1.3 Sociale determinanten van gezondheid

1.3 Sociale determinanten van gezondheid Uitleggen wat het onderscheid tussen upstream en downstream sociale determinanten van gezondheid is en hoe deze twee typen sociale determinanten in wisselwerking met elkaar van invloed zijn op gezondheid.Sociale determinanten van gezondheid = niet-medische factoren die van invloed zijn op gezondheid (Braveman et al., 2011). Voorbeelden -> werk- en leefomstandigheden, opleidingsniveau, schuldenproblematiek, stress, slecht slapen, gezondheidsgedrag (beweging en voeding) Downstream-factoren = op het niveau van het individu (wat mensen eten).oGezondheidszorg, leveren van zorgdiensten, negatieve effecten van ziekte tegen gaan, individueel •Hoe verder je van het individu af hebt meer upstream factoren. Verschillende lagen •Upstream factoren: omstandigheden waarin mensen worden geboren, opgroeien, werken en leven.oPublic health, bevorderen van gezondheid, preventie van ziekte, collectief •Zijn geen dingen die je los van elkaar kunt zien Gezondheidsgedrag belangrijk. Living and working conditions raken direct gezondheid, bijvoorbeeld slechte lucht is een living condition en direct beïnvloed op je gezondheid. maar een ascpect van gezondheidsgedrag van bijvoorbeeld sporten, is ook afhankelijk van cirkel eromheen (economisch en sociaal).Soms rechtstreeks invloed op gezondheid, maar soms ook downstream-factoren gevormd door hogere niveau’s.Upstream-determinanten bepalen de kracht waarin deze mechanismen lopen en invloed hebben op de gezondheid.Relatie tussen downstream (knowledge) en upstream (housing, neigbourhood, omgeving) -> relatie opleiding en gezondheid Opleiding en gezondheid •Opleidingsniveau -> type werk -> inkomen Wat zijn upstream-factoren die deze relatie mede bepalen? Kijken naar economische en sociale kansen. Speciale soort banen creëren vanuit de overheid. Wet- of regelgeving met betrekking op minimum loon -> hoogte minimum loon waarvan je rond kan komen, ongeacht het soort werk wat je doet. Pad van inkomen zal dus minder sterk zijn.•Opleidingsniveau -> type werk -> pensioenrechten Wat zijn upstream-factoren die deze relatie mede bepalen? Vakbonden zorgen ervoor dat er goede afspraken zijn over de pensioenen. AOW bouw je heel je leven op, ongeacht je werk. Dit is de basis die je in ieder geval al hebt. 1 / 4

Beargumenteren waarom zij vinden dat er in bepaalde cases sprake is van health inequity danwel health inequality.  Health inequity vs health inequality kawachi et al., 2002 •Health inequality (“gezondheidsverschillen”) -> objectief vast te stellen. Geen normatief voordeel. De algemene term die wordt gebruikt om verschillen, variaties en ongelijkheden in de gezondheidsprestaties van individuen en groepen aan te duiden.voorbeeld -> van ongelijkheid op gezondheidsgebied is de hogere incidentie van ziekte X in groep A vergeleken met groep B van populatie P. Als ziekte X willekeurig of gelijk verdeeld is over alle groepen van populatie P, dan is er geen sprake van gezondheidsongelijkheid in die populatie. . Met andere woorden: ongelijkheid op gezondheidsgebied is een beschrijvende term die geen moreel oordeel hoeft te impliceren.•Health inequity (“gezondheidsongelijkheid”) . Gaat verder, meer over de verschillende kansen op gezondheid. Verwijst naar die ongelijkheden op gezondheidsgebied die als oneerlijk worden beschouwd of voortvloeien uit een of andere vorm van onrechtvaardigheid oGezondheidsverschillen die als maatschappelijk onrechtvaardig worden gezien oNiet objectief vast te stellen -> wat jij belangrijk vindt hoeft niet per se een ander te vinden oNormatief oordeel oGezondheidsverschillen worden eerder als onrechtvaardig gezien naarmate ze sterker in verband zijn te brengen met “upstream” determinanten.Inequality en equality zijn dimensionale concepten, die eenvoudigweg verwijzen naar meetbare hoeveelheden. Inequity en equity daarentegen zijn politieke concepten die uitdrukking geven aan een moreel engagement voor sociale rechtvaardigheid.De kern van het onderscheid tussen equality en equity is dat de identificatie van ongelijkheid op gezondheidsgebied een normatief oordeel met zich meebrengt, gebaseerd op (a) iemands theorieën over rechtvaardigheid; (b) iemands theorieën over de samenleving; en (c) iemands redenering die ten grondslag ligt aan het ontstaan van ongelijkheden op gezondheidsgebied. Omdat het identificeren van ongelijkheden op gezondheidsgebied een normatief oordeel impliceert, kan de wetenschap alleen niet bepalen welke ongelijkheden ook onrechtvaardig zijn, noch welk deel van een waargenomen ongelijkheid onrechtvaardig of oneerlijk is.

