editie, Ruilen over de tijd vwo - antwoorden

Pincode TF 6 de editie, Ruilen over de tijd (vwo) - antwoorden

© Noordhoff Uitgevers bv 1

Hoofdstuk 1: Ruilen over de tijd

1.1 Geld hoort bij het leven

• De cartoonist wil aangeven dat je gedurende je leven vermogen opbouwt, dat je na je

pensionering gebruikt om te genieten van je pensioen. Hij gebruikt het vetmesten en uiteindelijk opeten van een (spaar)varken als metafoor.

2 Levensfase Stroomgrootheden Voorraadgrootheden Kind Sparen Zakgeld Banksaldo Computer Studerende jongere Huishoudelijke uitgaven Sparen Banksaldo Computer Werkend met of zonder gezin Huishoudelijke uitgaven Sparen Auto Banksaldo Computer Gepensioneerd Huishoudelijke uitgaven Pensioenuitkering Sparen Auto Banksaldo Computer

• a Jongeren hebben vaak een negatief vermogen omdat ze vaak studeren in die periode. Om

de studie(kosten), huisvesting en levensonderhoud te financieren sluiten ze een lening af. Het geleende geld overstijgt vaak het spaargeld van een student.b Inkomen dat je kunt verwerven door het beschikbaar stellen van kapitaal is bijvoorbeeld rente. Je leent dan geld uit (sparen). Een ander voorbeeld is winst. Je belegt je vermogen bijvoorbeeld in aandelen en ontvangt dividend.c In de periode voor je pensioen verdien je vaak het meest. Met je inmiddels opgebouwde vermogen in de afgelopen jaren kun je rente en dividend genereren. Met het verhuren van een (gedeeltelijk) afbetaald pand kun je huuropbrengsten verkrijgen.

4 a Motieven voor de overheid om het sociaal leenstelsel in te voeren zijn:

• Het leenstelsel biedt jongeren uit alle lagen van de bevolking de mogelijkheid om te

studeren. Later zal de overheid profiteren van de hogere belastingopbrengst door de grotere verdiencapaciteit.

• De financiering van het onderwijs wordt makkelijker als je geen leningen meer hoeft om te

zetten in een gift.b Een student is minder geïnteresseerd in een langdurige stage omdat je dan langer moet studeren, en dus langer moet lenen. Een korte stage betekent dat je dat onderdeel van de studie sneller afrondt. Je hoeft dan enkele maanden minder te lenen.c De oorzaak van de mismatch kan worden gezocht in het feit dat studenten hun studie sneller willen afronden omdat het leenstelsel is ingevoerd en daarom een korte stage vragen.Bedrijven bieden stages vooral aan van een half jaar.Het gevolg is dat bedrijven in mindere mate gekwalificeerd jong personeel praktisch kunnen opleiden. Dit zou in bepaalde branches de concurrentiepositie kunnen aantasten en leiden tot kwalitatieve (structurele) werkeloosheid.

• a Voorbeelduitwerking. Voor een investering in een opleiding tot piloot heb je een

studieschuld opgebouwd. Het is een investering in menselijk kapitaal om je (toekomstige) verdiencapaciteit te verhogen. De kosten voor de opleiding nu, worden later terugverdiend met een hoger loon in vergelijking tot het niet volgen van de opleiding.b Eigen antwoord, waarin bovenstaande begrippen worden gebruikt voor je eigen afweging.

6 a De stroomgrootheden zijn: de rente en de aflossingen.

De voorraadgrootheden zijn: de hoogte van de schuld (en van de aflossing op zich).b De tijd die nodig is om de schuld af te lossen = € 9.600 / € 800 = 12 jaar

• / 4

Pincode TF 6 de editie, Ruilen over de tijd (vwo) - antwoorden

© Noordhoff Uitgevers bv 2

• Meike heeft door het aangaan van een studieschuld geïnvesteerd in haar toekomstige

verdiencapaciteit. Ze heeft met de studie haar menselijk kapitaal vergroot en daarmee haar verdiencapaciteit in vergelijking met de situatie waarin ze de studie niet zou hebben gedaan.

• a Het gaat hier om ruil over de tijd omdat de kinderen onvoldoende geld hebben om een

huis te kopen, maar wel willen wonen. Ze willen de consumptie niet uitstellen en zullen daarom (ook) geld lenen. De ouders hebben gespaard voor (toekomstige) consumptie ma ar kunnen daar (tijdelijk) van afzien door het geld uit te lenen aan hun kinderen. Theoretisch zien de ouders af van toekomstige consumptie om de kinderen nu te laten consumeren. Bij een schenking geldt hetzelfde al zien de ouders dan af van (eigen) consumptie.

b Voordelen van geld lenen bij ouders in plaats van bij de bank:

• Rente is lager.
• Je hoeft geen contract met een financiële instelling aan te gaan.
• Je hebt veel informatie over de vermogensverschaffer.
• Je zult minder snel in problemen komen als je door omstandigheden niet kunt aflossen.

c De belastingdienst ziet een renteloze lening als een schenking, om belastingontwijking te voorkomen. Wanneer het geld gratis geleend zou kunnen worden kan de niet betaalde rente gezien worden als een gift /schenking van de ouders aan het kind.

