Damals war es Friedrich

Damals war es Friedrich Het boek heeft een chronologische volgorde waarin de gebeurtenissen van het leven van Friedrich en de ik-figuur wordt omschreven. Dit is de periode van 30 januari 1933 (Hitler wordt Reichskanzler) tot en met 8 mei 1945 (ineenstorting van het Duitse Rijk).Hoofdpersonen Friedrich Schneider: boven buurjongen van ik-persoon, Joods, geboren 1925, 1942 overleden. Is 16/17 geworden. Één week na ik-persoon geboren.

Ik-figuur: is hier een naam van bekend? Geboren 1925.

Herr Schneider: vader van Friedrich.

Frau Schneider: moeder van Friedrich.

Moeder van ik-figuur:

Vader van ik-figuur: is lid van de Partij, maar heeft geen hekel aan joden. De Partij gaf hem werk.Herr Resch: de huisbaas. Heeft een hekel aan joden en doet er alles aan om het leven van de Schneider familie zuur te maken. Hij is een onvriendelijke, gewetenloze man. Aan het einde komt naar boven, dat hij Friedrich toch geen ellendige dood gunt.Titelverklaring Damals waren es die Juden… Heute sind es dort die Schwarzen...Hier die Studenten… Morgen werden es vielleicht die Weißen, Die Christen oder die Beamten sein… Dit stukje gaat volgens mij over dat in WOII (de tijd waarin het boek zich afspeelt) de Joden vervolgd werden. Nu worden de ‘zwarten’ gediscrimineerd. En later kunnen het de blanken, de christenen of de ambtenaren zijn die vervolgd/gediscrimineerd worden. ‘Damals war es Friedrich’ doelt denk ik op het einde van het boek, waar Friedrich overlijdt en hij degene was die vervolgd wordt: Damals waren es die Juden/Friedrich… Heute sind es dort die Schwarzen...Hier die Studenten… Morgen werden es vielleicht die Weißen, Die Christen oder die Beamten sein… Samenvatting 1925: de nood en de werkloosheid stijgt snel. Vader ik-figuur is werkloos. Een week na ik-figuur zijn geboorte werd Friedrich Schneider geboren. Zij wonen in dezelfde flat, de verhuurder is Herr Resch.De vader van Friedrich is ambtenaar bij de post.1929: Friedrich komt bij ik-persoon spelen omdat zijn moeder weg moet. Dit is de eerste keer dat de jongens samen spelen. Na dat er gespeeld is gaan ze met ik-persoon zijn moeder koekjes bakken. Als 1 / 2

ze klaar zijn en de koekjes hebben gegeten, zien ze er zo vies uit dat ik-persoon zijn moeder ze in bad doet. Als ik-persoon zijn moeder, Friedrich afdroogt zegt ze: ‘je ziet er uit als een kleine Jood.’ Het is winter en het sneeuwt. Friedrich en Frau Schneider spelen al samen in de sneeuw. Ik-persoon is ongeduldig, maar mag pas naar buiten als zijn moeder klaar is met het huishouden. Friedrich en Frau Schneider houden een sneeuwballengevecht en ze maken een sneeuwpop. Als de moeder van ik-figuur eindelijk klaar is, trekken ze voor het raam de jassen en mutsen aan. Friedrich staat vrolijk te stampen in de sneeuw als ze Herr Resch horen roepen “Willst du wohl meine Rosen in Frieden lassen, du Judenbengel, du!” de moeder van ik-persoon trekt haar zoon geschrokken weg bij het raam.1930 Opa van ik-persoon komt op bezoek. Hij werkt bij de spoorwegen. Voordat opa komt moeten de handen van ik-persoon goed geschrobd zijn en zijn schoenen gepoetst. Als opa boven gestommel hoort, vraagt hij wie dat is. Vader ik-persoon vertelt dat er een Joods gezin woont. Opa wordt boos en verbied ik-persoon om met Friedrich om te gaan.Ik-persoon was op een vrijdagavond bij Friedrich aan het spelen. Het was sabbat. Familie Schneider had hun beste kleding aan, ze bidden, drinken wijn en zingen.1931 Na de eerste schooldag, waar alleen een verhaaltje verteld werd en een liedje gezongen werd, stonden de ouders van Friedrich en ik-persoon ze op te wachten op het schoolplein. Friedrich kreeg een rode schooltas, die iets groter was dan de blauwe schooltas die ik-persoon kreeg. Friedrich had snoep in de tas zitten en deelde dit. Ik-persoon mocht de tas thuis pas open maken. Herr Schneider stelt voor om naar de kermis te gaan. Moeder van ik-persoon wilt niet, omdat zij daar geen geld voor hebben en zegt dat ze nog veel in het huishouden moeten doen. Toch gaan ze. Als afsluiting gaan ze met zijn zessen op de foto, op een heel groot paard.1933 Als ik-persoon en Friedrich uit school komen, verteld Friedrich trots dat zijn oren met behulp van een drankje zijn schoongemaakt. Het drankje is erg lekker. Als ze langs de dokter komen, zien de jongens op het bord ‘dr. Jacobs Askenase’ het woord ‘Jude’ staan. Dit gaan ze tegen de dokter zeggen. Ze vervolgen hun weg naar huis, bij de supermarkt staat een menigte te kijken naar een bord

vast heeft met daarop de woorden: “Kauft nicht beim Juden”.

Ik-persoon zit bij de jeugdbeweging en daar gaat hij een ochtend met Friedrich naar toe. Dit moet stiekem gebeuren omdat Friedrich zijn vader hem dat verboden heeft. Friedrich vindt het allemaal prachtig. Hij wil ook net als ik-persoon en de rest va de jeugdbeweging door de stad marcheren. Als ze bij de bijeenkomst zijn ziet Friedrich een portret van Hitler. Ik-persoon vertelt Friedrich dat hij beter niet kan zeggen dat hij een Jood is. Als ze allemaal zitten, vertelt een man alle jongens dat alle Joden ongeluk veroorzaken. Ook dood de man een koe en vertelt dat Joden dit ook doen met Christenkinderen. De jongens moeten hem na spreken “Die Juden sind unser Unglück”. De man loopt naar Friedrich toe en laat hem de zin hardop zeggen, maar hij kan het niet. Hij zegt “Die Juden sind euer Unglück” en loopt weg.Friedrich en ik-persoon zijn op straat aan het voetballen. Als Friedrich even niet oplet terwijl ik- persoon de bal schopt, vliegt de bal door een vitrine. De winkeljuffrouw geeft Friedrich de schuld, omdat hij een Jood is. Als ik-persoon de vrouw verteld dat hij het gedaan heeft, wilt ze dat niet geloven. Ook de politie geeft Friedrich de schuld. De vader van Friedrich betaalt de schade en dan mag Friedrich weer mee naar huis. Als Friedrich dan met zij vader de trap op wilt lopen, houdt herr Resch ze tegen. Hij vertelt Herr Schneider dat ze het huis uitmoeten omdat ze Joden zijn.Friedrich en ik-persoon zitten op de stoeprand voor hun huis. Friedrich legt ik-persoon rekensommen uit. In de verte komt er een man aangestrompeld. Friedrich ziet dat het zijn vader is, herr Schneider

• / 2