TOXICOLOGIE 1 - Nitreuze gassen NO2 – NO – N2O3 – N2O4 Ke...

TOXICOLOGIE – 1

E

MASTER 2022-2023

1 / 42

Stof Etiologie Toxiciteit/bron Pathogenese Symptomen/Letsels Diagnose/Behandeling Nitreuze gassen

NO2 – NO – N2O3 –

N2O4

Kenmerken:

• Oranje, bruine

kleur (kleurloos in pure vorm)

• Zwaarder dan

lucht

Bronnen:

- Industrie: reactie HNO3

met organisch materiaal

• Verbranding motoren

• Lekken HNO3 in

luchtwassers

→ contact lucht/licht: NO2

• Onvolledige reductie

nitraten, vnl in silo’s

- Pens: reductief milieu

Proces voor kuil:

• Opslag nitraat in maïs →

NO3 - → nitreuze gassen → NH3 → fermentatie → melkzuur →  pH → goede, stabiele kuil

De reactie:

NOx + H2O → HNO3 of HNO2

Hoe reageert het:

Nitreuze gassen + H2O (thv mucosae) → salpeterzuur → direct etsend

Salpeterzuur kan ook neerslaan thv gras → etsing GIS

Met alkaliën → nitrieten:

• hoge c = vasodilatatie
• lage c = methemoglob

- Symptomen:

• - Irritatie slijmvliezen
• (tranenvloei, conjunctivitis,
• rhinitis…)

• - Methemoglobinemie

• - Cyanose

• - Verstikking

Behandeling: symptomatisch

• Verse lucht voorzien

- Na longletsels: therapie

niet meer zinvol

→ Longoedeem: diuretica

→ Hartproblemen:

cardiotonica

→ Preventief AB tegen pneumonie

→ Eventueel cortico’s voor inflammatie Chloor en chloorverbindingen

Voorkomen:

• Desinfectantia

(hypochloriet in zwembaden, reinigen melkmachines/ koeltanks)

- Chloorgas Cl2: industrie

Chloor is sterk oxidatief:

• Zuurstof inbrengen of

waterstof onttrekken

Wat doet chloor na inhalatie:

- Lokaal: oxidatief → HCl

→ etsend (vnl. ADH)

- Systemisch: Resorptie Cl-

vanuit long naar bloed → bindt op SH-groepen → ↓ cellulair metabolisme

- GI reactie: neerslag van

chloorgas op voeders → oxidatie door vocht → vorming HCl → schade maagdarmmucosa

Chloorverbindingen

Fosgeen:

• COCl2 → CO2 + HCl
• Letsend thv ogen, neus

en longen

• Is heel lipofiel waardoor

snel effect

Yperiet, Lewesiet:

• = Mosterdgas
• - Werkzaam op
• longslijmvliezen en

- huid:

• → Blaasvorming huid,
• mucosae

→ Etsing ADH-stelsel → Beenmergdepressie → Schade lymfewegen

Lees de casussen nog eens goed na in de samenvatting, want mogelijks casus op examen!Let op! Hoofdstuk inleiding en hoofdstuk diagnose staan hier niet in 1 / 4

2 / 42

Koper (acuut) Eigenschappen:

• Éénmalige dosis

• Metallisch koper is

inert, ionair koper niet (vb. loodhagel in maag vogel, koperleidingen + zacht water

 hard water: kalklaagje

beschermt)

Voorkomen:

• Orale opname van vb.

resten fungicide die overblijven

• Slechte dosering Cu in

varkensvoeder

Bronnen:

• Cu-bevattende GM

(groeipromotoren)

- CuSO4: Bordelese pap

(fungicide)

- Kopernaftenaat:

houtbewaringsmiddel

• Ionair koper

Cu 2+

(ionair koper):

- Lokaal: GI → irritatie +

prikkeling vagus → hogere motiliteit + reflectorische bradycardie → diarree, koliek + sterfte

- Resorptie: extreme

vasodilatatie door vaatverlamming → daling bloeddruk → shock → sterfte

Symptomen:

• Donkergroen gekleurde

faeces en urine

• Gestold bloed
• Stuwing GI kanaal

Diagnose:

• Cu

2+ bepaling in faeces / urine

• Zodanig acuut, dat er geen

tijd is om veel te resorberen (70% van Cu nog in de darm)

Antidoot:

• Kaliumferrocyanide 1%

oraal: Cu → Cuferrocyainde +K

+ • MAAR nergens op voorraad

• Na2S2O3 25% IV

Behandeling: symptomatisch

(!)

• Purgeermidelen (laxidatief)
• Emetica
• Cardiotonica

Fotosensibiliserende planten (primair)

= De plant zelf bevat de fotodynamische stof

Etiologie:

Boekweit of Fagopyrum esculentum

• Bevat fagopyrine

(fotodynamische stof)

Waar zit de toxiciteit:

Boekweit of Fagopyrum esculentum

• Verse én gedroogde

plant bevatten het toxine

Welke reactie ziet men:

• Directe actie (rechtstreeks)

→ fluorescerend pigment → bloedbaan → huidcapillairen → UV activatie → vorming ROS → fotodermitis

Symptomen:

• Roodheid
• Necrose
• Verlies soepelheid,

perkamentachtige huid (vooral witte delen)

• Pijn

Behandeling:

• Analgetica tegen pijn
• Olie om huid te

versoepelen

• Anti-histaminica tegen

jeuk

• AB (lokaal en/of syst)
• Corticosteroïden

Sint-Janskruid of hypericum perforatum

• Bevat hypericine

Sint-Janskruid of hypericum perforatum

- ‘perforatum’: zwarte

kliertjes die het toxine bevatten 2 / 4

3 / 42

Fotosensibiliserende planten (secundair)

= Plant bevat stof die lever beschadigt

Brassica of kruisbloemigen

• raap-, kool-, mosterd-

zaad

• Voor olie, biodiesel

Probleem?

