A.1.1 Beroepsbevolking

A.1. Arbeid

A.1.1 Beroepsbevolking

Omvang De beroepsbevolking omvat alle personen in de leeftijd van 15 tot AOW die: betaald werk hebben (werkzame beroepsbevolking), of die geen betaald werk hebben, maar recent naar betaald werk hebben gezocht en daarvoor direct beschikbaar zijn (werkloze beroepsbevolking).Bruto participatiegraad = beroepsbevolking / beroepsgeschikte bevolking x 100% Netto participatiegraad = werkenden / beroepsgeschikte bevolking x 100%

Samenstelling en mobiliteit beroepsbevolking 15 jaar tot AOW = potentiële beroepsbevolking. Deel dat zich niet aanbiedt op de arbeidsmarkt noemen we de NIET-beroepsbevolking.De mobiliteit van de beroepsbevolking is de beweging van aanbieders op de arbeidsmarkt.

Arbeidsverdeling Verhouding kapitaal / arbeid Splitsing van de arbeidstaken in deeltaken, voortkomend uit een rationele organisatie van de arbeid.

(on) betaald werk Vrijwilligerswerk etc.

Maatschappelijke opvattingen over werken Plezier, verantwoordelijkheid, zinvol enz.

Persoonlijke keuzes t.a.v. werk, zorg, recreëren verkeer en milieu

A.1.2. Arbeidsmarkt

Werkgelegenheid Werkgelegenheid = productie / arbeidsproductiviteit Arbeidsproductiviteit = productie / werkgelegenheid Loonkosten per product = loonkosten per werknemer / arbeidsproductiviteit P/A ratio = werkgelegenheid in personen / werkgelegenheid in arbeidsjaren Primaire sector = landbouw, visserij en mijnbouw Secundaire sector = economische sector met alle bedrijven en activiteiten die de grondstoffen van de primaire sector verwerken Tertiaire sector = commerciële dienstverlening Quartaire sector = niet-commerciële dienstverlening

• / 3

Werkloosheid • Soorten

• Natuurlijke werkloosheid

▪ Frictiewerkloosheid werkloosheid gedurende zoektocht naar baan ▪ Structurele werkloosheid

• Conjuncturele werkloosheid

• Ontstaan

• Frictiewerkloosheid: ontstaat door onvolledige informatie bij zowel vragers als

aanbieders. Iemand die een baan zoekt kijkt eerst advertenties, solliciteert, wacht op uitnodiging gesprek, selectieprocedure, hoort of hij baan krijgt, werkeloosheid die niet langer dan 3 maanden duurt wordt frictiewerkloosheid genoemd.

• Structurele werkloosheid: ontstaat door aanpassingsproces waarin economie zich

voortdurend bevindt. Bedrijven gaan failliet, werknemers worden vervangen door machines en verdwijnen arbeidsplaatsen naar regio’s waar de lonen lager zijn.

o Conjuncturele werkloosheid: ontstaat als bestedingen dalen. In neergaande

conjunctuur neemt de afzet en de productie af en wordt personeel ontslagen.Werkloosheidpercentage stijgt tot boven het niveau van de natuurlijke werkloosheid.• Meten Mensen zijn werkloos als ze ouder zijn dan 15 jaar en jonger dan AOW-leeftijd, minder dan 12 uur werken, actief op zoek zijn naar betaald werk voor 12 uur of meer en daarvoor direct beschikbaar zijn.• Gevolgen • Bestrijding

• Structurele werkloosheid: op lange termijn moet de overheid ervoor zorgen dat het

investeringsklimaat niet verslechterd. Op korte termijn moeten er maatregelen getroffen worden om het beschikbare werk beter te verdelen over de

beroepsbevolking door bijv: VUT, stimuleren deeltijd, werkweek inkorten

• Conjuncturele werkloosheid: stijging van bestedingen. Door zelf meer te besteden

en/ of belastingen te verlagen, zodat gezinnen meer gaan besteden. Door rente te verlagen kan CB ook de bestedingen een impuls geven. Overheid kan zelf ook meer gaan besteden.

