Begrippenlijst aardrijkskunde

Begrippenlijst aardrijkskunde BegripBetekenis Aardas Denkbeeldige as waar de aarde om draait.De aarde draait om 24 uur om haar as.De as staat niet recht maar schuin, onder een hoek van ongeveer 76,5 graden.Aardbeving Schok die bij het bewegen van de aardplaten ontstaat. Bij plaattektoniek ontstaat wrijvingskracht. Als die te groot wordt, schiet een deel van een aardplaat schoksgewijs door.Aardkorst Buitenste vaste laag van de aarde. De oceaankorst is slechts 5 km dik en de continentskorst is gemiddeld 25 km dik (en ongeveer 75 km dik bij een gebergte) Aardplaattektoniek Bewegen van delen van de aardkorst, die aardplaten genoemd worden. 200 miljoen jaar geleden lagen alle aardplaten tegen elkaar aan. De VS en Europa bewegen ongeveer 10-15 cm per jaar uit elkaar.Afzettingsgesteente Het afzetten van gesteente is een verzamelnaam voor processen waarbij deeltjes bezinken of mineralen neerslaan uit water of een andere oplossing.Benedenloop van een rivier Het eind van een rivier. De benedenloop van de Rijn is in Nederland.Bovenloop van een rivier Het eerste deel van een rivier. De bovenloop van de Rijn is in Zwitserland.Breedte Je spreekt van een verandering in breedte als je van noord naar zuid of omgekeerd gaat. Dicht bij de Noordpool spreek je van hoge breedte. Dicht bij de evenaar van lage breedte.Breuklijn Een scheur tussen twee aardplaten of een scheur op een aardplaat. Bijvoorbeeld de San Andreasbreuklijn, resp. de breuken bij horsten en slenken.Continent Grote aaneengesloten landmassa. De aarde

bestaat uit zeven continenten: Europa,

Noord-Amerika, Zuid-Amerika, Afrika, Azië, Australië en Antarctica. 1 / 3

Dag-nacht Periode dat het licht is en de periode dat het donker is. De zon beschijnt precies de helft van de aarde. Bij het gedeelte dat licht is, is het dag. Het donkere gedeelte is de nacht.Dal Een lager gelegen deel in een gebergte. In een hooggebergte zijn de meeste dalen door een gletsjer gevormd. In Zuid-Limburg door riviertjes zoals bijvoorbeeld het Geuldal.Eb Laagste waterstand bij een oceaan of zee. In een etmaal is het twee keer eb. Het duurt twaalf uur tot de volgende laagste waterstand.Endogene krachten Krachten die van binnenuit op de aarde inwerken. Bijvoorbeeld de stroming van magma in de mantel, het wegduiken van aardkorst bij een trog, het omhoog komen van een gebergte.Erosie Uitschurende werking van sediment (bijvoorbeeld zand, grind, keien) dat door water, wind, ijs of zwaartekracht wordt meegevoerd. Gletsjers en rivieren hebben gedurende duizenden jaren diepen dalen uitgesleten.Etmaal Wanneer de aarde een keer om haar as is gedraaid. Een etmaal duurt 24 uur.Exogene krachten Krachten die van buitenaf de aardkorst werken. Bijvoorbeeld verwering en erosie.Fjord Gletsjerdal uit de ijstijd, dat met water is gevuld en dar in verbinding staat met de zee. Komt bijvoorbeeld voor aan de kust van Noorwegen, Schotland, Canada en Nieuw- Zeeland.Gebergte(vorming)Ontstaan van gebieden met veel reliëf (verschillen in hoogte). Gebergten kunnen ontstaan door plooiing van gesteentelagen, zoals bij de Alpen. Ook opheffing en insnijding door erosie zorgt voor gebergtevorming.Geiser Natuurlijke fontein van heet water ontstaan door vulkanische activiteit. Bij een geiser wordt grondwater > 100 graden. Als de waterdruk hoog is opgelopen spuit het water uit de holten naar buiten.Bijvoorbeeld op IJsland. 2 / 3

Geografische coördinaten Aanduiding waarmee een bepaalde plek op aarde wordt aangegeven t.o.v. de evenaar en nulmeridiaan. Elke plek op aarde wordt aangeduid met een breedte- en lengte coördinaat.Gesteente Vast materiaal waaruit de aardkorst bestaat.Bijvoorbeeld graniet, kalksteen, marmer, zand, klei. En ook veen, bruinkool en steenkool.Gesteentekringloop Kringloop waarbij de drie hoofdgesteentesoorten in elkaar over kunnen gaan. bijvoorbeeld stollingsgesteente -> sedimentgesteente -> metamorf gesteente -> stollingsgesteente.Gletsjer(ijs) IJstong die langzaam naar het lager gelegen dal beweegt. Het ijs van de gletsjers in de Alphen beweegt gemiddeld 30-40 cm per dag.Halfrond (noordelijk en zuidelijk halfrond)Gebied op aarde ten noorden resp. ten zuiden van de evenaar. Nederland ligt op het noordelijk halfrond.Horst Omhoog gekomen deel van de aardkorst langs een breuklijn. De Vogezen en het Zwarte Woud zijn horsten langs de Rijnslenk.Hot spotHete plek in de aardmantel, die ondanks de stroming in de magma op dezelfde plek blijft. Boven de hot spot ontstaan door beweging van de oceaankorst telkens een nieuwe vulkaan. Zo ontstaan een eilandreeks zoals Hawaii.Jaar Wanneer de aarde een keer om de zon is gedraaid. Een jaar duurt 365 dagen (en 6 uur, vandaar dat er om de vier jaar een schrikkeljaar is).Kalksteen Sedimentgesteente dat bestaat uit kalkskeletten van zeedieren. In Nederland komt kalksteen in Zuid-Limburg voor. Hier heb je ook grotten.Kegelvulkaan Vulkaan die de vorm van een kegel heeft.De stroperige magma is afkomstig uit de aardkorst. Bijvoorbeeld de Etna en de Vesuvius in Italië.Krater Opening in een vulkaan, hieruit komt lava bij een uitbarsting.Lava Magma dat aan het aardoppervlak is gekomen. Bijvoorbeeld bij een vulkaan.

• / 3