Bias Selectie bias Informatie bias Confounding Effectmodificatie

1 Bias Selectie bias Informatie bias Confounding Effectmodificatie Definitie Vertekening van de determinant- uitkomst relatie als gevolg van systematische fouten bij de selectie van onderzoeksdeelnemers (cases en/of controles)

Vertekening van de determinant-uitkomst relatie als gevolg van systematische fouten bij de meting van de determinant en/of uitkomst. Observer bias  Recall bias Berust op de verstrengeling van het effect van de te bestuderen primaire determinant met het effect van een of meer andere externe determinant.

Het is wanneer een derde factor ie gerelateerd is aan zowel de determinant als de uitkomst, het causale verband tussen twee verstoord.

Confounding komt alleen voor bij causale studies.

Effectenmodificatie: indien het effect van een

determinant op de ziekte verschillend is (niet uniform is) voor de verschillende categorieën van een andere variabele (vaak een andere determinant van de ziekte). Het is een verschijnsel van de werkelijkheid dat men kan bestuderen. Hieraan liggen 2 concepten ten

grondslag:

1) synergisme: de wederzijdse samenwerking

van twee of meer factoren bij het tot stand brengen van een biologisch effect

2) anatginisme: de wederzijdse tegenwerking

van twee of meer factoren bij het tot stand brengen van een biologisch effect.Het effect van de centrale determinant (=sterkte associatie determinant-uitkomst) verschilt per categorie / niveau van een derde factor (=effectmodificator)

Cohort De kans om in de onderzoekspopulatie terecht te komen is afhankelijk van de bestudeerde ziekte-uitkomst (differentiële selectie; zieke en niet-zieke blootgestelden hebben een verschillende selectiekans) • In de context van cohort onderzoek is selectiebias hoofdzakelijk een theoretisch concept. Kenmerkend aan cohort onderzoek is immers dat de expositiestatus van de deelnemers wordt vastgesteld op een moment dat de ziekte nog niet aan de orde is; in de ziektevrije populatie • Wel differentiële selectie door selectieve uitval (attrition bias) Observer bias  Ziekte verschillend gemeten bij geëxponeerde en niet-geëxponeerde

 Voorbeeld: de ziekte waarin men

geïnteresseerd is wordt nauwkeuriger gediagnosticeerd bij GEEXPONEERDE dan bij de NIET-GEEXPONEERDE proefpersonen Geen recall bias

In de praktijk van etiologisch onderzoek:

 Identificeer potentiële confounders (literatuur, kennis van zaken, gezond verstand)  Neem ze op in je theoretische ontwerp  Meet deze variabelen  In data-analyse controleren of deze ook daadwerkelijk confounders zijn  Elimineer de bijdrage van confounders

Case control

Case-control onderzoek: de kans om in

de onderzoeks- populatie terecht te komen is afhankelijk van de bestudeerde expositiefactor (differentiële selectie)  Patient-controle onderzoek is bijzonder gevoelig voor selectie bias  De deelnemers worden immers gerekruteerd op een moment dat valt na Observer bias  Expositie verschillend gemeten cases en controles

 Voorbeeld: er wordt meer moeite gedaan

bij CASES om vroege blootstelling aan de risicofactor te achterhalen dan bij de CONTROLE personen Recall bias  Herinnering over ‘determinant’ verschilt voor cases encontroles

• / 1