• a De huidige lage rente kan een probleem zijn voor de betaling van onze toekomstige

pensioenen. Een pensioenfonds spaart en belegt bedragen voor de toekomst (pensioenen van de werkenden). Als je over de maandelijkse inleg van de deelnemers weinig rente ontvangt is het moeilijker om voldoende rendementen op vermogen te verkrijgen voor pensioenaanspraken in de toekomst.b De overheid kan ruilen over de tijd, omdat de rente nagenoeg 0 is. De overheid zal eerder besluiten investeringen te doen die wellicht later ook hadden gekund. Investeringen in dijkverhoging en energieneutrale woningen lopen vooruit op behoeften in de toekomst.c Vraag en aanbod van kapitaal bepalen de hoogte van de rente. Als de rente laag is zal er of heel veel aanbod van vermogen zijn, ofwel heel weinig vraag naar vermogen.

Integratieopdrachten

10 a Student wilden nog snel gebruik maken van de oude regeling, waarbij het geleende bedrag bij het behalen van een diploma een gift werd.b Reden waarom de overheid leningen aan studenten biedt tegen een zeer lage rente, zijn:

• De overheid moet de toegankelijkheid om te studeren voor iedereen mogelijk maken.
• De overheid vindt het belangrijk dat jongeren investeren in menselijk kapitaal. Een hoge

rente zou sommige jongeren overhalen om meteen na de middelbare school te gaan werken.

• Het vergroten van het menselijk kapitaal in een land heeft positieve gevolgen voor de

internationale concurrentiepositie op lange termijn.c De student ruilt over de tijd, omdat de student consumptie naar voren haalt door het volgen van een studie waarvoor ze geld moeten lenen. Ze verwachten door het uitzicht op een beter betaalde baan in de toekomst (hogere verdiencapaciteit) deze lening gemakkelijk terug te betalen.d Een reden waarom het Nibud het op een spaarrekening van geleend geld op een spaarrekening zetten onverstandig vindt, is dat de ontvangen rente lager is dan de betaalde rente. Bij banken is de spaarrente altijd lager dan de rente die ze vragen voor een lening.

11 a De levensfase die beschreven wordt zijn de twintigers en dertigers die werken en een gezin met kinderen willen.

b Stroomgrootheid: de uitgaven voor de kinderopvang.

c Exact bedrag: Alleen de hoogte van de kinderbijslag is een exact bedrag (op het moment van het schrijven van het artikel).Schatting: Het inkomen per maand is een schatting gebaseerd op een gemiddelde, daarom is ook het bedrag dat je nodig hebt voor een kind een schatting (ook al lijkt € 289 redelijk precies). De inrichtingskosten (€ 500), zijn een schatting, net als de kosten voor de kinderopvang. 2 / 4

Pincode TF 6 de editie, Ruilen over de tijd (vwo) - antwoorden

© Noordhoff Uitgevers bv 3 d Feit: recht op kinderbijslag, kosten voor een kind maak je al voor de geboorte.Mening: misschien willen ouders oppassen, de kosten van de inrichting van een babykamer.

Herhalingsopgaven

• a De bedragen in de bron gaan over vermogen van de jonge ondernemers.

b De jonge ondernemers hebben/hadden een bedrijf dat snel in waarde is gestegen. Hierdoor stijgt hun vermogen. Of ze hebben uit dat bedrijf een hoog inkomen, zodat ze een vermogen konden opbouwen. Het inkomen is een stroomgrootheid, het opgebouwde vermogen een voorraadgrootheid dat je op een bepaald moment kun meten.

• a Kind; eerste levensfase,

Ouders; jongvolwassenen die aan het begin van gezinsvorming en carrière staan, Grootouders; middelbare leeftijd en gevorderd in loopbaan of al met pensioen.b De financiële situatie van ouders met een opgroeiend kind ziet er als volgt uit: Bij de geboorte hebben de ouders voldoende geld voor het kind, maar in de loop van de tijd lopen de kosten op, bijvoorbeeld voor een studie. Als ze daar alvast voor sparen (vanaf de geboorte van het kind), hebben ze het geld tegen de tijd dat het kind gaat studeren.

• a De klant ruilt over de tijd als hij/zij gebruik maakt van de aanbieding. Hij/zij heeft aan het

begin van de contractperiode al de beschikking over de iPhone, terwijl deze aan het einde van de contractperiode pas is afbetaald.b Uiteindelijke betaald bedrag = 24 maanden x € 32 = € 768.

c Redenen waarom de overheid telefonie-abonnementen als een lening ziet, zijn:

• Om te voorkomen dat mensen die het eigenlijk niet kunnen betalen of reeds problematische

schulden hebben de mogelijkheid hebben een dure iPhone aan te schaffen. Hierdoor zouden ze verder in de problemen kunnen komen.