- Voor diervoeding: men

wil minder glucosinolaten (toxisch)

- Biodiesel: meer

glucosinolaten

Toxiciteit:

• Residu (koeken, schroot)

bevat glucosinolaten

• In aparte plantencellen

zitten enzymes (thioglucosidase, myrosinase) die glucose gaan afknippen → toxische stof

Wat gebeurd er:

• Lever is beschadigd →

galgangobstructie → metabolisatieproducten niet meer via gal, maar via bloed → huidcapillairen → UV-activatie → fotodermitis

Symptomen:

• Lokale inwerking thv GI

• Etsing: koliek, diarree

• Verdikking penswand

- Rechtstreeks op huid:

irritatie

- Degeneratie lever: icterus

- Nefritis: albuminurie en

hematurie

• Hemolyse door spruitjes

• Thyroïd remming

• Vorming methemoglobine

Senecio of samen- gesteldbloemigen

• Jacobskruiskruid
• 2-jarige plant

(1j rozet, 1j bloem)

• Vaak in biohooi of bij

paarden op natuurlijke weide

Advies voor paardeneigenaars?

• Op zoek gaan naar

bloem/ rozet in de weide (verwijderen met wortel + niet laten liggen, want droogt op en wordt smakelijk)

• Goede, dichte grasmat

• Paarden bijvoederen

en/of niet te veel paarden op weide

• Onkruidbestrijding

Wat gebeurd er:

• Inhoudstof geeft

leverschade → galgangobstructie → galpigmenten in bloed → fotodynamisch

• Fylloerythrine,

metabolisatie-product uit chlorofyl → in bloedbaan → normaal via gal afgevoerd, maar nu accumulatie in bloed → fotodynamisch

Symptomen:

• Ataxie
• Zwakte, depressie,

vermageren, lethargie

• Speekselen, zweten,

tremor

• Agressie, excitatie
• Deshydratatie, milde

koliek

Bloedonderzoek:

•  ϒ-globuline T,

bilirubine, galzouten, ammoniak

•  ureum

• AP en AST normaal

Behandeling: ondersteunend

• NSAIDs (flunixine)
• AB (ceftiofur, trimethoprim x

sulfo, enrofloxacin)

Diagnose:

- Echo lever:  grootte

- Leverbiopsie: karyo-

megalocyten, vooral periportaal/centrolobulair, want  CYP450 (omzetting gifstof naar toxische metaboliet)

- Post-mortem: vergrote,

bleke lever met fibrose

• / 4

4 / 42

Stof Etiologie/Bron Toxiciteit Pathogenese Symptomen/Letsels Diagnose/Behandeling Nitraten en nitrieten

Differentiaaldiagnose:

- Vorming MetHb:

chloraten, sulfa’s

• Stoornissen in O2-

verbruik: cyanide, H2S,

CO

- Hemolytische stoffen:

Cu

Bronnen:

- DGK: kunstmeststoffen

- HGK: pekelzouten

- Herkauwers:

accumulatie nitraat in wintergroenten (knollen, rapen, spinazie, bieten)

• Pens: nitraat → nitriet

→ ammoniak

• MAAR 2

de is snelheidslimiterende stap, dus indien te veel nitraat opname, accumulatie van nitriet → toxiciteit

- Monogastrica (varken, kip):

vooral opname vanuit (boorput)water/voeding

Opname:

• Opname in plant wordt

bevorderd door een zure grond en lage gehaltes aan Mb, S en P

Algemeenheden:

- Nitrieten: 10x toxischer

dan nitraten

• Doorheen placenta-

barrière: foetale RBC

blokkeren

Redoxreactie:

- Oxidatie: Fe

2+ → Fe 3+

- Reductie: nitraat →

nitriet

• Is zelflimiterend!

Gevolg inname:

• > 70% MetHb = ✞
• < 40% MetHb = KT

Hyperacuut:

• Zeer hoge D
• Geen vorming MetHb
• Directe werking op

gladde spiercellen bv → hypotensie

• Verlamming vasomot

cortex → hersenanoxie

• Shock + sterfte

Acuut:

• Vorming MetHb →

werkt in op RBC (geen O2 kunnen transporteren)

- Compensatoir: reductie

van Fe 3+ → Fe 2+ door endogeen enzym (diaphorase I)

Subacuut:

• Lage D
• Licht irriterend voor

maagdarmmucosa

Hyperacuut/acuut:

• Plotse dood

Acuut/subacuut:

• Dyspnee, cyanose
• Incoördinatie
• Convulsies, paralyse

en coma

• Soms braken, diarree

en koliek

• Typisch bruine,

chocolade kleur van het bloed

Waarom bloed koel bewaren?

- Warmte: bacteriële

contaminatie → omzetting van nitraat naar nitriet (niet meer correcte gehaltes voor diagnose)

Diagnose:

• Bloed nemen (onstolbaar

maken met EDTA/heparine, koel bewaren, niet invriezen) (spectro-fotometrie → bepalen gehalte aan MetHb (%) )

• Bepaling nitrietgehalte in

bloed/pensinhoud

• Bepaling nitriet/nitraat in

water

Behandeling:

- Antidoot: 1-2%

methyleenblauw IV • 5% indirecte omzetting van Fe 3+ → Fe 2+ via diaphorase II met NADPH als e — donor • (daarnaast 95% directe omzetting via diaphorase I met NADH als e — donor)

• / 4