WEEK 2 LITERATUUR - HOOFDSTUK 1: korte karakterisering personenvenn...

WEEK 2 LITERATUUR

Tervoort, Het Nederlandse personenvennootschapsrecht:

HOOFDSTUK 1: korte karakterisering personenvennootschap en haar plaats in

het Nederlandse ondernemingsrecht:

1.1 Vennootschap is kapitaalvennootschap en personenvennootschap; korte karakteristiek van beide soorten De Nederlandse vennootschapsvormen kunnen worden onderverdeeld in twee

groepen: kapitaalvennootschappen en personenvennootschappen.

Kapitaalvennootschappen omvatten de naamloze vennootschap (NV) en besloten vennootschap (BV). Een belangrijk kenmerk van deze vennootschappen is dat alleen het eigen vermogen van de NV of BV kan worden aangesproken voor schulden van de vennootschap; aandeelhouders zijn niet verplicht om verder bij te dragen dan het bedrag dat zij op hun aandelen hebben gestort. Bovendien zijn zowel de NV als de BV rechtspersonen, en zijn de wettelijke regels die op hen van toepassing zijn over het algemeen dwingend van aard. Er is discussie over het al dan niet op de achtergrond treden van aandeelhouders na de oprichting van deze vennootschappen. Volgens de institutionele opvatting treden de aandeelhouders terug, terwijl de instrumentele opvatting stelt dat aandeelhouders, vooral in een BV, een actieve rol kunnen blijven spelen.De tweede groep bestaat uit personenvennootschapp en, waaronder de maatschap, vennootschap onder firma (VOF), en commanditaire vennootschap (CV). In tegenstelling tot kapitaalvennootschappen, zijn vennoten van personenvennootschappen (behalve commanditaire vennoten) persoonlijk en volledig aansprakelijk voor de schulden van de vennootschap. Bij een maatschap zijn vennoten ieder voor een gelijk deel aansprakelijk, terwijl bij een VOF en CV vennoten hoofdelijk aansprakelijk zijn. Personenvennootschappen hebben geen rechtspersoonlijkheid en hun onderlinge verhoudingen worden voornamelijk bepaald door de vennootschapsovereenkomst, met wettelijke regels die voornamelijk van regelend recht zijn. Een belangrijk traditioneel kenmerk van personenvennootschappen is het "intuitu personae"-beginsel, waarbij de vennootschap wordt aangegaan met oog op de persoon van de andere vennoten.

1.2 Korte beschrijving van maatschap, vennootschap onder firma en commanditaire vennootschap De maatschap is de basisvorm van de personenvennootschappen en wordt geregeld in het Burgerlijk Wetboek. Het wordt gedefinieerd als een overeenkomst waarbij twee of meer personen iets in gemeenschap brengen met het doel het verkregen voordeel te delen. Een essentieel kenmerk van de maatschap is samenwerking in het economisch verkeer. Vennoten zijn gelijkelijk aansprakelijk voor deelbare prestaties, terwijl voor ondeelbare prestaties, zoals het schilderen van een portret, dit niet geldt.

Er bestaan twee soorten maatschappen: de openbare maatschap, die onder een

bepaalde naam aan het rechtsverkeer deelneemt, en de stille maatschap, die niet openbaar is. De vennootschap onder firma (v.o.f.) en de commanditaire vennootschap (c.v.) zijn handelsrechtelijke varianten van de maatschap, die zijn geregeld in het Wetboek van Koophandel. Een v.o.f. is altijd openbaar en de vennoten zijn hoofdelijk aansprakelijk voor de schulden van de vennootschap.De commanditaire vennootschap onderscheidt zich door het bestaan van twee

soorten vennoten: beherende vennoten, die volledig aansprakelijk zijn, en

commanditaire (of stille) vennoten, die slechts financieel bijdragen en alleen 1 / 4

aansprakelijk zijn tot het bedrag van hun inbreng. Dit maakt de positie van een commanditaire vennoot vergelijkbaar met die van een aandeelhouder in een NV of BV.

