Voor u ligt het onderzoeksverslag van het afstudeeronderzoek dat wij in het kader van onze studie

• / 7

Voorwoord Geachte lezer, Voor u ligt het onderzoeksverslag van het afstudeeronderzoek dat wij in het kader van onze studie Social Work en Welzijn en Samenleving hebben uitgevoerd.Wij hebben dit onderzoek voor Stichting X gedaan. Daarbij hebben wij ons gericht op hoe professionals werkzaam bij stichting X op de woonlocaties het cliëntsysteem zo effectief mogelijk kunnen laten participeren bij het verlenen van zorg aan de cliënt. Ook hebben wij ons verdiept in de visie van professionals op wat nodig is om deze samenwerking zo goed mogelijk te laten verlopen, zodat de kwaliteit van zorg gegarandeerd blijft of zelfs verbeterd wordt.Bij de oriëntatie voor ons afstudeeronderzoek kwamen wij in aanraking met stichting X. Stichting X had contact gehad met het lectoraat van de Viaa om studenten te werven voor een onderzoek over de verschuiving van formele zorg naar informele zorg. Hieruit kwam een onderzoeksvraag naar voren, die naar alle studenten gemaild was. Deze onderzoeksvraag wekte direct onze interesse. De invoering van de WMO, de verschuiving naar informele zorg en de rol van het cliëntsysteem en de professional hierbij is een onderwerp dat momenteel actueel is. Ook bij verschillende modules binnen onze opleiding zijn deze ontwikkelingen in het beroep regelmatig aan de orde gekomen. Dit versterkte onze interesse in dit onderwerp.Wij merken dat door deze maatschappelijke ontwikkelingen de visie op zorg en welzijn en hoe hier in de praktijk vorm aan wordt gegeven aan het veranderen is. De rol van het cliëntsysteem bij het betrekken van de zorg rondom een cliënt zal volgens de WMO steeds belangrijker worden. Dit heeft consequenties voor het hulpverlenend handelen van professionals en op de dynamiek tussen het cliëntsysteem en de professional, al deze punten maken het onderzoek voor ons interessant. Als toekomstig social workers vinden wij het van groot belang kennis te nemen van maatschappelijke ontwikkelingen en het effect daarvan op de hulpverlening.Wij hebben het erg interessant gevonden om te onderzoeken hoe het invoeren van de WMO in de praktijk bij stichting x naar voren komt, hoe hier vorm aan wordt gegeven en wat hierbij behoeften van professionals zijn. Aan de hand van de resultaten uit de vragenlijsten hebben wij hiervan een beeld kunnen vormen. Wij hebben hieruit conclusies getrokken en aanbevelingen gedaan. Deze zullen in dit onderzoeksverslag aan bod komen. Wij hopen dat dit stichting x ideeën biedt over hoe de verschuiving van formele naar informele zorg zichtbaar is en hoe hier vorm aan gegeven kan worden. Ook zien wij ons onderzoek als een goede basis voor mogelijk vervolgonderzoek.Via deze weg willen wij het management van stichting x bedanken voor de mogelijkheid die zij ons hebben geboden om dit onderzoek voor hen uit te voeren. x, x, x en onze begeleiders vanuit stichting x en x willen wij bedanken voor hun inzet en betrokkenheid bij dit onderzoek.Daarnaast willen wij onze praktijkbegeleider x bedanken, die ons tijdens het proces heeft begeleid.We hebben veel steun en betrokkenheid van haar ervaren. Daar zijn we haar erg dankbaar voor.Onze tweede beoordelaar x willen we ook bedanken voor het geven van feedback en nieuwe inzichten. Door de inzet van de professionals werkzaam bij stichting X is het mogelijk geworden om dit onderzoek te realiseren. Daarom willen wij de betrokken professionals van harte bedanken voor het invullen van de vragenlijst. 2 / 7

Samenvatting Om te kunnen onderzoeken hoe de professional het cliëntsysteem kunnen betrekken bij de zorg aan

de cliënt, is de volgende centrale vraag voor dit onderzoek geformuleerd:

Hoe kunnen professionals het systeem rondom de cliënt zo effectief mogelijk laten participeren bij het verlenen van zorg aan de cliënt en wat is de visie van professionals op wat er nodig is om deze samenwerking zo goed mogelijk te laten verlopen zodat de kwaliteit van zorg gegarandeerd blijft of zelfs verbeterd wordt?Om antwoord te krijgen op deze vraag is er een vragenlijst opgesteld die digitaal verstuurd is naar alle professionals van stichting X die werkzaam zijn op een woonlocatie. Uit deze populatie is dus geen steekproef getrokken om een zo representatief mogelijk beeld te geven van deze populatie. De vragen uit de vragenlijst zijn gebaseerd op deelaspecten die uiteindelijk antwoord geven op de

centrale onderzoeksvraag. Deze deelaspecten zijn:

• Hoe professionals de verschuiving van formele naar informele zorg momenteel ervaren.
• Hoe de samenwerking tussen het cliëntsysteem en de professionals verloopt.
• Wat de behoeften van de professionals zijn ten aanzien van (het verbeteren van) de samenwerking

met het cliëntsysteem.

