Deel 1 Aandacht voor methoden:

Deel 1 Aandacht voor methoden:

Hoofdstuk 1 Ondersteuningsmethoden in de zorg aan mensen met een verstandelijke

beperking:

Ondersteuning: (1) iets van onderen ondersteunen zodat het niet kan vallen of instorten. (2) (iemand) onder de arm vasthouden zodat hij niet kan vallen of instorten. (3) Helpen, bijstaan, opbeuren. (4) Helpen aandringen op de inwilliging van een verzoek. (5) begeleiden.

1.1Concepten van ondersteuning:

Van Gennep onderscheidt drie maatschappelijke bewegingen (na 1945) die elkaar in de tijd zijn

opgevolgd, ieder met een eigen paradigma:

Segregatie: mensen moesten verzorgd en behandeld worden in instituten. Hier is sprake van het defect- of tekortparadigma.

Normalisatie: pedagogisch-ontwikkelingsgerichte benadering  mensen met

mogelijkheden. Hier spreekt men over het ontwikkelingsparadigma.

Integratie/inclusie: dit is de supportbenadering. Hierin herkennen we het

burgerschapsparadigma.Er heeft een verschuiving plaatsgevonden van ondersteuning: van institutionele zorg, via een sterk op zorg appellerende samenleving, naar inclusie en ondersteuning (support) vanuit het eigen netwerk.

1.2Ondersteuningsbehoefte als aanknopingspunt:

Schuurman en Van der Zwan beschrijven vier typen ondersteuningsbehoeften:

De normatieve of objectieve behoefte

De beleefde behoefte: wat de cliënt zelf wil of vindt

De concreet in daden omgezette behoeften De vergelijkende behoefte Een ondersteuningsbehoefte is een psychologisch construct dat verwijst naar de structuur en intensiteit van de steun die nodig is voor een persoon om deel te nemen aan activiteiten die verband houden met het normatieve menselijke functioneren. Door de samenleving wordt hieraan inhoud en vorm gegeven. Het burgerschapsparadigma is hierin voor onze tijd leidend.Vanuit het perspectief van burgerschap staat de ondersteuningsrelatie op scherp.

1.3Functioneren en kwaliteit: accenten in een visie: Ondersteuning krijgt in Nederland vorm en inhoud vanuit enerzijds het supportmodel (AAIDD) en anderzijds Kwaliteitskader Gehandicaptenzorg. Om te ontdekken wat goede ondersteuning is, maakt de AAIDD gebruik van het sociaalecologische model van functioneren. Het sociaalecologische model besteed aandacht aan de interactie tussen mogelijkheden en de omgeving van de cliënt. Central staat het functioneren (mogelijkheden).

In het supportmodel wordt dit aangegeven op vijf dimensies van functioneren:

1.Verstandelijke functioneren: alle intellectuele mogelijkheden

2.Adaptieve vaardigheden: concrete alledaagse noodzakelijke skills 1 / 4

3.Gezondheid: fysieke, lichamelijk component en geestelijk welbevinden (sociaal)

4.Participatie: deelname aan sociale verbanden met bijbehorende rollen

5.Context: geheel van fysieke, sociale en bejegeningsaspecten vanuit de omgeving van mensen, in relatie tot persoonlijke factoren. Het gaat om micro- (directe relaties) meso- (indirecte verbanden en organisaties) en macroniveau (overheid en maatschappelijke- culturele bejegening) Alle vijf dimensies zijn onderling samenhangend en bepalend voor het totaalbeeld van menselijk functioneren. Voor het menselijk functioneren zijn er ondersteuningssystemen. De AAIDD formuleert: ‘systemen van ondersteuning (als) hulpbronnen en strategieën die er op gericht zijn de ontwikkeling, de opvoeding, de belangen en het persoonlijk welzijn van een persoon te bevorderen en zijn/haar functioneren te versterken.’ Ondersteuningsbronnen zijn: (1) de persoon zelf; (2) familie en vrienden; (3) informele ondersteuning; (4) algemene diensten en (5) gespecialiseerde diensten.De kwaliteit van de omgeving, van de relatie van de persoon tot de sociale omgeving en van ondersteuning, is net zo belangrijk als het begrijpen van de etiologie of informatie over intelligentie en vaardigheden.