1.3 Wettelijke regeling: verleden, heden en toekomst

De regeling van de personenvennootschappen in Nederland is verdeeld over het Burgerlijk Wetboek (BW), waarin de maatschap wordt geregeld, en het Wetboek van Koophandel (WvK), waarin de vennootschap onder firma (v.o.f.) en de commanditaire vennootschap (c.v.) zijn opgenomen. Deze verdeling komt voort uit de historische invloed van de Franse wetgeving uit de tijd van de Franse Code de Commerce en Code Civil, die het onderscheid tussen handels- en burgerlijk recht introduceerde. Ondanks de Franse oorsprong en de codificatie in 1838, is het Nederlandse personenvennootschapsrecht sindsdien nauwelijks gewijzigd.De belangrijkste inhoudelijke verandering sinds 1838 was de afschaffing van de commanditaire vennootschap op aandelen in 1975, als gevolg van de aanpassing aan de eerste EEG-richtlijn over vennootschapsrecht. Door de beperkte toepassing van deze rechtsvorm werd het onnodig geacht om de wetgeving hierop aan te passen.Het huidige personenvennootschapsrecht is verouderd, onvolledig en bevat archaïsch taalgebruik, waardoor het moeilijk te doorgronden is. Veel rechtsvragen zijn door jurisprudentie en doctrine ingevuld, maar niet in de wet zelf. Hierdoor is er al sinds de jaren 1950 gewerkt aan een modernisering van dit deel van het recht. Een wetsvoorstel uit 2002 werd in 2011 ingetrokken, maar een nieuw voorstel, mede gebaseerd op een particuliere werkgroep onder leiding van prof.mr. M. van Olffen, kwam in 2019 in consultatie en werd positief ontvangen.Het Ministerie van Justitie en Veiligheid werkt aan een herzien ontwerp om een modern wettelijk kader voor personenvennootschappen te creëren. De behoefte aan een duidelijker personenvennootschapsrecht, naast de flexibele BV, is groot in de praktijk. In dit werk wordt echter alleen het huidige recht behandeld, met verwijzingen naar het wetsvoorstel van 2002 waar relevant voor begrip of uitleg.

1.4 Regelend recht Het personenvennootschapsrecht is in principe van regelend recht, wat betekent dat de wettelijke regels alleen gelden als de partijen zelf geen andere afspraken hebben gemaakt. Deze flexibiliteit is gebaseerd op de contractsvrijheid, waardoor vennoten zelf kunnen beslissen hoe zij hun samenwerking vormgeven binnen de vennootschap. Toch zijn er enkele dwingende bepalingen, vooral met het oog op de bescherming van derden in het rechtsverkeer. Zo kunnen vennoten in een vennootschap onder firma (v.o.f.) niet afspreken dat zij niet hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de schulden, en in een commanditaire vennootschap moeten er altijd commanditaire en beherende vennoten zijn, waarbij de beherende vennoten onbeperkt aansprakelijk zijn met hun privévermogen.Daarnaast zijn er enkele dwingendrechtelijke regels voor de interne verhouding tussen vennoten, zoals het verbod om een vennoot uit te sluiten van winstdeling

(art. 7A:1672 lid 1 BW). Hoewel deze uitzonderingen bestaan, blijft het

uitgangspunt dat partijen veel vrijheid hebben om af te wijken van de wettelijke regels.

1.5 Geen rechtspersoon

De term 'maatschap' wordt in de wet op verschillende manieren gebruikt: als

overeenkomst, als vermogen van de maatschap, als aanduiding van alle maten 2 / 4

gezamenlijk, en als de rechtsverhouding die door de overeenkomst ontstaat.Deze veelzijdige betekenis roept de vraag op of de maatschap, vennootschap onder firma (v.o.f.) en commanditaire vennootschap (c.v.) rechtspersoonlijkheid hebben. Hoewel dit in het verleden wel werd aangenomen, is het huidige juridische en wetenschappelijke standpunt dat personenvennootschappen geen rechtspersonen zijn. Ze hebben geen eigen rechten en verplichtingen zoals natuurlijke personen of rechtspersonen dat wel hebben.Toch heeft een personenvennootschap, met name een v.o.f., een zekere zelfstandigheid in het recht. Zo heeft een vennootschap een afgescheiden vermogen, waardoor schuldeisers zich alleen kunnen verhalen op het vermogen van de vennootschap en niet direct op dat van de vennoten. Bovendien kan een personenvennootschap failliet worden verklaard en in rechte optreden, wat duidt op een zekere loskoppeling van de vennoten. In de rechtspraak is meermaals bevestigd dat een personenvennootschap meer is dan alleen een verzameling overeenkomsten tussen vennoten. Bijvoorbeeld, in het arrest VDV Totaalbouw uit 2015 stelde de Hoge Raad dat een v.o.f. in het maatschappelijk verkeer wordt gezien als een afzonderlijk rechtssubject.Toch kwam de Hoge Raad in 2019 met het arrest UWV/Schäperclaus-Schinkel q.q.c.s. enigszins terug op deze interpretatie. Hij oordeelde dat, omdat de v.o.f. geen rechtspersoonlijkheid heeft, een overeenkomst met de v.o.f. in feite een overeenkomst met de gezamenlijke vennoten is. Hierdoor blijft de v.o.f. weliswaar meer dan de optelsom van vennoten, maar is zij geen zelfstandige rechtsdrager.Dit laat de aard van de vennootschap deels in het ongewisse, waardoor de status van een v.o.f., maatschap en c.v. tussen een overeenkomst en een zelfstandig rechtssubject in blijft hangen.

