Erfgoed: nalatenschap

Hoofdstuk 5

Begrippen:

Erfgoed: nalatenschap

Humanist: geleerde die vanaf +- 1500 klassieke teksten bestudeerde

Humanisme: mens centraal ipv god

Renaissance: (wedergeboorte) vernieuwing van de Europese cultuur vanaf +- 1500 met een herboren belangstelling voor de klassieke cultuur

Etnisch: behorend bij een bepaald volk

Europese expansie: uitbreiding van activiteiten van Europeanen buiten Europa vanaf +- 1500

Factorij: handelspost

Indiaan: inheemse bewoner van Amerika

Indië: Europese naam voor Zuid- en Oost-Azië

Ontdekkingsreis: zoektocht naar onbekend gebied

Kolonialisme: Overheersing van een kolonie om eraan te verdienen

Koloniseren: zich in een gebied vestigen

Nieuwe wereld: Amerika

Oost: Zuid- en Oost-Azië

Plantage: groot landbouwbedrijf waar één gewas wordt verbouwd

West: het Caribisch gebied e de landen eromheen

Asiel: bescherming

Calvinisme: Protestantse leer van Calvijn

Celibaat: ongetrouwd zijn

Dominee: (predikant) leider van een protestantse kerkdienst

Hervorming: (reformatie) verandering waarbij Christenen de katholieke kerk wilden veranderen waarna ze zich afsplitsten van deze kerk

Hugenoot: Franse calvinist

Protestants: volgens de ideeën van de Hervorming

Staatskerk: officiële kerk van de staat waarover de overheid zeggenschap heeft

Armada: oorlogsvloot

Beeldenstorm: vernielingen in katholieke kerken door Nederlandse protestanten in 1566

Geus: calvinistische opstandeling in de Nederlanden tegen Filips II

Landvoogd(es): plaatsvervanger van een vorst 1 / 2

Soeverein: degene met het hoogste staatsgezag

Stadhouder: 1. vertegenwoordiger van de vorst in een gewest 2. in de republiek de hoogste regent in dienst van de gewesten, onder meer als opperbevelhebber

Staten: bestuur van gewest

Tachtigjarige Oorlog (de opstand): strijd van Nederlanders tegen Spanje

Unie van Utrecht: militair en politiek bondgenootschap van noordelijke gewesten

Kenmerkende aspecten:

1.Het begin van de Europese overzeese expansie: In de 15e eeuw maakten de Turks- Osmaanse veroveringen een einde aan de Europese handel in het oostelijk Middellandse Zeegebied. Op zoek naar goud en om specerijen uit Oost-Azië te halen verkenden Portugezen en Spanjaarden als eersten de kusten van Afrika, Azië en Amerika. Spanjaarden en Portugezen veroverden grote delen van Amerika waar ze kolonies stichtten. De indiaanse bevolking kwam grotendeels om. Aan het einde van de 16e eeuw reisden ook Nederlanders, Engelsen en Fransen naar Oost-Azië. Langs de Afrikaanse en Aziatische kusten stichtten Europeanen versterkte handelsposten. Tussen de vier werelddelen kwam een uitwisseling van personen, goederen en culturen op gang.

2.Het veranderende mens- en wereldbeeld van de renaissance en het begin van een nieuwe wetenschappelijke belangstelling: Door de welvaart veranderde het mens- en wereldbeeld van burgers in Italië vanaf omstreeks 1350. Geïnspireerd door de oudheid ontstond een nieuw levensgevoel met meer oog voor de plezierige kanten van het leven, meer belangstelling voor de wereld en een kritische instelling in het natuurwetenschappelijk denken. Vanaf omstreeks 1500 werden de ideeën van de renaissance over Europa verspreid.

3.De hernieuwde oriëntatie op het erfgoed van de klassieke oudheid: De herboren interesse voor de Grieks-Romeinse cultuur uitte zich in een meer wereldlijke en realistische schilder- en beeldhouwkunst, de toepassing van de klassieke vormentaal in de bouwkunst en de bestudering van klassieke teksten door humanisten.

4.De protestantse Reformatie die splitsing van de christelijke kerk in West-Europa tot gevolg had: In de tijd van steden en staten had de rooms-katholieke kerk haar macht vergroot met nieuwe denkbeelden en gebruiken. Omstreeks 1500 groeide de kritiek hierop. Hervormers bepleitten een terugkeer naar het zuivere geloof, gebaseerd op de Bijbel. Door het kritisch optreden van Luther in 1517 en zijn uitzetting uit de kerk door de paus begon de Reformatie.Er ontstond een splitsing tussen katholieken die bij de roomse kerk bleven en protestanten die eigen kerken stichtten. De hervormer Calvijn kreeg veel aanhang in Nederland.

5.Het conflict in de Nederlanden dat resulteerde in de stichting van een Nederlandse staat: De Spaanse koning Filips II was landsheer van de Nederlanden. In 1568 kwamen Nederlanders onder leiding van Willem van Oranje in opstand tegen Filips vanwege zijn centralisatiepolitiek en zijn felle vervolging van protestanten. Gedurende de Opstand (Tachtigjarige Oorlog) breidden de opstandelingen hun gebied uit vanuit het westen van Holland en Zeeland tot vrijwel het huidige grondgebied van Nederland. In 1581 zetten de Staten-Generaal van de zeven opstandige gewesten Filips af als landsheer. In 1588 vormden ze de Republiek der Verenigde Nederlanden. In 1648 sloten de Republiek en Spanje de Vrede van Münster.

Jaartallen:

• / 2