspellen wat het effect van een beleidsmaatregel zal zijn (→ dat is die “theoretical forecasting” in Dunn hoofdstuk 4).Causaal veldmodel afval Afval op straat ← Gebrek aan prikkels (incentives) = ← Zwakke sociale normen (socialisatie) ← Weinig voorzieningen (capaciteiten)

Een beleid is goed als het finaal model (je beleidsoplossing) past op het causaal model (de werkelijkheid). → Als je begrijpt wat de oorzaken zijn (causaal veldmodel), kun je beleid ontwerpen dat daar goed op aansluit (finaal model).

Advocacy: verschillende actoren pleiten voor verschillende alternatieven

Advocay trap: de valkuil waarin beleidsanalisten en beleidsmakers hun eigen of elkaars voorkeuren bevestigen in plaats van kritisch te blijven. Hierdoor wordt beleid gepresenteerd als rationeel en neutraal, terwijl het in feite waarde-geladen is en alternatieven buiten beeld blijven. Dit ondermijnt de objectieve pretentie van ‘besturen door beheersen’ en maakt zichtbaar waarom beleid in werkelijkheid altijd politiek en normatief is.-​Analisten en beleidsmakers worden zelf onderdeel van het kamp dat één voorkeur verdedigt; -​Daardoor vervagen de alternatieven of worden ze niet meer serieus onderzocht; -​De analyse lijkt rationeel, maar is eigenlijk normatief en bevooroordeeld.

Begrip Betekenis Kernidee Actionable Feiten + waarden vormen samen iemands voorkeursactie Iedereen redeneert vanuit zijn eigen set overtuigingen Prospective Beleidsanalyse kijkt vooruit (ex ante), effect pas later zichtbaar Beleid is altijd onzeker Value-laden Beleid is nooit waardevrij, elke keuze bevat waarden Keuze voor middel = keuze voor waarde Ethically complex Waarden in beleid botsen en zijn moeilijk te wegen Beleid is moreel ambigu

• / 3