1.6 Motieven voor gebruik van personenvennootschap 1.6.1. Nadeel personenvennootschap: onbeperkte aansprakelijkheid: De keuze voor een personenvennootschap lijkt op het eerste gezicht onlogisch vanwege de onbeperkte aansprakelijkheid die inherent is aan deze rechtsvorm.Ondernemers kunnen immers een besloten vennootschap (BV) oprichten, die wel bescherming biedt tegen persoonlijke aansprakelijkheid. Toch kiezen ondernemers in bepaalde gevallen bewust voor een personenvennootschap, zoals een maatschap, vennootschap onder firma (v.o.f.) of commanditaire vennootschap (c.v.). Dit kan te maken hebben met enkele compenserende voordelen die zwaarder wegen dan de onbeperkte aansprakelijkheid.Een belangrijke nuance is dat de onbeperkte aansprakelijkheid in een personenvennootschap beheersbaar kan worden gemaakt door de rol van onbeperkt aansprakelijk vennoot te laten vervullen door een rechtspersoon met beperkte aansprakelijkheid, zoals een BV. Dit creëert een hybride structuur waarin de voordelen van beide rechtsvormen worden gecombineerd. Hoewel de wetgever van 1838 deze mogelijkheid waarschijnlijk niet heeft voorzien, is deze in de praktijk breed geaccepteerd en wordt vaak toegepast.Daarnaast is het onderscheid tussen de aansprakelijkheid bij een kapitaalvennootschap (zoals de BV) en een personenvennootschap in de praktijk minder scherp dan het lijkt. Kredietverstrekkers eisen vaak persoonlijke garanties of borgstellingen, zelfs als de ondernemer opereert via een BV. Dit betekent dat de persoonlijke aansprakelijkheid van de ondernemer vaak meer afhankelijk is van de onderhandelingen met financiers dan van de gekozen rechtsvorm. In 3 / 4

sommige gevallen is een persoonlijke hoofdelijke aansprakelijkheid onvermijdelijk, ongeacht de rechtsvorm.Echter, wanneer een ondernemer kiest voor een structuur waarbij persoonlijke houdster-BV’s deelnemen in een personenvennootschap, kan dit bepaalde voordelen van de personenvennootschap verminderen. Welke voordelen de personenvennootschap specifiek biedt ten opzichte van de BV, zal verder in het hoofdstuk worden behandeld, waarbij een vergelijking tussen beide rechtsvormen centraal staat.

1.6.2. Fiscale aspecten:

Fiscale overwegingen zijn vaak van invloed op de keuze voor een rechtsvorm waarin een commerciële activiteit wordt ondergebracht. Een belangrijk fiscaal voordeel van de personenvennootschap (zoals een maatschap, vennootschap onder firma of commanditaire vennootschap) is dat deze in beginsel fiscaal transparant is. Dit betekent dat de vennootschap zelf niet belastingplichtig is voor directe belastingen, maar dat de winst direct wordt toegerekend aan de vennoten. Wanneer de personenvennootschap een zelfstandige onderneming drijft, wordt elke vennoot fiscaal gezien alsof hij een eigen onderneming heeft. Dit biedt vennoten de mogelijkheid om hun aandeel in de winst fiscaal te verrekenen met inkomsten uit andere activiteiten.Deze fiscale transparantie is ook aantrekkelijk voor fiscaal vrijgestelde entiteiten, zoals overheidsinstellingen, pensioenfondsen, vrijgestelde beleggingsinstellingen (VBI’s) en fiscale beleggingsinstellingen (FBI’s), omdat zij kunnen deelnemen aan joint ventures met normaal belaste vennootschappen zonder hun fiscale vrijstelling te verliezen. Zo kunnen ze hun aandeel in de winst belastingvrij ontvangen, net als bij hun andere inkomsten.Voor ondernemers in het midden- en kleinbedrijf biedt de personenvennootschap extra voordelen. Zo kunnen zij, mits aan bepaalde voorwaarden is voldaan, gebruik maken van fiscale faciliteiten zoals de zelfstandigenaftrek en de MKB- winstvrijstelling. In het geval van een man-vrouwfirma kunnen beide partners aanspraak maken op deze voordelen, indien voldaan is aan de gestelde voorwaarden.Een beperking van de personenvennootschap is dat ondernemers die inkomstenbelasting betalen geen gebruik kunnen maken van de innovatiebox, een faciliteit die beschikbaar is voor ondernemingen die via een besloten vennootschap (BV) opereren. Desondanks leidt de combinatie van fiscale regels er vaak toe dat tot een bepaald winstbedrag de inkomstenbelasting in een personenvennootschap lager is dan de gecombineerde belastingdruk van de vennootschapsbelasting en box 2-inkomstenbelasting die geldt voor een BV. Het omslagpunt waarbij de belastingdruk in een BV gunstiger wordt, hangt echter af van de feitelijke omstandigheden en wisselende belastingtarieven.

1.6.3 inrichtingsvrijheid:

Op het gebied van inrichtingsvrijheid biedt de personenvennootschap in veel opzichten meer flexibiliteit dan de BV, ondanks de hervormingen van het BV-

recht. De belangrijkste voordelen van de personenvennootschap zijn als volgt:

1. Toetreding en uittreding van vennoten: Bij een personenvennootschap kunnen

vennoten eenvoudig toetreden en uittreden zonder notariële tussenkomst, in tegenstelling tot de BV, waar voor de overdracht van aandelen een notaris vereist

• / 4