Vloeiendheid jaar 2 - Voor uitgebreide uitwerking van de nodige voork...

Vloeiendheid jaar 2 Voorkennis en samenhang Voor uitgebreide uitwerking van de nodige voorkennis en samenhang: zie leerdoelen vloeiendheid jaar 1.Hieronder kort uitgewerkt wat je tenminste moet weten.

De fases in de ontwikkeling van het stotteren Kerngedrag Secundair gedrag Gevoelens/ attitudes Overige Grensgeval (borderline) >11 niet vloeiendheden per 100 woorden

• herhalingen
• verlengingen

Nee Meestal niet bewust, soms verrast of licht gefrustreerd Belaste spraak/taal en psychosociale ontwikkeling in wisselwerking met aanleg.Beginnend Snelle, onregelmatige en gespannen herhalingen, eventuele blokkades Ja Bewust van niet vloeiendheden, toont soms frustratie Geconditioneerde emotionele reacties veroorzaken overmatige spanning Overgang (intermediate)

• blokkades Ja Angst, frustratie,

schaamte, verlegenheid ↑ en conditionering van vermijding Gevestigd (gevorderd)

• lange gespannen

blokkades (sommige met tremor) Ja Angst, frustratie, schaamte, negatief zelfgevoel Spraak/taal en psychosociale ontwikkeling, geconditioneerde emotionele reacties die overmatige spanning veroorzaken

Normale niet-vloeiendheden (type 2) Niet normale onvloeiendheden (type 1) □ interjecties (eh) □ revisie (zin opnieuw beginnen en veranderen) □ zinsherhaling en woordherhaling □ ongrammaticale pauze □ langzame herhaling zonder spanning □ incompleet woord/ incomplete zin □ blokkades (met zichtbare en hoorbare spanning) □ verlengingen □ snelle of gespannen herhaling klank, lettergreep

Screening Lijst Stotteren (SLS) De SLS is een meetinstrument waarmee snel en nauwkeurig vastgesteld kan worden of er sprake is van (beginnend) stotteren, of het kind risico loopt op blijvend stotteren, of het kind zelf reageert op het stotteren, etc. De lijst is geschikt voor kinderen van 2 tot 7 jaar en wordt ingevuld door de ouders/verzorgers maar kan ook ingevuld worden door medewerkers van de peuterspeelzaal of school. De SLS bestaat uit 6 onderdelen (a t/m f) en de interpretatie is als volgt: >11 punten betekent contact opnemen met een therapeut/logopedist en 8-11 punten betekent dat je de lijst over 3 maanden nog een keer moet invullen.

RPS-schema Anatomische eigenschappen Activiteiten Participatie

• soorten stotters
• duur van de stotters
• secundair gedrag
• ernstmeting (SSI)
• onderzoekgegevens

Bij welke activiteiten gaat het beter en/of slechter?Beperkingen in de participatie door

stotteren:

• sociale contacten?
• gesprek voeren?
• etc.

Persoonlijke factoren Externe factoren

• temperament, leeftijd, ervaring
• studie/ werk
• vrienden/relatie/gezin
• komt stotteren voor in de familie?
• stotteren plots ontstaan? 1 / 5

Format diagnose stellen ICF ‘’Naam is een jongen/meisje| meneer/mevrouw van ___ jaar. Er is sprake van een licht/ matig/ ernstig/ zeer ernstig stotteren (SSI score: _, percentiel: _) en dat wordt gekenmerkt door ____. Hierdoor is naam licht/matig/ ernstig beperkt bij ____. Naam reageert op het stotteren door ___ en/of voelt ___ door het stotteren.’’

Onderzoeksmiddelen

Stottergedrag: SSI, SSC-sd

Secundair gedrag: BCL

Emoties en cognities: SSC-er

CAT/ S-24

Articulatietempo berekenen Om het articulatietempo te berekenen heb je een spraakfragment nodig en hieruit zoek je met behulp van het programma PRAAT 5 fragmenten van aaneengesloten spraak (dus zonder pauzes of interjecties) met zo’n 12-20 syllaben. Per fragment bereken je het aantal syllaben : aantal seconden van het fragment. Van 5 fragmenten krijg je dus 5 uitkomsten in seconden. Het gemiddelde articulatietempo reken je uit door deze seconden allemaal bij elkaar op te tellen en te delen door 5.Analyse en interpretatie Te hoog spreektempo = Bij kinderen > 5.2 SPS Bij adolescenten > 5.6 SPS Bij volwassenen > 5.4 SPS Variatie is te veel indien = Het verschil tussen de hoogste en laagste meting meer dan 3.3 SPS is.Dit geldt voor alle leeftijdsgroepen.