De AAIDD typeert drie fundamenten voor ondersteuning (support):

1.De contextuele basis:

a.De omstandigheden (perspectief waarin gedrag optreedt) b.De voortdurende benadering tussen persoon en omgeving c.De persoon zelf 2.De ecologische basis: de inzet van ondersteuning op een adequate en congruentie relatie tussen persoon en omgeving 3.De egalitaire basis: op basis van de overtuiging dat alle mensen gelijk zijn dient ondersteuning recht te doen aan gelijkwaardigheid en aan versterking van rechten en plichten van alle betrokkenen.De VGN publiceerde in 2013 Kwaliteitskader Gehandicaptenzorg. Visiedocument 2.0. Het gaat daarbij om het kernbegrip: kwaliteit van zorg. Verzekerden hebben toegang tot goede, veilige en doelmatige zorg op basis van bewezen effectieve behandelingen. De voorkeuren van cliënten zijn leidend bij de ontwikkeling van de professionele standaard. De VGN stelt zich met kwaliteit van

zorg en ondersteuning ten minste twee centrale criteria voor ogen:

Zorg en ondersteuning zijn gericht op bevorderen van het kwaliteit van bestaan Eigen regie is een centrale waarde in zorg en ondersteuning.Deze criteria worden bereikt door de kwaliteit van bestaan te bevorderen op acht domeinen die door Schalock en Verdugo Alonse zijn beschreven. Het gaat om: (1) lichamelijk welbevinden; (2) psychisch welbevinden; (3) interpersoonlijke relaties; (4) deelname aan de samenleving; (5) persoonlijke ontwikkeling; (6) materieel welzijn; (7) zelfbepaling en (8) belangen behartigen.Voor ondersteuning geldt dat ze bijdraagt aan de kwaliteit van bestaan op deze domeinen en aan de randvoorwaarden.

1.4Methodisch werken en methoden:

De ondersteuning krijgt vorm en inhoud, gericht op het functioneren van cliënten, in relatie tot de betrokken ondersteuningssystemen. Bassant en De Roos omschrijven een methode als: ‘Een 2 / 4

methode is een omschreven en doelgerichte werkwijze om met een cliënt of cliëntengroep in een bepaalde situatie een bepaald vraagstuk op te lossen. ‘ Een methode geeft richting aan het handelen van de hulpverlener door middel van aanwijzingen voor het gebruik van instrumenten en technieken.Van Dale omschrijft een methodiek als een geheel van de te volgen methoden. Een methode is een vaste weldoordachte werkwijze om een bepaald doel te bereiken.Methodisch werken heeft een eigen doelstelling en is gericht op het sturen van een proces. Vier kenmerken van methodisch werken zijn: (1) Doelgericht; (2) systematisch; (3) procesmatig en (4) bewust proces (planning, doel en doelmatig). Methodisch werken doorloopt een methodische cyclus, het stapsgewijs beschrijven van beginsituatie tot eindsituatie en de evaluaties die daarvoor nodig zijn (inzichtelijk en concreet maken van het handelen). Bij de keuze voor een methode kijkt men vaak naar de uitvoeringspraktijk of de implementatie ervan.

1.5Methoden in dit boek:

Begeleidingsmethoden bevinden zich op het gebied van zorg (care), terwijl interventies hun

werkgebied vinden in een behandelcontext (cure). Ijkpunten hierbinnen zijn:

1.De ondersteuningsbehoefte staat voorop: Methoden gericht op

ondersteuningsbehoefte van cliënt en diens regie.

2.De afstemming over de ondersteuningsbehoefte is dialogisch 3.De capaciteiten van cliënten en hun netwerk worden maximaal bevorderd 4.De ondersteuningsmethode heeft een ethisch imperatief vanuit een idee van een

rechtvaardige samenleving:

a.Vanuit de dialogische norm is het de vraag op welke wijze een methode aansluit op professionele normen en richtlijnen enerzijds, en mogelijkheden biedt tot structurele reflectie en kwaliteitsverbeteringen anderzijds.b.Moreel goed doen wordt normatief bepaald door menswaardige zorg en wat we daaronder verstaan 5.Er is sprake van een systematische benadering 6.Doelmatigheid vormt een intrinsieke waarde voor een methode.Hoofdstuk 2 Effectieve methoden in de ondersteuning aan mensen met een verstandelijke

beperking:

