- - - - - - - - - - - - - -1000 - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 1000 - - - - - - - - - - - - - - -

Kunst

Hoofdstuk 2: Cultuur van de kerk - 11e t/m 14e eeuw

Kenmerken:

-Rooms-Katholieke kerk is oppermachtig, zorgt voor culturele eenheid -Europa is dunbevolkt -Macht ligt bij adel -In 12e en 13e eeuw maakt plattelandseconomie plaats voor handel -Steden groeien -Bevolking geeft minder om geloof WereldgeschiedenisKunstgeschiedenis

• - - - - - - - - - - - - -1000 - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 1000 - - - - - - - - - - - - - - -

1000 - 1400

Feodaal stelsel brokkelt af 1000 Gregoriaanse kerkmuziek 1000 Benedictijner kloosterorde meest invloedrijk (ora et labora)

1000 - 1200

Romaanse bouwkunst 1000 Bloeitijd islam, gebied reikt tot Spanje

1000 - 1200

Liturgisch drama 1096 Eerste kruistochten naar Jeruzalem 1098 Cisterciënzer kloosterorde gesticht

• - - - - - - - - - - - - 1100 - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 1100 - - - - - - - - - - - - - - -

1100 - 1200

Bloeitijd pelgrimsroute naar Santiago de Compostella 1150 Toenemende verstedelijking 1164 Relieken drie koningen naar Keulen

1150 - 1250

Notre-Dameschool: polyfone kerkmuziek

1150 - 1400

Gotische bouwstijl

• - - - - - - - - - - - - 1200 - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 1200 - - - - - - - - - - - - - - -

1220 Vestiging bedelorden in de steden

1200 - 1400

Religieus drama buiten de kerk: mirakelspel,

passiespel

1200 - 1350

Troubadours

1272 1 / 2

Laatste kruistocht naar Jeruzalem

• - - - - - - - - - - - - 1300 - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - 1300 - - - - - - - - - - - - - - - -

1337 Begin Honderdjarige Oorlog

1350 - 1400

Ars Nova; polyfone, niet-kerkelijke muziek

1347 - 1354

Pestepidemie kost een derde van de Europeanen het leven

1300 - 1400

Italië; trecento als opmaat naar renaissance

§1: Kloosters

Benedictus van Nursia stelde in de 6e eeuw regels op voor het kloosterleven en deze gelden in het

jaar 1000 nog steeds. De kern van deze regels is: ora et labora (bid en werk).

Eadwine is een bijzondere monnik: hij maakte een zelfportret met in de randversiering de tekst: “Noch mijn faam, noch mijn lof zal snel sterven”. Hieruit kun je opmerken dat Eadwine trots was op zijn werk en dit is erg bijzonder, omdat monniken normaal gesproken het werk niet doen voor de roem, maar voor God.De getijden zijn de tijden in het klooster waarop er gebedsdiensten zijn. Volgens een bepaald week-/jaarrooster worden alle psalmen gezongen, in het Latijn (taal van kerk). In het begin heeft iedere streek zijn eigen melodieën, maar Paus Gregorius de Grote heeft hier rond het jaar 600 orde in gebracht. In werkelijkheid zijn de regels van de gregoriaanse muziek pas sinds de 9e eeuw in gebruik.

Kenmerken van het gregoriaans zijn:

-eenstemmig -niet-maatgebonden ritme -sober -elke lettergreep een toon -soms woorden als ‘halleluja’ / ‘hosanna’ extra nadruk door op een lettergreep meerdere tonen te zingen Het gregoriaans is ook het begin van de muzieknotatie. Als geheugensteuntje worden er tekentjes (neumen) bovenin de tekst aangebracht. Dit systeem wordt door Guido van Arezzo verbeterd door twee lijnen aan te brengen die beide een andere toon aangeven. Hierna ontstaat dan het systeem van een vierlijnige notenbalk met sleutel en notatie in vierkante noten.Om het nog makkelijker te maken, bedenkt Arezzo ook de namen voor alle noten. De namen leidt hij af uit de Johanneshymne en daaraan hebben we ons do-re-mi-fa-so-la-ti-do (solmisatie) te danken.De begrippen ‘goed en kwaad’ en ‘schuld en boete’ zijn begrippen die in het geloof in de 11e en 12e eeuw erg belangrijk zijn. Het Laatste Oordeel is dan ook een veel uitgebeeld onderwerp in deze tijd; het gaat over het einde der tijden en allerlei rampen die het leven op aarde beëindigen. Christus bepaalt dan wie er in de hemel komt en wie in de hel. Door middel van het Laatste Oordeel worden de gelovigen bang gemaakt voor de hel en willen ze er alles aan doen om naar de hemel te gaan.Daarom worden tegen betaling aflaten verkocht: als je een aflaat kocht werden al je zonden kwijtgescholden en kon je naar de hemel. Hierdoor heeft de kerk veel geld.Rome, Santiago de Compostella en Keulen zijn in de middeleeuwen veel gekozen reisdoelen voor een pelgrimage. In Rome zijn graven van apostelen te vinden, in Santiago de Compostella is het graf van Jacobus de Oudste en in Keulen worden de relieken van de drie koningen bewaard.Doordat pelgrims vaste routes nemen naar deze plaatsen, ontstaan er langs deze route een opbloeiing van de economie, religie en cultuur.In de middeleeuwen heeft de islam een hoogtepunt bereikt; de Arabieren hebben in korte tijd het Midden-Oosten en grote delen van Noord-Afrika veroverd. De handel, wetenschap en kunsten bloeien. Ook wordt de zuidelijke helft van Spanje en Portugal veroverd en wordt Cordoba de

• / 2