1.4 wat is public health?De student kan public health definiëren Public health = De wetenschap en kunst van het voorkomen van ziekten, het verlengen van het leven en het bevorderen van de gezondheid door de georganiseerde inspanningen en geïnformeerde keuzes van de samenleving, organisaties, publieke en private gemeenschappen en individuen.-> in publieke gezondheidszorg gaat het om een hele brede aanpak, waarbij allerlei verschillende partijen betrokken zijn, om zoveel mogelijk gezondheidswinst te realiseren en ziekte te voorkomen.De student kan de verschillen tussen public health, curatieve gezondheidszorg en langdurige zorg uitleggen.  Wat is publieke gezondheidszorg niet?Richt zich niet op individuele personen met gezondheidsproblemen, zoals curatieve en langdurige zorg, maar op gehele bevolkingsgroepen. Gezonde mensen ook in doelgroep, want doel is ook om te voorkomen. Maatregelen zijn collectief, gericht op de gehele bevolking of specifieke groepen -> bijvoorbeeld vrouwen, ouderen, mensen met migratieachtergrond. Maatregelen niet gericht op specifieke individuen. 2 / 4

De student kan publieke gezondheidszorgmaatregelen indelen naar kerngebied (gezondheidsbescherming, gezondheidsbevordering, (primaire, secundaire en tertiaire) preventie).Drie kerngebieden voor indeling publieke gezondheidsmaatregelen •Gezondheidsbescherming = bevolking(sgroepen) beschermen tegen blootstelling aan risicofactoren. - > drinkwaterzuivering, milieuzones (minder blootstelling fijnstof in de stad), Arbo regels voor minder blootstelling aan gevaarlijke stoffen of hard geluid.•Gezondheidsbevordering = Gezond gedrag stimuleren, aanmoedigen en vergemakkelijken. Ongezond gedrag ontmoedigen. -> obelangrijk deel van stimuleren gezond gedrag is voorlichting over bijvoorbeeld schadelijke gevolgen van roken.oMakkelijk maken aan mensen om gezonde keuzes te maken door middel van bijvoorbeeld gezonde keuzes voor eten op kantoren.oSpecifieke vorm: nudging = mensen aanzetten tot vertonen van gezond gedrag door het leuk en makkelijk te maken (spel of compeitie) •Preventie

oPrimaire preventie: wegnemen/verminderen oorzaken, minder vatbaar maken

Doel: het voorkómen van ziekten en aandoeningen

oSecundaire preventie: opsporen in vroeg stadium

Doel: vroege behandeling en voorkomen dat ziekte verergert

oTertiaire preventie: beperken van gevolgen van reeds vastgestelde ziekte

Doel: verergering en comorbiditeit voorkomen

Drie kerngebieden staan niet los van elkaar, maar zijn met elkaar verbonden. Bijvoorbeeld diabetes challenge (meer bewegen), behalve als vorm van tertiaire preventie ook als gezondheidsbevordering kunnen zien.De kerntaken van de publieke gezondheidszorg benoemen; Wettelijke taken van de Wet publieke gezondheid •Collectieve en selectieve preventie in brede zin •Toegang tot zorg •Infectieziekte bestrijding •Medische milieukunde •Jeugdgezondheidszorg •Ouderenzorg •Onderzoek •Gezondheidsbescherming •Gezondheidsbeleid Gemeente zijn verplicht -> tot het in stand houden van een gemeentelijke gezondheidsdienst (GGD).Deskundigen van verschillende aard in dienst te hebben (o.a. arts maatschappij & gezondheid) Doel is om één GGD te hebben per veiligheidsregio (definitie opzoeken). De GGD-directeur is ook directeur GHOR en hiermee de enige adviseur over publieke gezondheidsrisico’s binnen de rampenbestrijding in één regio. 3 / 4

Beschrijven hoe preventie in het zorgstelsel ligt verankerd Indeling preventie Primaire preventie etc. oude indeling van preventie. -> niet goed aan te sturen Universele preventie etc. nieuwe indeling van preventie -> voor iedereen, publieke taak.•Selectieve preventie = bepaalde groepen, bv ontbijt op school -> meer gemeentelijke taak •Geindiceerde preventie = zorgverzekeringswet, want gaat over individu. Zorg van huisarts, ziekenhuizen etc.•Zorggerelateerde preventie = iemand is al ziek en wil erger voor komen -> ouderenzorg, ziekenhuizen, gemeenten Groen = zorgverzekeraar Blauw = publiek geld.Preventie in het zorgstelsel Follow the money, iedereen met een goed idee kan zo kijken via wet de geldstroom verkregen moet worden.De rol van de gemeente in relatie tot de kaderwetten van de zorg uitleggen.Term ‘sociaal domein’ gebruikt voor alle sectoren die te maken hebben met de sociale kant van het gemeentelijke beleid: zorg, welzijn, onderwijs, gezondheidszorg, opvoeding, inburgering en sociale activering Elke wet in het sociale domein heeft als randvoorwaarden: veilig, doeltreffend, doelmatig en cliëntgericht zijn

Doel: herstel klinisch, functioneel, persoonlijk, en/of maatschappelijk

Jeugdwet Is gericht op het voorkomen van en hulp leveren bij opgroei- en opvoedproblemen en psychische problemen en uitvoering van kinderbescherming en jeugdreclassering Regelt de organisatie van de jeugdhulp •Toegang wordt verkregen via een aanvraag bij de gemeente -> probleem: gigantische tekorten, lange wachtlijsten.•Procedure is in eerste instantie een keukentafel-gesprek •Indien daarna nodig kan een individuele voorziening, zoals gespecialiseerde jeugdhulp, worden toegewezen.-> niet preventieve gezondheidszorg, staat in wet publieke gezondheidszorg.Wijkteams Het wijkteam zit midden in de wijk en zoekt bewoners met meervoudige problematiek actief op, maar bewoners kunnen ook zelf naar wijkteam stappen en professionals kunnen naar het team verwijzen, ook de 1e lijns gezondheidszorg.Samen met de bewoner brengt het wijkteam problematiek op verschillende levensgebieden in kaart, en samen met de bewoners wordt vervolgens een integraal zorg- en ondersteuningsarrangement vastgesteld.Om het wijkteam heen zit het wijknetwerk. In het wijknetwerk zitten alle organisaties in een wijk die zich

• / 4