• Hoe professionals denken over hoe de kwaliteit van zorg gegarandeerd of zelfs verbeterd kan

worden wanneer de informele zorg een grotere rol gaat spelen.In de vragenlijst zijn met name open vragen opgenomen om zo de professionals ruimte te geven om hun visie op het betrekken van het cliëntsysteem bij de zorg aan de cliënt te beargumenteren.Daarnaast zijn er gesloten vragen aan de hand van schaalvragen gesteld om zo vast te stellen hoe de samenwerking momenteel verloopt tussen het cliëntsysteem en de professional. Doordat aan de professional wordt gevraagd cijfers toe te kennen over de communicatie en samenwerking, kan een beeld worden vastgesteld over hoe zij de communicatie en samenwerking ervaart.De kwaliteit van zorg is onderzocht door vragen te stellen naar de ervaring van negatieve en positieve effecten van professionals wanneer het cliëntsysteem betrokken wordt bij de zorg aan de cliënt. Er wordt ook concreet naar risico’s gevraagd die er mogelijk zijn vanwege het betrekken van het cliëntsysteem.Bij het invullen van de vragenlijst kreeg de professional de ruimte verbeterpunten aan te dragen.Daarbij kon de professional aangeven wat hij of zij nodig had om die punten te verbeteren. Hierbij werden verschillende categorieën gehanteerd zoals het management, collega’s, familie van de cliënt, etc. Op deze manier kon de professional zo nauwkeurig mogelijk aangeven wie er verantwoordelijk is voor de genoemde verbeterpunten en wat zij van welke partij nodig heeft. Door op deze manier vragen te stellen kunnen er duidelijk en specifieke aanbevelingen gedaan worden.De belangrijkste resultaten van het onderzoek zijn dat professionals het enerzijds heel vanzelfsprekend vinden om het cliëntsysteem te betrekken bij de zorg aan de cliënt. Anderzijds wordt duidelijk aangegeven dat de professionals de verschuiving naar informele zorg nog niet praktisch weten in te vullen. Ook denken de professionals dat de huidige maatschappij niet kan aansluiten bij de gedachte van de WMO en informele zorg. Professionals geven aan dat er een cultuuromslag nodig is om het cliëntsysteem daadwerkelijk te betrekken bij de zorg aan de cliënt.De verantwoordelijkheid van de zorg blijkt het meest te liggen bij de (persoonlijk) begeleider als het gaat om samenwerking aan te gaan met het cliëntsysteem. 3 / 7

Wat betreft het betrekken van het cliëntsysteem bij de zorg aan de cliënt, geven professionals aan dat het soms lastig is het cliëntsysteem te betrekken bij de zorg. Hier geeft men meerdere redenen voor aan, bijvoorbeeld dat het cliëntsysteem soms nauwelijks bestaat voor mensen die op een woonlocatie wonen.De professionals geven de communicatie die zij hebben met het cliëntsysteem gemiddeld een 5,8. De samenwerking die ze hebben met het cliëntsysteem geven zij gemiddeld een 5,5. Vooral de communicatie en de samenwerking met de buren en de vrienden van de cliënt scoort relatief laag. In de resultaten kwamen enerzijds gevoelens van weerstand naar voren om samen te werken met het cliëntsysteem. Anderzijds een duidelijke onderbouwing van het belang om het cliëntsysteem te betrekken.Uit de resultaten blijkt dat professionals vinden dat de volgende activiteiten kunnen worden

overgenomen door het cliëntsysteem:

• Ontspannende activiteiten
• Bezoek aan de huisarts en medisch specialisten
• Huishoudelijke taken
• Vervoer
• Vergroten en versterken van het cliëntsysteem
• Regelzaken zoals financiën en kleding kopen

Er is veel gezegd over wat de professionals nodig hebben van collega’s of van het management. In het algemeen hebben professionals behoefte aan meer duidelijkheid over taakverdeling zodat duidelijk wordt wie waar verantwoordelijk voor is en wie wat doet. Professionals gaven aan dat ze goede communicatie belangrijk vinden en dat er duidelijke afspraken worden gemaakt.Van collega’s hebben professionals duidelijke overdracht en rapportage nodig. Ook steun, feedback, openheid, goede afstemming en het nakomen van afspraken vinden ze van groot belang.Professionals hebben meer tijd en regelmaat nodig om zich hier voor in te zetten. Professionals verlangen naar een beleidsmatige aanpak voor het analyseren en het vergroten van het cliëntsysteem. Ook willen professionals dat het management naar het cliëntsysteem duidelijk communiceert dat professionals minder uren hebben en dus genoodzaakt zijn samen te werken met het cliëntsysteem. Professionals gaven aan dat zij scholing nodig hebben om goed te kunnen communiceren met het cliëntsysteem. Tot slot vragen ze, ondanks de bezuinigingen, vertrouwen, geld en tijd van het management.Professionals hebben van het cliëntsysteem meer betrokkenheid, meer bereidwilligheid, een open houding, goede communicatie, duidelijkheid in wat ze wel en niet willen doen, duidelijkheid of ze zich voor langere tijd willen binden, respect voor de cliënt en ze hebben acceptatie nodig van de door professionals uitgezette lijnen.Wat professionals zeggen over hoe de kwaliteit wel of niet verbeterd kan worden door het cliëntsysteem meer bij de zorg te betrekken blijkt dat professionals nog bang zijn voor onrust en bemoeizucht wanneer het cliëntsysteem meer betrokken wordt. De kwaliteit van zorg kan daarmee achteruit gaan. Naast de negatieve effecten op de kwaliteit van zorg benoemen professionals ook positieve effecten. Als de zorg wordt geboden door niet gediplomeerden staat daar wel liefde en aandacht tegenover. Familie is en blijft belangrijk voor de cliënt. Zij kennen de cliënt door een door en wanneer de professional de deskundigheid van de familie benutten, hoeven zij zelf niet het wiel opnieuw uit te vinden. Ook werd er aangegeven dat de familie een constante factor is en dat professionals ‘maar passanten’ zijn. Als het cliëntsysteem meer wordt ingezet hebben professionals meer tijd voor persoonlijke aandacht voor de cliënt. Daarnaast kan de kwaliteit van zorg verbeterd 4 / 7