Broddelen

3 vormen van broddelen:

□ Dysritmisch broddelen = slechte controle spreektempo, tachylalie (te snel spreken), bradylalie (te langzaam spreken) □ Dysartrisch broddelen = misarticulaties, slechte coördinatie spreekbewegingen □ Dysfatisch broddelen = formuleringsproblemen, verward spreken, zinnen niet afmaken

Prevalentie mengvormen stotteren/broddelen tussen de 18-67%. Aanmeldingen voor stotteren in de praktijk: 5% zuiver broddelen en 35-45% combinatie van broddelen en stotteren.

‘Stotteren: Van theorie naar therapie’ Bezemer e.a.

Hoofdstuk 7 Therapie voor (zeer) jonge kinderen Bij therapie voor (zeer) jonge kinderen spelen de ouders een hele grote rol. Als therapeut kijk je naar hoe intensief de ouders begeleid moeten worden en hoeveel aandacht er besteed moet worden aan de emoties van de ouders rond het stotteren. Het is belangrijk te onderzoeken in welke mate het stotteren verder kan uitgroeien tot een ingrijpend probleem en welke predisposities (temperament, taal- en spraak mogelijkheden, neurologische aspecten) een rol gaan spelen in combinatie met welke omstandigheden zoals omgevingsreacties en gestelde eisen.

Jonge kinderen ontwikkelen zich op veel gebieden en dit heeft gevolgen voor de volgende keuzes:

• Start je wel of niet met therapie?
• Welke aandachtspunten zijn van belang binnen de therapie?
• Stop je al of niet, wellicht tijdelijk, met de therapie?

De logopedist kan het observatieschema (observatieschema 7.5 in het boek) gebruiken om op een overzichtelijke manier diverse gegevens uit de anamnese en onderzoek te noteren.

• / 5

Richtlijnen voor een gesprek met de ouders:

• Beschrijf normaal niet-vloeiend spreken bij jonge kinderen.
• Leg de ontwikkeling uit van stotteren, de kernstotters en de gedachten en emoties erover met

als resultaat mogelijke secundaire stottergedragingen.

• Bespreek mogelijke gedachten en emoties rondom het stotteren bij het kind maar ook bij de

ouders en bespreek hoe deze beïnvloed kunnen worden.

• Plaats het kind in deze beschrijving: in welke fase in de ontwikkeling van stotteren is het kind

en op welke manier lijkt het kind te stotteren?

• Wat zegt de literatuur over de oorzaken van stotteren en over uitlokkende, in standhoudende

en versterkende factoren bij stotteren.

Kiezen voor directe of indirecte therapie?Kinderen hebben al heel jong, gemiddeld met 33 maanden, in de gaten dat zij stotteren. Preventie van problemen op cognitief en emotioneel gebied zal vooral mogelijk zijn wanneer het kind zoveel mogelijk spontane vloeiende spreekervaringen heeft. Het kind moet de ontwikkeling hebben doorgemaakt om ‘over praten te kunnen praten’ voordat cognities rond het stotteren aandacht kunnen krijgen binnen de therapie.Herkennen en benoemen van gevoelens zullen in aanvang makkelijker gaan dan praten over cognities waarbij de vaardigheden om ingewikkelde taal-denkrelaties te verwoorden nog te kort schiet.Het is wenselijk te starten met indirecte therapie maar dit is niet altijd mogelijk.

Indirecte therapie

Uitgangspunten: - Het kind wordt zo min mogelijk belast

• Er moet een balans zijn tussen de verwachtingen en de

mogelijkheden (Demands & Capacitaties Starkweather)

• De eisen/ verwachtingen aan het kind moeten omlaag

Starten met de ouders: Bij indirecte therapie start je met de ouders:

• Welke factoren hebben invloed op het spreken, zowel positief als negatief?
• Waar hebben de ouders wel en niet invloed op?
• Hoever kan de therapeutische invloed gaan?

