Zelfsturende teams beinvloeden teamcultuur verslavingszorg

Zelfsturende teams beinvloeden teamcultuur verslavingszorg 1 / 6

1 Zelfsturende teams beinvloeden teamcultuur verslavingszorg Voorwoord Dit onderzoeksrapport gaat over het verbeteren van de teamcultuur binnen zelfsturende teams. Na gesprekken met de opdrachtgever en de teams raakten wij enthousiast om teamcultuur te onderzoeken. Wij hebben dit gedaan binnen twee teams van X, Medium Care Dubbel Diagnostiek en Medium Care Licht Verstandelijk Beperkten, in het kader van onze opleiding tot hbo- verpleegkundige.Zelfsturing, of X Teams, zoals X deze variant op zelfsturing omschrijft, is ‘hot’! De geestelijke gezondheidszorg en verslavingszorg zijn enorm in beweging onder invloed van decentralisatie van zorgtaken, financiering, wetgeving en kwaliteitseisen. Om hier op in te kunnen spelen hebben veel organisaties ervoor gekozen om over te gaan op zelfsturende teams en de verantwoordelijkheid en beslissingsbevoegdheid zo laag mogelijk in de organisatie te leggen. X is begin 2024 gestart met X Teams.Maar wat is er nu nodig voor teams om vitaal te worden?We hebben ruim de tijd genomen om ons te verdiepen in het onderwerp en wat er leeft op de afdelingen om te komen tot passende onderzoeksvragen. Dit heeft ertoe geleid dat we hebben besloten om te onderzoeken hoe verpleegkundigen en sociotherapeuten de teamcultuur ervaren en hoe zij deze kunnen beïnvloeden om zo een X te vormen.Met groot enthousiasme hebben wij ons gericht op de literatuurstudie en de vele interviews en focusgroepsgesprekken. Dit alles heeft geleid tot dit onderzoeksrapport. Om dit resultaat te bereiken zijn vele mensen betrokken geweest. Wij willen graag alle respondenten bedanken, die met zoveel enthousiasme hebben meegewerkt aan ons onderzoek. Ook onze dank aan x, die ons telkens weer inspireerde en meenam in zijn enthousiasme. Onze dank aan de referentiegroepen die ons feedback gaven en waarbij we terecht konden voor hulp als we het even niet meer wisten. Uiteraard onze dank voor de opdrachtgever, X, die dit onderzoek mede mogelijk heeft gemaakt. Tot slot onze dank aan ons thuisfront, die ons, waar nodig, opbeurden en inspireerden en de ruimte gaven om vele studie-uren te maken.Veel plezier met het lezen van dit onderzoeksrapport. 2 / 6

