gemeenschap van goederen getrouwd en heeft geen testament laten opstellen. Voorts is geen

Annotatie 7 september 2020 Vererving bij gelijktijdig overlijden Gerechtshof Den Haag 12 mei 2020, ECLI:NL:GHDHA:2020:891

Aantal woorden: 1.652

1.Feiten Op 12 juni 2016 overlijdt een echtpaar gedurende een huwelijksreis in het Dominicaanse Republiek als gevolg van een voedselvergiftiging. Hierbij is vastgesteld dat de vrouw (hierna: erflaatster) eerder is overleden dan de man (hierna: erflater). Het echtpaar was in gemeenschap van goederen getrouwd en heeft geen testament laten opstellen. Voorts is geen rampenclausule opgesteld. In deze zaak speelt de vraag wie van de erfgenamen recht hebben op de nalatenschap van erflaatster: de (kort na haar overleden) erflater of de familie van de erflaatster?Op 16 januari 2019 oordeelt de rechtbank Den Haag dat, met inachtneming van art. 6:2 lid 2 BW, art. 4:10 lid 1 sub a BW buiten toepassing dient te worden gelaten. Het toepassen van art.4:10 BW zou ertoe leiden dat de nalatenschap van erflaatster bij de familie van erflater terechtkomt, wat naar maatstaven van redelijkheid en billijkheid onaanvaardbaar zijn. Hierbij oordeelt de rechtbank dat toepassing van de betreffende wetsbepaling tegen het rechtsgevoel indruist. Teneinde een rechtvaardige beslissing te bereiken, verklaart de rechtbank voor recht dat de nalatenschap van erflaatster aan haar familie toekomt. Appellante stelt hoger beroep in en vordert dat het bestreden vonnis wordt vernietigd.1

Appellante stelt dat art. 6:2 lid 2 BW

ten onrechte is toegepast in het erfrecht en dat art. 4:10 BW als gevolg hiervan ten onrechte buiten toepassing is verklaard. Anders dan de rechtbank oordeelt, past het hof art. 4:10 BW wel toe.In deze annotatie worden de overige vorderingen buiten beschouwing gelaten.

2.Beslissing

Anders dan de rechtbank heeft geoordeeld, past het hof art. 4:10 BW wel toe.

1 Eiseres in hoger beroep.

1 1 / 2

Het hof is van oordeel dat de mogelijkheid om de betreffende wetsbepaling buiten toepassing te verklaren met terughoudendheid moet worden benaderd. Hierbij is het de vraag in hoeverre daadwerkelijk sprake is van onaanvaardbare gevolgen naar de maatstaven van redelijkheid en billijkheid, op het moment dat art. 4:10 BW wordt gehandhaafd. Naast dat het hof het rechtszekerheidsbeginsel in het erfrecht van belang acht, is het van oordeel dat, gelet op de gegeven omstandigheden, geen sprake is van onaanvaardbare gevolgen. De gevolgen van het toepassen van art. 4:10 BW in deze zaak zijn namelijk niet zodanig uitzonderlijk dat de betreffende wetsbepaling buiten toepassing verklaard moet worden. Het hof heeft hierbij gekeken naar het (beperkt) contact dat erflaatster met haar halfbroers en halfzus heeft gehad en het feit dat de vader van erflaatster in staat van faillissement is verklaard.

3.Commentaar 3.1 Het wettelijk stelsel van erfopvolging Het erfrecht kent het testamentair- en het versterferfrecht. Zoals reeds is aangegeven, is in deze zaak geen sprake van een testament. Hierdoor is het versterferfrecht van toepassing. Dit is het wettelijk stelsel en houdt in dat de verdeling geschiedt op basis van familierechtelijke betrekkingen.2 Deze familierechtelijke betrekkingen worden ook wel bloedverwantschap genoemd. Dit zijn niet zozeer de betrekkingen in biologische zin. Zo moet sprake van een juridische afstammingsrelatie.3 Daarnaast wordt in de rechtsleer gesteld dat het bloedverwantschap een emotionele lading heeft die voldoende basis biedt voor het erven van

een nalatenschap: ‘het naaste bloed erft het goed’.

4 In zijn uitspraak van 12 mei 2020 oordeelt het hof dat het feit dat erflaatster weinig tot geen contact had met haar halfbroers en halfzus een reden is om aan te nemen dat geen sprake is van onaanvaardbare gevolgen naar de maatstaven van redelijkheid en billijkheid.5

Anders dan in andere Europese landen – zoals in Frankrijk en Duitsland - is de positie van de langstlevende echtgenoot in het Nederlands wettelijk stelsel van erfopvolging bijzonder te noemen. De echtgenoot verkrijgt namelijk het volledige beschikkingsrecht over de

nalatenschap. Zo blijkt ook uit art. 4:13 lid 2 BW.

6 Een voorwaarde voor het ontvangen van een nalatenschap is volgens art. 4:9 BW dat de ontvanger dient te bestaan op het moment dat de erflater overlijdt.2 M.J.A. van Mourik & F.W.J.M. Schols, ‘Erfrecht’, Mon. Pr. 2018, afl. 1, par. 3.3 H.R. Behrens e.a., Schenken en Erven Almanak, Amsterdam: Reed Business 2018, p. 228.4 M.J.A. van Mourik & F.W.J.M. Schols, ‘Erfrecht’, Mon. Pr. 2018, afl. 1, par. 3.5 Hof Den Haag 12 mei 2020, ECLI:NL:GHDHA:2020:891, r.o. 4.16.6 P.C. van Es, ‘Versterferfrecht’, Mon. BW. 2019, afl. B19, par. 7.1.

• / 2