Therapeutische mogelijkheden voor de ouders om op indirecte wijze de spraakkwaliteit bij het kind te beïnvloeden, blijken in de praktijk vaak te resulteren in makkelijker communiceren en/of vloeiender spreken.De houding, emoties, ideeën en kennis rondom stotteren en hoe ouders het stotteren kunnen beïnvloeden moeten geoptimaliseerd worden.Aandachtspunten Spontaan spreken Het stimuleren van het spontaan vloeiend spreken geeft al aan dat er geen druk wordt gelegd op het kind, het kind hoeft niet te presteren en geen bewuste gedragsverandering aan te brengen. Ouders doen het niet ‘’fout’’ maar zijn niet opgeleid om een stotterend kind te begeleiden. Hun kind heeft een probleem met het leren van vloeiend spreken of heeft mogelijk een instabiel systeem om vloeiend te leren spreken (predispositie).

Spreektempo Een hoog spreektempo bij de ouder óf kind is een risicofactor voor stotteren.Een langzamere spreker wil een snellere spreker in snelheid volgen met als gevolg dat het kind wil presteren boven eigen spraak motorische en taalvaardige capaciteiten. Het spreektempo ontwikkelt zich nog tot 8-9 jaar.Een lager spreektempo heeft bijkomende effecten zoals kortere en eenvoudigere zinnen. Bij bijkomende taal/spraakproblemen moet er rekening 3 / 5

gehouden worden met een vertraagde auditieve verwerking en planning.

De ouder reageert vaak met kortere interactietijd op stotterend spreken dan op vloeiend spreken → de ouder weet al wat het kind wil gaan zeggen → het kind wordt onder druk gezet om sneller te reageren.

Beurtwisseltijd De beurtwisseltijd is belangrijk voor aandacht voor elkaar, denken rond formuleringen, woordvinding en taalpragmatiek. Een snelle beurtwisseling speelt een versterkende rol in het ontwikkelen van niet-vloeiend spreken.

Taalaanbod - Aangeboden taal verminderen in hoeveelheid en vereenvoudigen

• Minder vragen stellen en het initiatief meer bij het kind laten
• Bij het verhaal blijven en in de belevingswereld van het kind
• Taaluitingen herhalen

Spraak/taal proces - Eisen aan grammaticale structuren verlagen

• Extreme en snelle groei in de woordenschat afremmen
• Terughoudend zijn bij fonologische- en taalproblematiek en therapie
• Koester een lage articulatiesnelheid bij het kind

Temperament Het temperament, de persoonlijkheid, van het kind is een belangrijk aandachtspunt. Je kijkt naar de reactiviteit (mate van reageren, snelheid en intensiteit) van de fysiologische en gedragssystemen.Hoe speelt het kind hierop in? Zoekt het toenadering of trekt het zich terug?Zoekt het kind steun of juist niet? Deze ‘locus of control’ speelt een belangrijke rol binnen de probleem oplossing.

Er wordt verondersteld dat kinderen die stotteren mogelijk een kwetsbaarder temperament systeem hebben waardoor ze gevoeliger reageren en het stotteren sterker ontwikkeld en ook moeilijker herstelt.

Cognitieve ontwikkeling Stotteren komt vaker voor bij kinderen met problematische, verstandelijke ontwikkeling.

Reacties van luisteraar Het is verleidelijk om een kind dat stottert aan te vullen. De luisteraar weet soms wat het kind wil gaan zeggen, vult aan of onderbreekt, en zo wordt de interactietijd automatisch ingekort. Het kind kan vervolgens het idee krijgen dat het iets fout doet, het wordt tenslotte onderbroken bij een stottermoment.

Uit verschillende observaties blijkt dat de ouders van stotterende kinderen hogere, verbale eisen stellen. Ook houdt de luisteraar regelmatig de adem in tijdens het stotteren en ook andere non-verbale reacties worden waargenomen zoals fronsen, wegkijken, zuchten en de adem loslaten als de blokkade van het kind eindigt.

Normale niet- vloeiendheden Kinderen die stotteren mogen net als alle kinderen normale niet-vloeiendheden hebben. Vaak is te zien dat ze dat niet willen of tolereren of dat de ouders hen, onbedoeld, vragen om perfect vloeiend te spreken. Het bewust maken en nadrukkelijk laten horen van normale niet-vloeiendheden door de ouders zelf (model te laten staan) kan desensitiserend werken. Ouders vinden dit vaak spannend, omdat ze bang zijn hun kind juist te leren stotteren. Het is voor de therapeut dus een belangrijke taak het belang hiervan goed uit te leggen. 4 / 5