Biologie, thema 6 waarneming, regeling en gedrag

Biologie, thema 6 (waarneming, regeling en gedrag)

Clvs 17-6-18 1

• Reageren op je omgeving

Een zintuig is een orgaan dat reageert op invloeden uit de omgeving (prikkels). Voorbeelden van prikkels zijn bijvoorbeeld licht, geluid, geur. Hierdoor kunnen we waarnemen.Zintuigen vormen samen het zintuigenstelsel.

Hoe werken zintuigen? In de zintuigen zitten zintuigcellen. Deze zijn aangesloten op zenuwen. Als zintuigcellen prikkels opvangen ontstaan er impulsen. Impulsen zijn elektrische signalen die van de zintuigen via zenuwen naar de hersenen worden geleid. De hersenen verwerken de impulsen. Hierdoor wordt je je bewust wat je waarneemt en kun je reageren. De hersenen geven dan een impuls naar een spier of klier.Zintuig Een orgaan dat prikkels kan opvangen en kan omzetten in impulsen Prikkel Een invloed uit de omgeving, zoals een geluid, een geur, iets dat je ziet..Zintuigenstelsel Alle zintuigen samen Impuls Soort elektrische signalen (‘’seintjes’’) die van de zintuigen via zenuwen naar de hersenen worden geleid

Het ontstaan van impulsen Elk type zintuigcel heeft voor elke soort prikkel een drempelwaarde. Een adequate prikkel is een soort prikkel waar een zintuigcel gevoelig voor is (bijvoorbeeld licht is de adequate prikkel voor de zintuigcellen in je ogen.

De kleinste prikkelsterkte die een impuls veroorzaakt heet de drempelwaarde. Als een prikkel minder sterk is dan de drempelwaarde reageert het zintuig niet ( bijvoorbeeld: een heel zacht geluid hoor je dan niet).

De drempelwaarde is niet altijd even hoog:

 Als een prikkel enige tijd aanhoudt, ontstaan er in de zintuigcellen minder impulsen. Dit heet gewenning (bijvoorbeeld: je bent gewend geraakt aan de druk van jouw kleren op je lichaam). Ook motivatie speelt een belangrijke rol. Bij een goede concentratie ligt de drempelwaarde lager.Drempelwaarde De kleinste prikkelsterkte die een impuls veroorzaakt Adequate prikkel Prikkel waar een zintuigcel speciaal gevoelig voor is (met lage drempelwaarde) Gewenning Als een prikkel enige tijd aanhoudt, ontstaan er in de zintuigcellen minder impulsen

Wat moet je weten:

• Je moet de werking van zintuigen kunnen beschrijven (verband tussen zintuig, prikkel,

adequate prikkel en drempelwaarde) en de weg van een prikkel tot de hersenen

• Schema pagina 2 (zintuigen noemen met hun ligging, adequate prikkel en waarneming)
• / 2

Biologie, thema 6 (waarneming, regeling en gedrag)

Clvs 17-6-18 2

Zintuig Ligging Adequate prikkel Waarneming Gezichtszintuigen In de ogen Licht Zien Gehoorzintuigen In de oren Geluid Horen Evenwichtsorganen In de oren Zwaartekracht - Reukzintuig In de neus Geur Ruiken Smaakzintuigen In de tong Smaak Proeven Warmtezintuigen In de huid Warmte Voelen Koudezintuigen In de huid Koude Voelen Drukzintuigen In de huid Druk Voelen Tastzintuigen In de huid Lichte aanraking (tastknopjes) Voelen

• De huid

De huid bevat verschillende zintuigen waarmee je kunt voelen.

De huid en het onderhuidse beenweefsel Opbouw van de huid

De huid bestaat uit verschillende lagen (van boven naar beneden):

1) Opperhuid (bestaat uit de hoornlaag en de kiemlaag)

• Hoornlaag (resten van dode, verhoornde cellen die je beschermen tegen

beschadiging, uitdroging en ziekteverwekkers)

• Kiemlaag (levende cellen): de onderste laag cellen deelt zich voortdurend. Hierdoor

wordt steeds de afslijtende hoornlaag aangevuld (eelt) 2) Lederhuid (hierin liggen de bloedvaten, zenuwen met pijnpunten, haarspiertjes en zweetkliertjes en de zintuigen). Zintuigen: warmte-, koude-, druk- en tastzintuigen. Tastknopjes liggen vlak onder de opperhuid. Drukzintuigen liggen dieper in de huid. Pijnpunten nemen pijn waar. Zij komen overal in het lichaam voor. Zweetklieren produceren zweet. Door verdamping van het zweet koelt het lichaam af. In de puberteit ontstaan nieuwe zweetklieren.3) Het onderhuidse bindweefsel (vet opgeslagen als reservevoedsel en isolerende laag tegen warmteverlies). Een dikker iemand heeft een dikkere isolerende vetlaag dus blijft langer warm.

• / 2