• Om de aanbieders van telefoniediensten meer beperkingen op te leggen in de

informatievoorziening. Deze kan op de huidige manier misleidend zijn.d eigen antwoord. Geef argumenten.

• a De grootouders hebben geld over en kunnen dat gebruiken als ze hun kleinkind op weg

willen helpen met bijvoorbeeld een studie of een rijbewijs. Ze verminderen hun huidige consumptie in ruil voor toekomstige (latere) consumptie door het kind. Bij het sparen voor een kleinkind ruil je over de tijd door te sparen voor de toekomstige consumptie die het kleinkind vanaf de achttiende verjaardag heeft.b In plaats van sparen zou je mogelijk ook kunnen beleggen in aandelen/obligaties of eventueel investeren in vastgoed.

• / 4

Pincode TF 6 de editie, Ruilen over de tijd (vwo) - antwoorden

© Noordhoff Uitgevers bv 4 1.2 Sparen of lenen

12 a De motieven die de ouders van Amir kunnen hebben zijn: doelmotief (sparen voor een doel) en/of vermogensmotief (vermogen verhogen door rente).b Eindbedrag = beginbedrag x (1 + i) looptijd = € 5.000 x 1,04 18

= €10.129,08

of

• € 5.000,00 4% van € 5000 = € 200,00 € 5.200,00
• € 5.200,00 4% van € 5200 = € 208,00 € 5.408,00
• € 5.408,00 4% van € 5408 = € 216,32 € 5.624,32
• € 5.624,32 4% van € 5624,32 = € 224,97 € 5.849,29
• € 5.849,29 4% van € 5849,29 = € 233,97 € 6.083,26
• € 6.083,26 4% van € 6083,26 = € 243,33 € 6.326,60
• € 6.326,60 4% van € 6326,60 = € 253,06 € 6.579,66
• € 6.579,66 4% van € 6579,66 = € 263,19 € 6.842,85
• € 6.842,85 4% van € 6842,85 = € 273,71 € 7.116,56

10 € 7.116,56 4% van € 7116,56 = € 284,66 € 7.401,22 11 € 7.401,22 4% van € 7401,22 = € 296,05 € 7.697,27 12 € 7.697,27 4% van € 7697,27 = € 307,89 € 8.005,16 13 € 8.005,16 4% van € 8005,16 = € 320,21 € 8.325,37 14 € 8.325,37 4% van € 8325,37 = € 333,01 € 8.658,38 15 € 8.658,38 4% van € 8658,38 = € 346,34 € 9.004,72 16 € 9.004,72 4% van € 9004,72 = € 360,19 € 9.364,91 17 € 9.364,91 4% van € 9364,91 = € 374,60 € 9.739,50 18 € 9.739,50 4% van € 9739,50 = € 389,58 € 10.129,08

13 a Jaar Beginbedrag Rente Eindbedrag 2017 € 700 0,011 x € 700 x 9/12 = € 5,78 € 705,78 2018 € 1905,78 € 1905,78 x 0,011 = € 20,96 € 1926,74 2019 € 1926,74 € 1926,74 x 0,011 = € 21,19 € 1947,93 2020 € 1947,93 € 1947,93 x 0,011 = € 21,43 € 1969,36 b Steward zou als alternatief aandelen of obligaties kunnen kopen.

14 Bij sparen voor een doel weet je wat je wilt doen met het geld, bijvoorbeeld een nieuwe fiets kopen, een iPhone, of je rijbewijs halen.Bij sparen uit voorzorg spaar je voor onverwachte tegenvallers, bijvoorbeeld dat je een nieuw scherm in je telefoon moet laten plaatsen, na een valpartij.

15 Voorbeelden van mogelijke nadelen van lenen, zijn: rentelasten, niet terug kunnen betalen, slijtage van een product en nog lang moeten afbetalen, terwijl je allang geen plezier meer hebt van het product. Dingen kopen die niet bij je budget passen.

16 a Jaar Beginbedrag Aflossing Rente Schuldrest

2017 € 8.000 € 2.000 € 400 € 6.000

2018 € 6.000 € 2.000 € 300 € 4.000

2019 € 4.000 € 2.000 € 200 € 2.000

2020 € 2.000 € 2.000 € 100 € 0

17a Bank A: 24 maanden x € 394,40 = € 9.465

Bank B: 36 maanden x € 268,13 = € 9.653

Invloed op de keuzen hebben: de looptijd, de rente(stand), het maandbedrag.

b De lening bij bank A met 5% rente en een looptijd van 2 jaar is uiteindelijk het goedkoopst, maar de maandlasten (€ 394,40) zijn hoger. Als Kim de aflossing per maand van € 394,40 niet kan of wil betalen, dan kan de lagere maandlast van bank B (€ 268,13) opwegen tegen de hogere totale kosten.c Als Kim een oude auto koopt, loopt ze het risico dat de auto in waarde is verminderd of zelfs

• / 4