2 Zelfsturende teams beinvloeden teamcultuur verslavingszorg Samenvatting Aanleiding: Zowel binnen als buiten de gezondheidszorg wordt toenemend gewerkt met zelfsturende teams. Dit ontstaat vanuit de behoefte om efficiënter, en vaak goedkoper, zorg te verlenen, doordat verantwoordelijkheden lager in de organisatie gelegd worden. Bij X, een instelling voor verslavingszorg, zijn ze begin 2024 gestart met ‘X Teams’, een vorm van zelfsturing.Probleem/doelstelling: Binnen twee teams is de zelfsturing stopgezet, omdat er onvoldoende ontwikkeling was. Dit zijn teams die zich richten op klinische verslavingszorg aan cliënten met psychiatrische problematiek en/of licht verstandelijke beperking. In beide teams werken veertien verpleegkundigen en sociotherapeuten. In september 2024 zijn de teams opnieuw gestart met zelfsturing. Dit onderzoek richt zich op deze twee teams, de onderzoeksvraag luidt: Hoe kunnen verpleegkundigen, sociotherapeuten en overige disciplines binnen afdeling Medium Care Dubbel Diagnostiek (X) en Medium Care Licht Verstandelijk Beperkten (X) de teamcultuur beïnvloeden om te komen tot een zelfsturend team?Onderzoeksmethoden: Het onderzoek bestaat uit drie delen. Een gezamenlijk uitgevoerde literatuurstudie en twee deelonderzoeken. Beide deelonderzoeken zijn individueel uitgevoerd en kwalitatief beschrijvend van aard. Beide teams zijn volledig geïnterviewd en nadien heeft een focusgroepsgesprek plaatsgevonden. Nadien zijn extra interviews afgenomen bij mensen die niet direct deel uitmaken van het zelfsturende team, maar wel betrokken zijn bij de zorg of processen op deze afdelingen.Resultaten: Vanuit de literatuurstudie blijkt dat doelen helder dienen te zijn en opgesteld in samenspraak met de teams. Beleid, ook gericht op het primaire proces, vindt nu vaak plaats buiten het team. Daarnaast blijkt coaching tijdens alle fases van zelfsturing van belang. Het draagvlak en de ondersteuning van zelfsturende teams wordt vergroot als zelfsturing ingevoerd wordt binnen de volledige organisatie. Onrust en weerstand worden als normaal beschouwd in de startfase van zelfsturing. Bij X wordt de teamcultuur ervaren als flexibel, open en betrokken. Intervisie en elkaars kwaliteiten en valkuilen leren kennen zijn helpend om te komen tot zelfsturing. Bij team X is veel persoonlijke aandacht voor elkaar. Daarbij ervaren respondenten een gebrek aan eenduidigheid binnen het team en zorgt de persoonlijke aandacht soms voor conflictvermijding. Het team voelt zich soms ondergewaardeerd en belemmerd in hun ontwikkeling. In beide teams worden problemen ervaren in samenwerking met behandelaren. Daarentegen ervaren zij veel steun vanuit de senior+ en teamleider en geven beide teams aan dat zij zich volop aan het ontwikkelen zijn. De personeelsformatie die nu op orde is zorgt voor een lagere werkdruk en meer ruimte voor ontwikkeling. 3 / 6

3 Zelfsturende teams beinvloeden teamcultuur verslavingszorg Conclusie: Uit alle deelonderzoeken blijkt het belang van duidelijkheid over de betekenis van zelfsturing. In beide teams is sprake van een spanningsveld, omdat de doelen en tot waar beslissingsbevoegdheid reikt, niet duidelijk zijn. Dit, in combinatie met het gevoel dat beleid dat invloed heeft op het primaire proces, vaak gemaakt wordt zonder medeweten van de teams, zorgt voor frustraties en is daarmee een belemmering in de ontwikkeling. Met behulp van intervisie en coaching verbeteren beide teams momenteel de eenduidigheid, het geven van feedback en de samenwerking. De regiebehandelaar zou oorspronkelijk de spil moeten zijn van het team. Dit is niet hoe het in praktijk tot uiting komt. De behandelcoördinator heeft een actievere rol binnen het team, maar heeft geen plaats binnen het zelfsturende team.Aanbevelingen: Extra uitleg door de teamleider en projectbegeleider is nodig om duidelijkheid te creëren over de betekenis van zelfsturing en wat de doelen en autonomie van de teams zijn. De teams zouden eerder betrokken kunnen worden bij het opstellen van doelen. Dat de formatie op orde blijft is van meerwaarde om toe te komen aan zelfsturing. Een actieve rol van de behandelcoördinator zou de samenwerking tussen behandelaren en het X Team kunnen verbeteren.Op twee vaste momenten in de week kan dan behandelinhoudelijk beleid worden uitgezet. De intervisie voortzetten voor beide teams, met als aandachtspunten eenduidigheid, teamvorming en het creëren van een veilig teamklimaat wordt aanbevolen. De rol en bevoegdheden van de senior+ zouden duidelijker beschreven kunnen worden. Deze rol zou vooral coachend kunnen zijn en gericht op zelfsturing, waaronder professionele autonomie voor een periode van twee tot vijf jaar. 4 / 6