Drie aspecten worden onderscheiden: effectieve methoden, ondersteuning en mensen met een verstandelijke beperking. Het begrip verstandelijke beperking is een construct, gebaseerd op (inter)nationale afspraken.Hoofdstuk 2 Effectieve methoden in de ondersteuning aan mensen met een verstandelijke

beperking:

Er worden drie aspecten onderscheiden: effectieve methoden, ondersteuning en mensen met een verstandelijke beperking. Het begrip verstandelijke beperking is een construct.

2.1 Verstandelijke beperking: classificatie versus diagnostiek: Classificeren is het ordenen van gegevens door ze in te delen in categorieën. Dit betekent bijgevolg dat we een groep mensen ontdoen van bijzondere en individuele kenmerken. 3 / 4

Classificatie kan nuttig zijn om personen te leiden naar een methode die ontwikkeld is voor mensen die deze classificatie hebben. Classificatie is soms ook nodig om wetenschappelijk onderzoek te kunnen doen naar de effectiviteit van een methode, voor het bespreken van cliënten met andere hulpverleners en voor een efficiënte organisatie van de zorg. Diagnostiek handelt over het identificeren van een ziekte of aandoening vanuit de symptomen bij een individu. Het resultaat van een diagnose is een waarschijnlijkheidshypothese over de relatie tussen oorzaak en uitingsvorm. Het uitgangspunt voor een behandeling of methode van ondersteuning vormt de diagnostiek. Dit heeft o.a. als consequentie dat zelfs sterk geprotocolleerde behandelingen altijd moeten worden aangepast van de kenmerken van de individuele persoon die deelneemt aan die behandeling.

2.2 Methoden van ondersteuning voor mensen met een verstandelijke beperking:

Voor elke methode, is het belangrijk om met de persoon zelf en met mensen uit zijn of haar omgeving stil te staan bij de keuze voor een bepaalde methode. De effectiviteit van een methode neemt toe als de persoon en eventueel betrokkene instemmen met de doelen en de wijze van uitvoering van de methode.Wetenschappelijke kennis: kennis over de oorzaken van klachten en symptomen en kennis over de leerstijl en de behoeften van mensen met een verstandelijke beperking.De Wit, Moonen en Douma hebben richtlijnen beschreven waaraan een methode zou moeten voldoen wil deze geschikt zijn en mogelijk ook effectief zijn bij de ondersteuning van mensen

met een lichte verstandelijke beperking:

1.Doe uitgebreide diagnostiek alvorens te starten met een methode (cognitieve sterke en zwakke kanten van de cliënt in kaart brengen) 2.Stem de communicatie af (vereenvoudig het taalgebruik) 3.Maak oefenstof concreet (sluit aan bij de belevingswereld van de persoon) 4.Heb aandacht voor het vereenvoudigen en structureren van oefenstof en context (geef meer externe sturing) 5.Heb aandacht voor het netwerk en voor generalisatie (denk erover na het netwerk te informeren en bij de methode te betrekken) 6.Creëer een veilige en positieve leeromgeving (besteed aandacht aan het motiveren en sluit aan bij zijn fase van motivatie)

2.3 Effectiviteit van een methode:

Een methode heeft betrekking op doelgericht werken op basis van duidelijke uitgangspunten; systematisch werken volgens een intern logische opbouw die direct volgt uit de doelstelling; procesmatig werken waarbij de verschillende stappen of fasen op elkaar aansluiten; en doelmatig werken waarover op grond van plannen en doelen verantwoording kan worden gegeven. Effectiviteit is gedoeld op het verschil in welzijn, gedrag, participatie enzovoort voor en na de implementatie van een methode.Of een methode als effectief kan worden beoordeeld, hangt ok af van aspecten als procedurele betrouwbaarheid, kennis en kunde van de professionals enzovoort. Van procedurele betrouwbaarheid is sprake als de methode wordt uitgevoerd zoals bedoeld. Hoe hoger de betrouwbaarheid, hoe groter de effectiviteit van een methode.

• / 4