Krappe/ruime arbeidsmarkt Krappe arbeidsmarkt: vraag naar arbeid (werkgelegenheid) is groter dan het aanbod van arbeid.Dus weinig werkloosheid, veel vacatures.Ruime arbeidsmarkt: aanbod van arbeid is groter dan de vraag naar arbeid. Dus veel werklozen.

Loon-prijsspiraal Loonstijgingen en prijsstijgingen drijven elkaar op.Bijv: startpunt: er heerst inflatie (prijzen stijgen) → vakbonden eisen loonstijgingen in Cao- besprekingen → Bedrijven zien door loonstijging kosten oplopen, wentelen prijsstijging af op klanten → prijzen stijgen opnieuw → opnieuw eisen vakbonden prijscompensatie → enz.Startpunt kan ook een forse loonstijging zijn.

Ric = Reële loon Nic= Nominaal loon Pic = samengesteld gewogen prijsindex

Ric=nic / pic x 100

Nic= ric x pic : 100

Pic= Nic/Ric x 100 2 / 3

Als de nominale loonstijging 4% bedraagt (NIC = 104) en het inflatiepercentage 2% (PIC = 102), dan is het indexcijfer van het reële loon (RIC) en daarmee de reële loonstijging als volgt te berekenen:

RIC = NIC⁄PIC × 100 → RIC = 104⁄102 × 100 = 101,96 → +1,96%.

Arbeidskosten De kosten van lonen (inclusief direct loon en bijzondere beloningen), de ten laste van de werkgevers komende sociale premies en overige kosten in verband met werknemers.

Hoogte loonkosten wordt bepaald door twee factoren:

• Hoogte van brutoloon • De hoeveelheid belasting en premies die wordt geheven (de WIG) Loonkosten per product = loonkosten per werknemer / arbeidsproductiviteit Concurrentiepositie Positie van een bedrijf ten opzichte van andere bedrijven die dezelfde goederen of diensten leveren

A.1.3. Arbeidsvoorwaarden

CAO Overeenkomst over arbeidsvoorwaarden die wordt afgesloten door een vakbond en een werkgever of een werkgeversbond. Kan per bedrijf of per bedrijfstak worden afgesloten.Dus bedrijfstak of ondernemings cao Wordt afgesloten voor één of twee jaar. Er bestaat vredesplicht. Werknemers mogen niet staken voor betere arbeidsvoorwaarden.

Werkgevers en werknemersorganisaties

Werknemersorganisaties:

Een vakbond of werknemersorganisatie is een vereniging die opkomt voor de belangen van haar leden.• FNV-bondgenoten (industrie, vervoer en handel

Vakcentrales:

• Vakcentrale FNV • Vakcentrale CNV • Vakcentrale MHP (middelbaar en hoger personeel Komen op voor goede arbeidsvoorwaarden, bieden rechtshulp bij arbeidsconflicten, geven informatie en scholing, korting op producten zoals verzekeringen en reizen.

Werkgeversorganisaties:

De voornaamste taak van een werkgeversvereniging (ook wel werkgeversorganisatie genoemd) is om de belangen van een werkgever te behartigen. Zij vormen standpunten die ze verdedigen tegen de overheid en de werknemers

• VNO-NCW

• MKB-Nederland

Overlegcyclus: begin in voorjaar → CPB voorspelt ontwikkelingen economie in Centraal economisch plan → organisaties van werkgevers en werknemers bereiden overleg voor → miljoenennota → Centraal akkoord

Overheid • Wetgeving als leer en pensioenplicht Er is geen algemene pensioenplicht voor alle werkgevers.Verplichte deelname aan pensioenregeling van een bedrijfstakpensioenregeling Verplichtingen op grond van de cao

• / 3