Wat veranderde er voor boeren en burgers vanaf de 11

1.1 Wat veranderde er voor boeren en burgers vanaf de 11 e eeuw?De opkomst van de Nederlandse economie begon in de 11 e eeuw, toen er in Europa een snelle bevolkingsgroei was. Er ontstond een agrarisch-urbane samenleving met verstedelijking en een monetaire economie . Boeren produceerden niet meer alleen voor eigen gebruik en voor hun heer, maar ook voor verkoop op de stedelijke markten. Het platteland voorzag steden van voedsel en grondstoffen voor de nijverheid. Sommige grondstoffen moesten van verder weg worden gehaald. Handelsnetwerken van steden en hun verzorgingsgebied (gebied dat voor producten en diensten op een stad is aangewezen) werden steeds fijner vertakt.Om economische belangen te beschermen, wilden steden stadsrechten in ruil voor geld aan koningen, graven etc. De steden kwamen onder leiding van schepenen, die zowel het bestuur als de rechtspraak in handen hadden. Aan de bevolkingsgroei kwam in de 14 e eeuw een eind, door hongersnoden en pestepidemieën. Maar verstedelijking en commercialisering gingen wel door, dit ging niet overal even snel. In steden waren meer sterfgevallen dan geboortes, maar migratie vanuit het platteland hield de bevolking op peil. Sommigen mensen waren geen poorters (stadsburgers), zoals ongeschoolde arbeiders en geestelijken (gezag van de kerk).Welke stedelijke dynamiek vond plaats in Artesië?Binnen de Nederlanden en kwam verstedelijking het eerst op gang in Vlaanderen en het zuidelijk daarvan gelegen Artesië. Tot het eind van de 13 e eeuw was Atrecht de belangrijkste stad in de Nederlanden, omdat het de machtigste stad was. (Doordat handelaren en bankiers uit Atrecht een centrale plaats kregen in de lakennijverheid) Atrecht werd zo het startpunt van de stedelijke dynamiek (levendigheid) in de Nederlanden. De opkomst van Atrecht was mogelijk doordat

de omstandigheden gunstig waren: vruchtbare bodem voor tarwe, waardoor een

hoge landbouwproductiviteit mogelijk was. Ook werden schapen gehouden voor wol voor de lakennijverheid. Laken= geweven en vervilte wollen stof.(Belangrijkste soort textiel in die tijd) De lakennijverheid was groot en de stadsbevolking kreeg hierdoor werk. Er waren veel ambachten nodig, vooral wevers. Het hele productieproces werd georganiseerd door kooplieden. De steden in Vlaanderen en Artesië lagen dichtbij Engeland, dat de grootste leverancier van wol werd. Ook lagen ze gunstig voor het belangrijkste handelsnetwerk in die tijd, waarbij veel kooplieden op jaarmarkten (markt die elk jaar op een vaste tijd wordt gehouden) afkwamen.De belangrijkste jaarmarkt kwam uit Atrecht. Door deze handel werden Atrechtse

kooplieden rijk en machtig: ze organiseerden zich in koopliedengilden, hadden

grote invloed in het stadsbestuur en werden geldschieters voor steden en vorsten.Hoe kwamen de Vlaamse steden op?Aan het eind van de 13 e eeuw nam Brugge de plaats van Atrecht over. Atrecht verloor zijn voorsprong doordat de handel tussen de jaarmarkten (die van Frankrijk en Italië) verstoord raakte doordat oorlogen in Italië uitbraken, en doordat de Ottomanen hun gebied steeds verder uitbreidden. Tegelijk groeide de 1 / 2

handel met steden van de Duitse Hanze (verbond van handelssteden aan de Noord- en Oostzee), want voor hen lag Brugge gunstiger dan Atrecht. In de 13 e

eeuw was het bestuur in alle Vlaamse steden in handen van patriciërs: leden

van vooraanstaande families. Ze raakten verbonden met de adel en kwamen ver van het gewone stadsvolk af te staan, dat het gemeen werd genoemd (lagere bevolkingsklassen).Ambachtslieden klaagden steeds meer over corruptie en machtsmisbruik, onder andere doordat zij economische afhankelijk waren van patriciërs. De sociale spanningen liepen uit op een veldslag in 1302 door een conflict tussen de Franse koning (Filips 4) en de graaf van Vlaanderen. Patriciërs steunden de Franse koning, maar ambachtslieden steunden de graaf. De Vlamingen wonnen de Guldensporenslag. Ambachtslieden namen in Vlaamse steden de macht over van de Patriciërs. De dag hierna werden patriciërs en aanhangers van de koning uit Gent verdreven. Vlaanderen werd behouden voor de familie van de graaf, die (de graaf) stierf onder Frans gevangenschap. De opvolgers (de familie) beloonden de

ambachten: in Vlaamse steden gaven ze invloed aan de gilden van

ambachtslieden, die regels voor werk mochten vaststellen en een deel van de schepenen mochten leveren. De Guldensporenslag zorgt voor gevoelens van nationalisme en wordt jaarlijks gevierd in Vlaanderen.

1.2 In welke handelsnetwerken waren Brugge, Antwerpen en Amsterdam actief?De Hanze had een hoofdkantoor in Brugge en maakte de stad stapelmarkt voor de Nederlanden, de voornaamste plaats waar goederen van de Hanze verhandeld werden. Dankzij Italianen werd Brugge (door innovaties) een financieel centrum.Door contacten met Italiaanse handelaren ontstonden bedrijven waarin geld kon worden verdiend met aandelen. Italiaanse handelaren begonnen ook met het gebruik van de wisselbrief, er werden goederen verkocht voor een wisselbrief, die op een later tijdstip en op een andere plaats konden worden ingewisseld. De

handel in wisselbrieven leidde in Brugge tot het ontstaan van de eerste beurs:

gebouw waar handelaren bij elkaar kwamen om afspraken te maken met betrekking tot handel. Door Brugge vormden Vlaanderen en Brabant het economische zwaartepunt van de Nederlanden in de 14 e en 15 e eeuw. Het belang van Brabant nam toe in de 14 e en 15 e eeuw, zoals Antwerpen dat omstreeks 1500 de positie van Brugge overnam.Het werd in de 16 e eeuw de rijkste stad van Europa en alles verplaatste naar Antwerpen. Dit kwam omdat de havenstad aan de Schelde gunstigere verbindingen had met het Europese achterland, met name Duitse en Italiaanse gebieden (Brennerpas). Zo werd Antwerpen de stapelmarkt van koloniale producten. Ook hadden ze een functie in de trans-Atlantische handelsdriehoek.Hollandse steden waren pas goed gaan groeien in de 14 e eeuw. De bodem was echter te nat voor graanteelt, dus gingen de Hollanders graan importeren uit Oost-Europa (moedernegotie). Ze haalden graan met eigen schepen, waardoor ze niet alleen handelaren, maar ook scheepsbouwers en vrachtvaarders werden (innovatie en specialisatie dus). Vooral Amsterdam groeide door de graanhandel, die een voorhaven werd voor Antwerpen. Nederland haalde dus graan voor de

• / 2